ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: Tο σύννεφο της διαφθοράς πάνω από τη χώρα

Ενώ αναλαμβάνει την προεδρία της ΕΕ

simosi

Της Τζένιφερ Ρατκιν*

Η μουσική έπαιζε, τα πυροτεχνήματα έλαμψαν και στη συνέχεια, όταν το ρολόι σήμανε την είσοδο του 2018, η Βουλγαρία, η φτωχότερη και «πιο διεφθαρμένη» χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πήρε τη σκυτάλη της εκ περιτροπής προεδρίας του μπλοκ.
Η προεδρία —οπού η χώρα που την αναλαμβάνει προεδρεύει σε συναντήσεις της ΕΕ και καθορίζει την ημερήσια διάταξη— δεν έχει την επιρροή που κάποτε είχε, αλλά εξακολουθεί να είναι μια μεγάλη στιγμή για το έθνος των Ανατολικών Βαλκανίων με 7,4 εκατομμύρια κατοίκους, το οποίο ήταν μέρος του τελευταίου κύματος διεύρυνσης της ΕΕ, που ένωσε τα δυτικά με τα ανατολικά κράτη της Ευρώπης.
Ωστόσο, πάνω από δέκα χρόνια αφότου η Βουλγαρία έγινε μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αιωρείται το ζήτημα της ικανοποιητικής αντιμετώπισης της διαφθοράς από πλευράς των κυβερνήσεων της, ενώ η παρουσία ακροδεξιών μειονοτικών κομμάτων στην παρούσα κυβέρνηση έχει προκαλέσει έντονες ανησυχίες. Από τη Διεθνή Διαφάνεια η Βουλγαρία εξακολουθεί να θεωρείται η πιο διεφθαρμένη χώρα της Ε.Ε.

Ατιμώρητη διαφθορά

Το Κέντρο Μελέτης της Δημοκρατίας με έδρα τη Σόφια παρουσιάζει στις έρευνες του μια εξίσου μελανή εικόνα. Κανείς δεν διώκει την πολιτική διαφθορά και κανείς πρώην κυβερνητικός αξιωματούχος που εμπλέκεται σε υποθέσεις διαφθοράς δεν έχει πάει φυλακή. Η διαφθορά κυριαρχεί οριζοντίως και καθέτως στη Βουλγαρία με ένα στους τρεις πολίτες να έχει δωροδοκηθεί ή να έχει δωροδοκήσει, αλλά με μόλις 72 υποθέσεις διαφθοράς να εχουν τελεσιδικήσει το 2015.
Όσοι μάχονται στη χώρα κατά της διαφθοράς καταδεικνύουν ως  χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής τη βουλγάρικη θυγατρική εταιρεία Λουκόιλ, της οποίας η μητρική εταιρεία ανήκει στο Κρεμλίνο και ελέγχει  το 100% των εισαγωγών πετρελαίου της Βουλγαρίας. Η Λουκόιλ είναι η μεγαλύτερη εταιρεία της Βουλγαρίας και έχει δει το μονοπώλιο της να ενισχύεται από διαδοχικές κυβερνήσεις, οι οποίες νομοθετούν με τέτοιο τρόπο, ώστε να αποθαρρύνουν τον ανταγωνισμό.
Μια άλλη σκοτεινή περίπτωση είναι η κατάρρευση της Εμπορικής Συνεταιριστικής Τράπεζας, που ήταν ο τέταρτος μεγαλύτερος δανειοδότης της χώρας, μέχρι τη μαζική απόσυρση κεφαλαίων του 2014 που προκλήθηκε ,από ότι φαίνεται, από τη διαμάχη που είχε ξεσπάσει ανάμεσα στον πλούσιο ιδιοκτήτη της και ένα πολιτικό.

Αναποτελεσματικά μέτρα

Μια δεκαετία αφού έγιναν μέλη της ΕΕ τόσο η Βουλγαρία όσο και η Ρουμανία παραμένουν υπό στενό έλεγχο, προκειμένου να εναρμονιστούν με τις βέλτιστες πολιτικές που επικρατούν στην ΕΕ Ο μηχανισμός για την συνεργασία και την αξιοπιστία  που ιδρύθηκε από τις Βρυξέλλες είχε ως στόχο να λειτουργήσει για λίγα χρόνια. Έντεκα χρόνια αργότερα , η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεχίζει να εκδίδει ετήσιες αναφορές, αλλά η πίεση που ασκούσε έχει χαλαρώσει.
Είναι εμφανές ότι ο έλεγχος που ασκούσε ο μηχανισμός έχει παράξει  αποτελέσματα, αφού έχει τεθεί υπό έλεγχο το οργανωμένο έγκλημα, λένε οι φορείς κατά της διαφθοράς. Ωστόσο δεν έχει παραγάγει τα αποτελέσματα που περίμεναν η ΕΕ και οι Βρυξέλλες σε επίπεδο μεταρρυθμίσεων στο νομικό σύστημα και στον περιορισμό της πολιτικής και κρατικής διαφθοράς. Βεβαίως, πολλοί φορείς κατά της διαφθοράς στη Βουλγαρία διαφωνούν με τα συμπεράσματα της Διεθνούς Διαφάνειας ότι είναι η πιο διεφθαρμένη χώρα στην Ευρώπη αλλά συντείνουν ότι το αποτύπωμα της διαφθοράς στην κοινωνία είναι πιο έντονο, μιας και είναι μια  μικρή οικονομία.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αρνείται ότι έχει χαλαρώσει ή ότι πρόκειται να χαλαρώσει τον έλεγχο απέναντι στη βουλγαρική κυβέρνηση λόγω της προεδρίας και διατείνεται ότι η επιτροπή δεν πρόκειται να σταματήσει να εκδίδει αναφορές μέχρι να ενσωματωθούν όλες οι βέλτιστες πρακτικές που έχουν προταθεί στην κυβέρνηση της χώρας.

Δημοσιονομικό σωσίβιο

Ωστόσο η Κομισιόν δεν θεωρεί ότι πρέπει να σκληρύνει περαιτέρω τη θέση της απέναντι στη Βουλγαρία λόγω διαφθοράς, μιας και η κεντροδεξιά κυβέρνηση, υπό τον Μπορίς Μπερνίσοφ, έχει καταφέρει να έχει σταθερά δημοσιονομικά στοιχεία και οι προβλέψεις είναι ενθαρρυντικές. Δεν αποτελεί, λοιπόν, μια χώρα-πρόβλημα για τις Βρυξέλλες, και μάλιστα ο πρόεδρος της Κομισιόν, Ζαν Κλόντ Γιουνκέρ, έχει καλέσει τόσο τη Βουλγαρία όσο και τη Ρουμανία να γίνουν μέλη της ζώνης Σενγκεν παρόλο, που η Γερμανία ,η Γαλλία και άλλες δυτικές ευρωπαϊκές χώρες είχαν μπλοκάρει για χρόνια την είσοδο των δυο ανατολικών κρατών επικαλούμενες την εκτεταμένη διαφορά στις δυο χώρες.
Η στάση της Κομισιόν μετά το Μπρέξιτ και τη μεταρρύθμιση του δικαιίκου συστήματος στην Πολωνία, χωρίς τη συναίνεση της ΕΕ, έχει χαλαρώσει απέναντι σε χώρες όπως η Βουλγαρία που έχει καλή δημοσιονομική εικόνα  και συνεργάζεται με την επιτροπή σε όλες τις μεγάλες αποφάσεις (όπως έγινε και στο προσφυγικό σε αντίθεση για παράδειγμα με την Ουγγαρία) και προωθείται η περαιτέρω ενσωμάτωση τους στην Ε.Ε.

Ανησυχία για την ακροδεξιά

Η μόνη πηγή ανησυχίας για την Κομισιόν σε σχέση με την βουλγαρική προεδρία είναι τα ακροδεξιά μειονοτικά κόμματα που μετέχουν με δυο υπουργούς στον κυβερνητικό συνασπισμό και η στάση που αυτά τηρούν τόσο απέναντι στους Ρομά που αποτελούν ικανό κομμάτι του πληθυσμού όσο και απέναντι στο προσφυγικό μιας και οι συγκεκριμένοι έχουν προβεί ,στο πρόσφατο παρελθόν, σε εμπρηστικές δηλώσεις και στα δυο αυτά ζητήματα. Παρόλο που ο Μπερνίσοφ ισχυρίζεται ότι αυτοί οι δυο υπουργοί δεν ασκούν καμία ουσιαστική επιρροή στην κοινωνία και είναι μειοψηφικές οι απόψεις τους, η αρμόδια επίτροπος δήλωσε ότι θα παρακολουθεί στενά τη βουλγαρική κυβέρνηση ,ιδίως στο ζήτημα των πολιτικών που εφαρμόζονται σε σχέση με τους Ρομά.

* Η Τζένιφερ Ράτκιν είναι ανταποκρίτρια του Γκάρντιαν στις Βρυξέλλες

Μετάφραση: Γεωργία Σίμωση