Αγνοημένοι αγωνιστές

Η περίπτωση του Μήτσου Κύργιου, του ποινικού που πέρασε στην Αντίσταση κατά της Χούντας και επέστρεψε στη φυλακή ως πολιτικός κρατούμενος

 

Του Χρήστου Κωνσταντόπουλου*

Το 1995, κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας ενός αφιερώματος για τα δέκα χρόνια από το θάνατο του Σάκη Καράγιωργα στο περιοδικό Αλφειός (τχ. 5-6, Άνοιξη-Καλοκαίρι 1995), η σύζυγός του Νίκη, μου έδωσε τρία ποιήματα ενός συγκρατούμενού του. Αυτό που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση δεν ήταν τόσο η ποιητική γραφή τους, όσο η ιστορία του ίδιου του δημιουργού τους: επρόκειτο για τη μεταμόρφωση και αλλαγή της στάσης ζωής ενός ανθρώπου που από ποινικός κρατούμενος βρέθηκε να αγωνίζεται εναντίον της Χούντας και εν συνεχεία να επιστρέφει στη φυλακή ως πολιτικός κρατούμενος. Ο άνθρωπος αυτός ήταν ο Δημήτρης (Μήτσος) Κύργιος, την ιστορία του οποίου μου αφηγήθηκε, τότε, ο Μανόλης Καραπιπέρης, που τον είχε γνωρίσει στις φυλακές, κατά τη διάρκεια έκτισης της δικής του ποινής ως μέλος του Πατριωτικού Μετώπου.
Ο Κύργιος ήταν μόνιμος λοχίας στο στρατό, φέρεται δε ότι για ένα διάστημα (1964-’65) πήγε και στην Κύπρο ως εθελοντής στον Ιερό Λόχο. Εγκατέλειψε το στρατό μετά από εφτά χρόνια υπηρεσίας, γρήγορα όμως βρέθηκε στο «περιθώριο της κοινωνίας» για να καταλήξει στη φυλακή Αβέρωφ καταδικασμένος για κλοπές. Εκεί, γνωρίζεται με τον αντισυνταγματάρχη Αλέκο Αρχάκη και άλλους πολιτικούς κρατούμενους, οι οποίοι ασκούν πάνω του τέτοια και τόση επίδραση, ώστε να αναθεωρήσει την προηγούμενη ζωή του και να αφιερωθεί στον αγώνα εναντίον της Χούντας.
Έτσι, όταν αποφυλακίζεται, χρησιμοποιεί τις επαφές του αντισυνταγματάρχη Αρχάκη, έρχεται σε επαφή με την ομάδα Βαλυράκη-Κυριαζή, στους οποίους συστήνεται ως απότακτος αξιωματικός, ειδικευμένος στα εκρηκτικά και αρχίζει μαζί τους αντιστασιακή δράση.

Παράδειγμα ήθους

Λίγο καιρό αργότερα, όταν θα συλληφθούν όλα τα μέλη της ομάδας (Γιάννης Κυριαζής, Βασίλης Νικολόπουλος, Σπύρος Σπηλιόπουλος, Γιάννης Χρυσάφης κ.ά.), ο Κύργιος θα κάνει κάτι πρωτοφανές: θα εμφανιστεί μόνος του στην αστυνομία, θα δηλώσει ότι είναι μέλος της ομάδας και θα ζητήσει να κρατηθεί μαζί τους! Όπερ και εγένετο.
Αυτή, όμως, δεν ήταν η μόνη έκπληξη για τους συναγωνιστές του. Η δεύτερη και μεγαλύτερη θα έλθει την ημέρα που θα εκδοθούν τα κατηγορητήρια οπότε και θα πληροφορηθούν, όχι χωρίς να ανησυχήσουν, ότι ο Κύργιος τους είχε πει ψέματα για την προηγούμενη ζωή του και ότι δεν ήταν απότακτος στρατιωτικός…
Η ανησυχία των συναγωνιστών του δεν ήταν αδικαιολόγητη, καθώς φοβούνταν μια πιθανή αρνητική δημοσιότητα από τη σύνδεση του αγώνα τους με έναν πρώην ποινικό κατάδικο. Όταν όμως έλθει η ώρα της δίκης οι ανησυχίες τους θα διαλυθούν: ο Κύργιος θα εκπλήξει για μια ακόμη αφορά τους συναγωνιστές του με μια απολογία μεγάλου ηθικού και πολιτικού αναστήματος: «Έχω το θάρρος  –είπε στους “δικαστές”–  να σας κοιτάζω απ’ ευθείας στα μάτια, διότι αυτή είναι η πρώτη φορά που κάθομαι περήφανος στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Κάποτε ήμουν κλέφτης. Έχω ένα παρελθόν για το οποίο ντρέπομαι. Τώρα, όμως, είμαι υπερήφανος, γιατί δεν σας αντιμετωπίζω σαν κλέφτης. Νιώθω ότι είμαι εδώ σαν ένας τίμιος Έλληνας που έκανε το καθήκον του απέναντι στην πατρίδα […]. Με ρωτήσατε αν έριξα κροτίδες στο Ρεξ. Όχι, δεν έριξα, γιατί δεν μου έδωσαν να ρίξω. Αν όμως με ρωτούσατε “τι θα έκανες αν σου είχαν δώσει”, τότε θα σας απαντούσα, ναι θα τις έριχνα! Θα τις έριχνα για τη Δημοκρατία!».
Μετά από αυτή την απολογία, ο Κύργιος θα καταδικαστεί, όπως άλλωστε και οι συγκατηγορούμενοί του, θα επιστρέψει στη φυλακή και θα αφοσιωθεί στο γράψιμο. Ορισμένα ποιήματά του εκδόθηκαν από τις Εκδόσεις Παπαζήση το 1975, με επιμέλεια του Δημήτρη Μαρωνίτη, έκδοση δυσεύρετη σήμερα, όπως άλλωστε και τα υπόλοιπα ποιήματά του. Δεκαεπτά βρίσκονται δημοσιευμένα στη διαδικτυακή έκδοση της «Τρύπας». Από τις λιγοστές πληροφορίες για τη μετέπειτα ζωή του γνωρίζουμε μόνο ότι μετά από την πτώση της δικτατορίας συνέχισε την ενεργό πολιτική δράση και έλαβε μέρος σε πολλές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις και διαμαρτυρίες. Απεβίωσε το 1985, την ίδια χρονιά με τον Σάκη Καράγιωργα, μάλλον ξεχασμένος και αγνοημένος.

*Εργάστηκε ως δημοσιογράφος στον Πύργο και εξέδωσε το περιοδικό Αλφειός. Σήμερα είναι μέλος της Γραμματείας του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους.