Αναντικατάστατο δημόσιο αγαθό ο αιγιαλός

 

Με μια αναφορά στην ομιλία της κατά τη διάρκεια του αναπτυξιακού περιφερειακού συνεδρίου Κεντρικής Μακεδονίας, η υφυπουργός Οικονομικών, Κατερίνα Παπανάτσιου, επανέφερε στην επικαιρότητα το ζήτημα του αιγιαλού και του πλαισίου προστασίας και αξιοποίησής του, αναγγέλλοντας την κατάθεση του σχετικού νομοσχεδίου το επόμενο διάστημα μετά από ένα διάστημα επεξεργασίας μεγαλύτερο του ενός χρόνου. Η κα Παπανάτσιου περιέγραψε το πνεύμα του νομοσχεδίου, προαναγγέλλοντας δύο βασικές κατευθύνσεις: «την ολοκληρωμένη και συνολική προστασία του αιγιαλού, αλλά και τη δημιουργία δυνατοτήτων για αξιοποίησή του προς όφελος της οικονομίας». Ενώ υπογράμμισε ότι «η απόλυτη απαγόρευση έχει ως αποτέλεσμα την ανομία. Για αυτό θα επιτρέψουμε ορισμένες χρήσεις με αυστηρούς όρους και συγκεκριμένα πλαίσια. Αν μου επιτρέπετε την παραδοξολογία, θα χαλαρώσουμε ορισμένες πλευρές του θεσμικού πλαισίου, ώστε να γίνει πιο αυστηρό με την έννοια ότι θα εφαρμόζεται».

Μέχρι στιγμής δεν έχουν γίνει γνωστές λεπτομέρειες του νομοσχεδίου και οι ακριβείς διατάξεις καθώς δεν έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση. Ωστόσο, το προηγούμενο διάστημα μια σειρά δημοσιευμάτων έκαναν λόγο για διατάξεις που θα χαλαρώνουν, σε ορισμένες περιπτώσεις και υπό προϋποθέσεις, τη νομιμοποίηση αυθαίρετων ιδιωτικών κατασκευών στον αιγιαλό. Τα δημοσιεύματα αυτά που δεν έχουν επιβεβαιωθεί ούτε διαψευσθεί από το υπουργείο, αλλά και η γενική κατεύθυνση που περιέγραψε η υφυπουργός, έχουν προκαλέσει, εν αναμονή της δημοσιοποίησης του νομοσχεδίου, μεγάλη ανησυχία σε περιβαλλοντικές οργανώσεις και πολίτες. «Περιμένουμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον το ακριβές περιεχόμενο των διατάξεων», τονίζει η Παναγιώτα Θεοδώρου, συντονίστρια θεμάτων προστασίας και διατήρησης περιβάλλοντος του συλλόγου προστασίας της θαλάσσιας χελώνας «Αρχέλων» εκφράζοντας την ανησυχία των περιβαλλοντικών οργανώσεων για το περιεχόμενο του νομοσχεδίου και την ελπίδα να μην επιβεβαιωθούν οι δημοσιογραφικές πληροφορίες.

Αυξημένη παραβατικότητα από επιχειρηματίες

Με την κα Θεοδώρου συνεχίσαμε τη συζήτησή μας προσπαθώντας να αποκωδικοποιήσουμε το γενικό πλαίσιο και το πνεύμα των νομοθετικών παρεμβάσεων, όπως περιγράφηκε από την υφυπουργό. «Γίνεται μια συστηματική προσπάθεια για την πολύ εντατική χρήση του αιγιαλού», σχολιάζει η κα Θεοδώρου, σχετικά με την οικονομική αξιοποίησή του δημόσιου αυτού αγαθού, ειδικά κατά τη διάρκεια της κρίσης. Το ευπαθές, ευμετάβλητο και δυναμικό οικοσύστημα του αιγιαλού δέχεται τη μεγάλη πίεση της τουριστικής αξιοποίησης, η οποία τα τελευταία χρόνια εντατικοποιείται λόγω του στρατηγικού ρόλου του τουρισμού στην ελληνική οικονομία, αλλά και της οικονομικής διεξόδου που αποτελεί για αρκετό κόσμο. Έχοντας την εμπειρία από τη διετή εφαρμογή της υπουργικής απόφασης για την παραχώρηση απλής χρήσης του αιγιαλού, η κα Θεοδώρου εκτιμά ότι «σε τουριστικές περιοχές υπάρχει τεράστιος αριθμός επίπλων θαλάσσης», περιγράφοντας τις ατέλειες και τα προβλήματα που δημιουργούνται από την εφαρμογή της, επισημαίνοντας ότι υπάρχει αυξημένη παραβατικότητα από τους επιχειρηματίες που δεν τηρούν τα απαραίτητα μέτρα διαχείρισης και προστασίας. «Ανταποκρινόμαστε με βάση τον αριθμό των επισκεπτών και όχι τις ανάγκες του οικοσυστήματος» συμπεραίνει, βγάζοντας ένα πρώτο συμπέρασμα από τις επιπτώσεις της οικονομικής αξιοποίησης του αιγιαλού, για να συμπληρώσει: «δεν γίνεται, δηλαδή, μια εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας του οικοσυστήματος», συστήνοντας την ανάγκη για μια οικοσυστημική προσέγγιση της χρήσης του αιγιαλού.

Σοβαρή ποιοτική μεταβολή

Η κα Θεοδώρου βλέπει στην πιθανότητα νομιμοποίησης αυθαίρετων κατασκευών μια μεγάλη κερκόπορτα και μια σοβαρή ποιοτική μεταβολή σε ό,τι αφορά τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον αιγιαλό. «Αν τεθεί σε διαβούλευση νομοσχέδιο που προβλέπει τη δυνατότητα νομιμοποίησης ή τακτοποίησης αυθαίρετων κατασκευών ανοίγει ένα τεράστιο κεφάλαιο στην ελληνική νομοθεσία. Η πάγια αντίληψη ότι η παραλία, ο αιγιαλός είναι δημόσιο αγαθό που ανήκει στον ελληνικό λαό και ότι η χρήση του επιτρέπεται μόνο για λόγους αναψυχής, ακυρώνεται. Ο καθένας θα προσπαθεί να κατοχυρώσει δικαίωμα πάνω στον αιγιαλό. Δεν είναι λύση να υποβαθμίσουμε το περιβάλλον για να λύσουμε τα οικονομικά προβλήματα που μας κληροδότησε η κρίση» τονίζει, συμπληρώνοντας ότι υπάρχουν ήδη πολύ μεγάλες παρεμβάσεις στον αιγιαλό που θα έπρεπε να περιοριστούν: «δεν πρέπει να ανοίγουμε δρόμο σε νέες παρεμβάσεις, αλλά να καταφέρουμε να αποκαταστήσουμε τα υποβαθμισμένα οικοσυστήματα και να τα διατηρήσουμε για τις επόμενες γενιές».

Δύο βασικές ανεπάρκειες

Εξάλλου, η κυρία Θεοδώρου βλέπει «αναγνώριση της αποτυχίας της διοίκησης» στο στόχο της χαλάρωσης του θεσμικού πλαισίου. «Είναι μια εσφαλμένη αντίληψη που ακυρώνει την έννοια της χρηστής διοίκησης του κράτους», συνεχίζει. «Προφανώς να αξιολογήσουμε το θεσμικό πλαίσιο και να το προσαρμόσουμε. Αλλά όταν υπάρχει παρανομία δεν γίνεται να απαντάς με χαλάρωση», επισημαίνει για το θεσμικό πλαίσιο που ορίζει την προστασία ενός πολύτιμου αγαθού στο οποίο βασίζεται η βαριά βιομηχανία της ελληνικής οικονομίας. «Πρέπει να εξοπλίσουμε τη διοίκηση για να κάνει με αποτελεσματικότερο τρόπο τη δουλειά της» αντιπροτείνει, περιγράφοντας δύο ανεπάρκειες: την έλλειψη προσωπικού για τους απαραίτητους ελέγχους από τις αρμόδιες δημοτικές και κτηματικές υπηρεσίες και την παραγραφή ή την ακύρωση για τυπικούς λόγους των ποινών για τα περιβαλλοντικά εγκλήματα που φτάνουν στη Δικαιοσύνη.

Παρέμβαση από το WWF

Παρέμβαση στο θέμα πραγματοποίησε και το WWF με επιστολή που κατέθεσε υπόψη της υφυπουργού Οικονομικών, με την οποία τονίζει ότι «οι συνεχείς νομοθετικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών επέτειναν τη καταιγιστική υποβάθμιση και τη σταδιακή “ιδιωτικοποίηση” (μέσω της διατήρησης αυθαίρετων κατασκευών και απεριόριστων παραχωρήσεων) της παράκτιας και παρόχθιας ζώνης. Οι εξελίξεις αυτές έχουν ενθαρρύνει άναρχες και αποσπασματικές επεμβάσεις, χωρίς αποτελεσματικό έλεγχο ή εποπτεία, οι οποίες αλλοιώνουν έναν πολύτιμο φυσικό πόρο και βλάπτουν τις τοπικές οικονομίες. Το νομοσχέδιο είναι μία εξαιρετική ευκαιρία να αναστραφεί η τάση αυτή». Στην επιστολή που υπογράφει η Θεοδότα Νάντσιου, συντονίστρια περιβαλλοντικής πολιτικής της οργάνωσης, τονίζεται η ανάγκη «να τεθεί το νομοσχέδιο σε ανοιχτή και επί της ουσίας δημόσια διαβούλευση, προκειμένου να δοθεί η ευκαιρία στο κοινό, τις συναρμόδιες αρχές και σε όλους τους φορείς να καταθέσουν οργανωμένα τις απόψεις τους». Το WWF περιγράφει τις τρεις βασικές αρχές που πρέπει να διέπουν την προστασία της παράκτιας ζώνης: αντιμετώπισή «ως πολύτιμου, αναντικατάστατου και σπουδαίας σημασίας εθνικού κεφαλαίου» με βάση το προοίμιο του νόμου 3937/2011 για τη βιοποικιλότητα, ολοκληρωμένη διαχείρισή της και απαρέγκλιτη διασφάλιση του κοινόχρηστου χαρακτήρα της.

Πέτρος Κοντές