Γείτονες αντί διαμένοντες σε δομές φιλοξενίας

 

Στο πρόγραμμα της Ύπατης Αρμοστείας για στέγαση των προσφύγων σε διαμερίσματα εντάχθηκε την περασμένη εβδομάδα και ο δήμος Τρικάλων, ανεβάζοντας τις εμπλεκόμενες περιοχές τοπικής αυτοδιοίκησης σε πέντε (οι υπόλοιπες είναι Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Λιβαδειά και δήμοι της Κρήτης), με τους φορείς να ευελπιστούν πως σιγά σιγά και άλλοι δήμοι θα κάνουν το χρέος τους, προσφέροντας αξιοπρεπή διαβίωση στους πρόσφυγες.
Το πρώτο πρόγραμμα στέγασης σε διαμερίσματα ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2016 με τη δημιουργία 20.000 θέσεων φιλοξενίας. Από τις αρχές του 2017 ξεκίνησε και το δεύτερο πρόγραμμα, με στόχο τη δημιουργία επιπλέον 10.000 θέσεων. Ενώ, σύμφωνα με το γραφείο Τύπου του υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής, υπάρχει και προφορική δέσμευση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που χρηματοδοτεί αυτά τα προγράμματα, πως θα δοθεί κονδύλι για ακόμα 10.000 θέσεις το 2018, «που πιστεύουμε ότι σύντομα θα γίνει και κανονική δέσμευση. Με τις 40.000 θέσεις, η πλειονότητα των προσφύγων θα διαμένει κανονικά σε διαμερίσματα, ενώ τα λίγα camps που μπορεί να μείνουν, θα υπάρχει η δυνατότητα να βελτιωθούν σε πολύ μεγάλο βαθμό».
Οι 20.000 πρόσφυγες που ωφελήθηκαν του πρώτου προγράμματος ήταν υποψήφιοι προς μετεγκατάσταση και οικογενειακή επανένωση και διέμεναν στα διαμερίσματα για 4 και 10 μήνες μάξιμουμ αντίστοιχα. Δικαιούχοι ήταν επίσης και ευάλωτες ομάδες αιτούντων άσυλο. Το δεύτερο πρόγραμμα θα αφορά μόνο αιτούντες άσυλο. Κατάλληλα διαμερίσματα κρίνονται όσα είναι επιπλωμένα (60-90 τ.μ.) με επαρκή εξαερισμό και φωτισμό και έχει γίνει απεντόμωση. Σε αυτά μπορούν να φιλοξενήσουν μέχρι 6 άτομα. Σε περίπτωση που είναι κενά, αναλαμβάνει η Υ.Α. την επίπλωση, ενώ το ενοίκιο φτάνει μέχρι τα 400 ευρώ. Παράλληλα, στους πρόσφυγες χορηγείται προπληρωμένη κάρτα για τις αγορές τους (αρχικά τους δίνονταν γεύματα), οι λογαριασμοί ΔΕΚΟ και οι μεταφορές καλύπτονται επίσης από το πρόγραμμα, ενώ τους παρέχονται και άλλες νομικές και κοινωνικές υπηρεσίες. «Γενικά έχουμε καθημερινή επαφή μαζί τους για ό,τι χρειαστούν, δεν τους αφήνουμε απλά μόνους τους σε ένα διαμέρισμα», εξηγεί στην «Εποχή» η Στέλλα Νάνου, εκπρόσωπος Τύπου της Ύπατης Αρμοστείας.
Αρχικά η εύρεση των διαμερισμάτων γινόταν με συνεννόηση των 14 οργανώσεων, που έχουν αναλάβει το πρόγραμμα υπό την εποπτεία της Υ.Α, με τους ιδιοκτήτες, από τους οποίους υπήρξε πολύ θετική ανταπόκριση, όπως περιγράφει η Χριστίνα Καλπακή, υπεύθυνη του προγράμματος από την Praksis. Στη συνέχεια, η Ύπατη Αρμοστεία ξεκίνησε να συνάπτει συμφωνίες απευθείας με τους δήμους, καθώς «με την εμπλοκή τους θα υπάρξει ένας πιο ενταξιακός προσανατολισμός του προγράμματος, γιατί έτσι θα μπορούν να αναπτυχθούν παράλληλα και άλλες δράσεις», επισημαίνει η Στέλλα Νάνου. Στόχος του υπουργείου, όπως σημειώνεται από το γραφείο Τύπου, είναι για κάθε 500 θέσεις που δημιουργούνται, να κλείνει μια δομή φιλοξενίας, όπως πρόκειται να γίνει και στο δήμο Τρικάλων.

Η ευθύνη των δήμων

«Στόχος μας είναι να στεγαστούν σε διαμερίσματα όλοι οι πρόσφυγες της δομής φιλοξενίας στην περιοχή μας, ώστε να κλείσει. Η δομή φιλοξενίας των Τρικάλων είναι μία από τις καλύτερες. Παρόλα αυτά, δεν παύει να είναι πιο δύσκολη η διαβίωση σε αυτήν με τους καύσωνες του καλοκαιριού, αλλά και να μην αποτελεί μια κανονική μορφή στέγασης», εξηγεί στην «Εποχή» ο δήμαρχος της πόλης, Δημήτρης Παπαστεργίου.
Ήδη έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για την ενοικίαση των διαμερισμάτων τους αρκετοί ιδιοκτήτες, σύμφωνα με τον ίδιο, παρόλο που δεν υπάρχουν πολλά κενά σπίτια στην περιοχή. Πιστεύουν όμως ότι θα φτάσουν τα 70 διαμερίσματα, καθώς θα ενημερώσουν και θα παροτρύνουν όσους είναι διστακτικοί, καλύπτοντας έτσι τους 420, που είναι ο αριθμός ευθύνης στο προσφυγικό που αναλογεί στο δήμο βάσει του πληθυσμού του.
«Ο κάθε δήμος θα πρέπει να αναλάβει το μερίδιο ευθύνης του. Αν είχε συμβεί αυτό, τότε θα είχε λυθεί το ζήτημα στέγασης και δεν θα παρακολουθούσαμε ακόμα τις άθλιες εικόνες διαβίωσης των καταυλισμών και τις εντάσεις», επισημαίνει. Ενώ τονίζει πως όλες οι αποφάσεις για τη στήριξη των προσφύγων ήταν ομόφωνες στο δημοτικό συμβούλιο, αλλά και ότι η κοινωνία στάθηκε από την αρχή αλληλέγγυα, χωρίς να έχει δημιουργηθεί ποτέ πρόβλημα ούτε με τη φοίτηση των παιδιών προσφύγων στα σχολεία, ούτε με τη δομή φιλοξενίας.
Στο ίδιο μήκος κύματος και η δήμαρχος Λειβαδιάς, Γιώτα Πούλου, σημειώνει πως «δεν μπορώ να πιστέψω ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν δήμοι με κλειστά, αναξιοποίητα διαμερίσματα. Υπάρχουν πολλά σε κάθε πόλη και σε κάθε περιοχή, από εκεί και πέρα χρειάζεται συντονισμός και τρέξιμο στην αρχή εκ μέρους των δημοτικών αρχών». Η Λιβαδειά, παρότι ένας μικρός δήμος, κατάφερε από το Νοέμβρη του 2016 που μπήκε στο πρόγραμμα, να δημιουργήσει 420 θέσεις φιλοξενίας που της αντιστοιχούσαν. Για την ακρίβεια, αρχικά προσφέρθηκαν περισσότερα διαμερίσματα απ’ ό,τι χρειάζονταν, αλλά επιλέχθηκαν αυτά που είναι στον αστικό ιστό, ώστε οι πρόσφυγες να εξυπηρετούνται καλύτερα με τράπεζες, αγορές, δημόσιες υπηρεσίες κτλ.

Θετική η συνύπαρξη για όλους

Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται και η καλύτερη συνύπαρξη και ένταξη στην τοπική κοινωνία, που, όπως τονίζει η δήμαρχος, έχει αναλάβει πολλές πρωτοβουλίες αλληλεγγύης, προσφέροντας μαθήματα αγγλικών, διοργανώνοντας πολιτιστικές και αθλητικές δραστηριότητες κτλ. «Προκειμένου βέβαια να μην υπάρξει κοινωνικός ανταγωνισμός, φροντίζουμε παράλληλα οι δημότες μας να μην υπολείπονται της φροντίδας του δήμου, διευρύνοντας τις κοινωνικές δομές και σε αυτούς, τα κοινωνικά ιατρεία, παντοπωλεία, φαρμακεία κοκ».
Δεν είναι τυχαίο πως στις περιπτώσεις που οι πρόσφυγες διαμένουν κανονικά σε διαμερίσματα η συνύπαρξη με την υπόλοιπη κοινωνία είναι καλύτερη, εξηγεί και η Στέλλα Νάνου. «Έχουμε μόνο θετικά παραδείγματα υποδοχής και όσοι ξεκίνησαν διστακτικά μέσα από την επαφή και τη γνωριμία τους με τις προσφυγικές οικογένειες κατέρριψαν οποιαδήποτε προκατάληψη, αναπτύσσοντας τελικά σχέσεις φιλίας. Σε αυτό παίζει πολύ μεγάλο ρόλο ότι οι πρόσφυγες έχουν μια αξιοπρεπή διαβίωση, στέκονται στα πόδια τους, βιώνουν την ίδια καθημερινότητα με τους υπόλοιπους. Μέσα σε αυτό το θετικό πλαίσιο δεν δημιουργούνται επεισόδια, όπως αλλού λόγω εξαθλίωσης και γκετοποίησης».
Τα οφέλη, άλλωστε, είναι πολλά για όλους. Τόσο για τους πρόσφυγες που ζουν αξιοπρεπώς, όσο και για τις τοπικές κοινωνίες που «πρώτον μέσα από αυτή την εμπειρία καλλιεργούμε τις ανθρωπιστικές μας αξίες, διευρύνουμε τον πολιτισμό μας μέσα από τις επιρροές τους, αλλά και δεύτερον, μια κυνική ανάγνωση για όσους δεν ικανοποιούνται με την πρώτη, με αυτό τον τρόπο ενισχύεται πολύ και η τοπική οικονομία, με τα ενοίκια και τη συνεισφορά των προσφύγων στις αγορές», επισημαίνει η Γιώτα Πούλου.

Η επόμενη μέρα

Από τους εμπλεκόμενους κρίνεται πως το πρόγραμμα στέγασης βαίνει πολύ καλώς, περνώντας στην επόμενη φάση διαχείρισης του προσφυγικού μετά τους καταυλισμούς, που όλοι επιθυμούν να κλείσουν.
Παρόλα αυτά παραμένει το ζήτημα της επόμενης μέρας. «Η αγωνία μας είναι τι θα γίνει μετά το 2018», τονίζει ο δήμαρχος Τρικάλων. Ακόμα και αν τα προγράμματα παραταθούν, οι αιτούντες άσυλο όταν αναγνωριστούν πλέον ως πρόσφυγες, παύουν να είναι δικαιούχοι.
«Σαφώς δεν γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη αυτοί οι άνθρωποι να μείνουν στο δρόμο, οπότε υπάρχει περίοδος χάριτος», εξηγεί η εκπρόσωπος Τύπου της Υ.Α, ενώ θα δικαιούνται ό,τι και οι υπόλοιποι πολίτες, δηλαδή το Κοινωνικό Εισόδημα Αλληλεγγύης, επίδομα πρόνοιας, πολύτεκνων κτλ, τα οποία όμως δεν αρκούν προκειμένου να έχουν μια αξιοπρεπή στέγαση και διαβίωση, κάτι που είναι δύσκολο να εξασφαλίσουν μόνοι τους σε μια χώρα με οικονομική κρίση.
Ακόμα, λόγω καθυστέρησης των διαδικασιών του ασύλου, δεν υπάρχουν αναγνωρισμένοι πρόσφυγες που έχουν ξεπεράσει την περίοδο χάριτος, αλλά αργά ή γρήγορα αυτή η στιγμή θα έρθει. Τι θα γίνει τότε, θα γυρίσουν και πάλι στις   αναξιοπρεπείς συνθήκες των καταυλισμών; «Υπάρχει σχεδιασμός για την ένταξη των αναγνωρισμένων προσφύγων στην κοινωνία, δίνοντας προτεραιότητα στην εκπαίδευση και στην εργασία», δηλώνει το γραφείο Τύπου του υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής. Σχεδιασμός, όμως, που θα αποσαφηνιστεί αφού προχωρήσει η μετάβαση στην κανονικότητα της στέγασης των προσφύγων σε διαμερίσματα, με το χρόνο και την έλλειψη κονδυλίων για το συγκεκριμένο ζήτημα, προς το παρόν, να είναι εχθρός του.

Τζέλα Αλιπράντη