ΑΤΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΡΧΑΙΟΥ ΔΡΑΜΑΤΟΣ: Συζητάμε με την Μάρθα Φριντζήλα και την Ακτίνα Σταθάκη

Πολλή δουλειά, πολλή χαρά, καθόλου λεφτά

logo_attiko_gr

Πέντε χρόνια ζωής μετρά το Αττικό Σχολείο Αρχαίου Δράματος, που διοργανώνεται κάθε χρόνο τέτοια εποχή στο Παλιό Ελαιουργείο της Ελευσίνας. Τι είναι όμως αυτός ο θεσμός, σε τι αποσκοπεί, πώς οργανώνεται και πώς στελεχώνεται για να ολοκληρώσει το ενδιαφέρον κάθε χρονιά πρόγραμμά του; Η Μάρθα Φριντζήλα απαντά στις ερωτήσεις της «Εποχής» και σκιαγραφεί το πορτρέτο του Σχολείου. Ενώ η Ακτίνα Σταθάκη, που φέτος συμμετέχει στο Σχολείο με μια διάλεξη για το αρχαίο δράμα στη Ν. Αφρική, μας μιλά για το ιδιαίτερο θέμα της.

Μαρώ Τριανταφύλλου
maro33@otenet.gr

 

 

 

ΜΑΡΘΑ ΦΡΙΝΤΖΗΛΑ

Το Αττικό Σχολείο Αρχαίου Δράματος μετρά πλέον 5 χρόνια ζωής. Τι οδήγησε στη δημιουργία του;
Το Αττικό Σχολείο είναι η πρόφαση για να ασχολούμαστε όλο το χρόνο με τη δουλειά που αγαπάμε. Το θέατρο είναι κοινότητα και η κοινότητα είναι αυτό που χρειάζεται ο σύγχρονος άνθρωπος σε μια εποχή που οδηγεί στην απομόνωση και επιτάσσει την αυτοαναφορά. Η πεντάχρονη λειτουργία του φανερώνει τη δυναμική του θεσμού και επαγγέλλεται την επιτυχία του.

Πώς συναντήθηκαν οι καλλιτεχνικές και φιλοσοφικές ανησυχίες μιας θεατρικής ομάδας με την πόλη της Ελευσίνας; Τι άλλο μπορούν να κάνουν οι δήμοι για τον πολιτισμό;
Καταρχάς γεννήθηκα και μεγάλωσα σ’ αυτή την πόλη. Οπότε ήταν μοιραίο να επιστρέψω στην Ελευσίνα. Παράλληλα όμως -ποιος ξέρει;- ενδεχομένως να είναι μοιραία και η δημιουργία ενός Σχολείου Αρχαίου Δράματος στη γενέτειρα του πατέρα της τραγωδίας. Ο Δήμος Ελευσίνας αγαπάει και τιμάει το θέατρο, άλλωστε το φεστιβάλ Αισχύλεια, που μετρά πάνω από 40 χρόνια ζωής, αποτελεί μια μεγάλη γιορτή του θεάτρου. Οι δημοτικές αρχές έχουν αγκαλιάσει το Αττικό Σχολείο και μας παρέχουν κάθε χρόνο τις εγκαταστάσεις και τη δέουσα υλικοτεχνική στήριξη. Η Ελευσίνα ήταν πρωτεύουσα στον πολιτισμό πολύ προτού γίνει πολιτιστική πρωτεύουσα. Μακάρι όλοι οι Δήμοι στην Ελλάδα να στηρίξουν και να στηριχτούν στον πολιτισμό και να βοηθήσουν έμπρακτα τις τοπικές μουσικοθεατρικές και λοιπές πολιτιστικές ομάδες. Εξάλλου όπως λέει και ο λαός: (τα πολιτιστικά) παράπονα στο Δήμαρχο.

Ποιες είναι οι βασικές αρχές της δουλειάς που γίνεται στο σχολείο, οι προθέσεις και οι προσδοκίες. Πώς αυτές αντανακλώνται στο φετινό πρόγραμμα;
Βασικές αρχές: δουλειά, δουλειά, δουλειά. Προθέσεις: εκπαίδευση, γνώση, δημιουργία. Προσδοκίες: η δημιουργία ελεύθερων ανθρώπων. Η παρασκευή αντίδοτων σε κάθε λογής καριερίστες, παρατρεχάμενους και «γουονα μπι κιουρέιτορς».
Τώρα το πόσο όλα αυτά αντανακλώνται στο φετινό πρόγραμμα, πρέπει να το ζήσεις για να το καταλάβεις.

Ποιες κατηγορίες ανθρώπων ζητούν να και τελικά μετέχουν στο Σχολείο; Υπάρχουν κριτήρια για τη συμμετοχή; Η εκπαίδευση συνεχίζεται με τις χειμερινές δραστηριότητες ή αυτές είναι ανεξάρτητες;
Οι θέσεις των σπουδαστών είναι αυστηρά 50. Συμμετέχουν επαγγελματίες, ερασιτέχνες και όσοι αγαπούν το θέατρο και θέλουν να το γνωρίσουν από μέσα. Οι σπουδαστές μας είναι από την Ελλάδα και το εξωτερικό άνω των 18. Φέτος είναι η πρώτη χρόνια που φιλοξενούμε και 14 φοιτητές από το πανεπιστήμιο του Princeton, με το οποίο συνεργάζομαι από το 2007. Δεν υπάρχουν κριτήρια αξιολόγησης, οι πρώτοι 50 που θα δηλώσουν συμμετοχή παρακολουθούν το Σχολείο μας. Οι αιτήσεις ανοίγουν το Μάρτιο και οι θέσεις συμπληρώνονται μέσα σε 1 μήνα. Κατά τη διάρκεια της χρονιάς στο Baumstrasse λειτουργούν εργαστήρια που επικεντρώνονται στο Αρχαίο Δράμα και παρουσιάζουν τα αποτελέσματα τους στο δεκαήμερο του θερινού σχολείου.

Θα μπορούσατε να κάνετε ένα σύντομο απολογισμό αυτής της πενταετίας;
Πολλή δουλειά, πολλή χαρά, καθόλου λεφτά. Ο κόπος όμως αναγνωρίζεται και από φέτος το Αττικό Σχολείο εντάσσεται στο νεοσύστατο Δίκτυο Αρχαίου Δράματος του υπουργείου Πολιτισμού.

Στο φετινό πρόγραμμα κέντρο είναι ο «Φιλοκτήτης». Το δράμα της νεότητας, θα λέγαμε. Γιατί επιλέξατε το συγκεκριμένο έργο; Τι θέλετε να αναδείξετε και με ποιο τρόπο θα το επιτύχετε;
Στόχος του σχολείου είναι να ανεβάσει όλες τις σωζόμενες τραγωδίες. Φέτος ο κλήρος έπεσε στον Φιλοκτήτη. Μελετώντας το κείμενο ερχόμαστε αντιμέτωποι με τις συγκρούσεις των ηρώων αλλά και τις εσωτερικές μας συγκρούσεις. Βέβαια, η έρευνα δεν επικεντρώνεται στο ρόλο του Νεοπτόλεμου. Είναι αδύνατον να επικεντρωθούμε σε έναν ήρωα. Έχουμε αναλάβει την υποχρέωση να τους βγάλουμε από τις σελίδες του βιβλίου και να δώσουμε σάρκα, οστά και φωνή στο λόγο τους. Να βρούμε το δίκιο τους. Επειδή οι πρόβες βρίσκονται σε εξέλιξη το δεύτερο μέρος της ερώτησης σας θα απαντηθεί στις 25 Αυγούστου που έχουμε την παράσταση μας στην Ελευσίνα. Σας περιμένουμε…

dsc_0308-small

ΑΚΤΙΝΑ ΣΤΑΘΑΚΗ

Είναι η πρώτη φορά που συνεργάζεστε με το θεσμό;
Η διάλεξη αυτή για το νοτιοαφρικανικό δράμα, αποτελεί την απαρχή μιας εξαιρετικής συνεργασίας με την Μάρθα Φριντζήλα και το Baumstrasse. Τον Σεπτέμβρη που μας έρχεται θα συνεργαστούμε για την παρουσίαση του Μεσογειακού φεστιβάλ παραστατικών τεχνών «Between the Seas» – ένα φεστιβάλ το οποίο ξεκινήσαμε με το συνεργάτη μου Jerome Simeon το 2011 στη Νέα Υόρκη και μετά από 5 χρόνια στην Αμερική το φέρνουμε για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Το φεστιβάλ θα περιλαμβάνει μία εβδομάδα παραστάσεων σύγχρονου μεσογειακού θεάτρου και χορού στο Baumstrasse (11-17 Σεπτεμβρίου) καθώς και καλλιτεχνικό residency στην Μονεμβάσια σε συνεργασία με το Νομικό Πρόσωπο του Δήμου Μονεμβασίας (4-9 Σεπτεμβρίου).

Το σεμινάριό σας παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον τόσο από πλευράς καλλιτεχνικής όσο και πολιτικής. Τι σας έκανε να επιλέξετε τη συγκεκριμένη χώρα;
Το ενδιαφέρον μου για τη Μεσόγειο είναι άμεσα συνδεδεμένο με την έρευνά μου στη Ν. Αφρική: η συζήτηση για το θέατρο σε μια χώρα σαν τη Ν. Αφρική είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με ερωτήματα εθνικής και συλλογικής ταυτότητας, σε έναν πολυπολιτισμικό χώρο ο οποίος διέρχεται τεράστιες πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές – κάτι που συμβαίνει και τώρα στο μεσογειακό χώρο, ειδικά μετά το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης και την Αραβική Άνοιξη το 2009.
Η επιλογή ήταν αφενός συγκυριακή – ζούσα και σπούδαζα στο Τορόντο, μια ιδιαιτέρως πολυπολιτισμική πόλη όπου μπόρεσα να εκτεθώ σε πολλές διαφορετικές θεατρικές παραδόσεις. Εκεί είχα την ευκαιρία να γνωρίσω τους καλλιτέχνες του Magnet Theatre από το Cape Town και η δουλειά τους αποτέλεσε μεγάλη πηγή έμπνευσης και ήταν το έναυσμα για να αρχίσω να αναζητώ πληροφορίες για το θέατρο της Ν. Αφρικής. Στην πορεία των ερευνών μου, ανακάλυψα ότι το θέατρο στη χώρα αυτή παρουσιάζει καταρχάς μεγάλο αισθητικό ενδιαφέρον, χάρη στην ποικιλία γλωσσών, παραδόσεων, φυλών, ιδιωμάτων που δημιουργούν συγκρητικές μορφές θεάτρου αλλά και δίνουν μια τεράστια ποικιλία στο θεατρικό τοπίο. Επιπλέον, το θέατρο στη Ν. Αφρική είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την κοινωνία και την πολιτική και αυτό ήταν κάτι που με ενδιέφερε πάρα πολύ.

Το νοτιοαφρικανικό θέατρο είδε στην αρχαία τραγωδία ένα τρόπο να μιλήσει για το απαρτχάιντ, κυρίως και ιδίως την 25ετία 1970 – 1994 που έδωσε έργα όπως η «Demea. Εξακολουθεί ακόμα και σήμερα να υπάρχει μια πολιτική χρήση της τραγωδίας;
Η περίοδος που διερευνώ, που αφορά μια δεκαπενταετία περίπου μετά την πτώση του απαρτχάιντ, από το 1994 έως το 2007, είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα γιατί η κοινωνία της Ν. Αφρικής βρίσκεται σε μια φάση μετάβασης στη δημοκρατία, κατά την οποία η κοινωνία διαπραγματεύεται την ταυτότητά της και το μέλλον της. Αφενός μεν δεν έχουν προκύψει ακόμα οι νέες δομές και κοινωνικές σχέσεις που θα διαδεχθούν τις παλιές, αφετέρου η πτώση του απαρτχάιντ, δίνει τη θέση της σε νέα προβλήματα και νέες κοινωνικές συγκρούσεις (π.χ. ο ρόλος της γυναίκας σε μια πατριαρχική κοινωνία, η επιδημία του AIDS) που εξαιτίας του απαρτχάιντ έμεναν στο παρασκήνιο. Η πολιτική χρήση της τραγωδίας, λοιπόν, σε αυτή τη χρονική περίοδο, έγκειται σε αυτό ακριβώς, στο ότι αντανακλά τη μετάβαση, τις συγκρούσεις μιας κοινωνίας που προσπαθεί εκ νέου να αυτοπροσδιοριστεί.
Αυτό που βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η διαδικασία δεν είναι απόλυτα ή πάντα συνειδητή, δεν χρησιμοποιείται δηλαδή η τραγωδία ευθέως ως αντίλογος σε μια καθεστηκυία τάξη (όπως συνέβαινε στο απαρτχάιντ). Αντιθέτως, η ίδια η δομή της τραγωδίας, οι διαλεκτικές σχέσεις που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της, γίνονται το ιδανικό εργαλείο για να αποδοθεί η δυναμική και η αβεβαιότητα της μετάβασης σε μια νέα τάξη πραγμάτων. Πρόκειται δηλαδή για μια ευτυχή συγκυρία όπου η τραγική φόρμα αντανακλά το κοινωνικό γίγνεσθαι στη δεδομένη στιγμή της μετάβασης στη δημοκρατία.
Πέραν αυτού, και ειδικά στα πιο πρόσφατα χρόνια όπου η κληρονομιά του απαρτχάιντ υποχωρεί και δίνει τη θέση της σε νέα, τεράστια οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα, οι μύθοι και οι ήρωες της τραγωδίας χρησιμοποιούνται αρκετά συχνά διασκευασμένοι σε σύγχρονα έργα.

Σε ποιες τραγωδίες εστιάζεται κατά κύριο λόγο το ενδιαφέρον και γιατί;
Εστιάζω σε τρία έργα – Μήδεια από το Magnet Theatre, Μολόρα της Yael Farber και Giants του Sabata Sesiu. Τα δύο πρώτα είναι από λευκούς αγγλόφωνους νοτιοαφρικανούς σκηνοθέτες. Το τρίτο είναι από αφρικανό σκηνοθέτη και αποτελεί μία από τις πολύ λίγες επαγγελματικές αφρικανικές παραστάσεις στη Ν. Αφρική καθότι οι περισσότερες γίνονται από λευκούς αγγλόφωνους σκηνοθέτες (μια ανισότητα που οφείλεται βέβαια στην περιορισμένη πρόσβαση των αφρικανών έναντι των λευκών στην κλασική παιδεία κατά την περίοδο του απαρχάιντ).
Τα τρία αυτά έργα, εκτός του ότι εκπροσωπούν και τους τρεις κλασικούς μας συγγραφείς, δίνουν μια αρκετά αντιπροσωπευτική εικόνα, αφενός των διαφορετικών παραστασιακών παραδόσεων στη Ν. Αφρική, αφετέρου των θεματικών που απασχολούσαν τη χώρα την περίοδο μετά το απαρχάιντ.

Η Ακτίνα Σταθάκη είναι απόφοιτος του Εθνικού Θεάτρου και διδάκτορας του Πανεπιστημίου του Τορόντο με διδακτορικό στις διασκευές του αρχαίου δράματος στο νοτιοαφρικανικό θέατρο. Είναι ιδρύτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ Between the Seas.