Είναι ο νεοσυντηρητισμός, ανόητοι

smyrnaios

Το κίνημα υπέρ του δημοψηφίσματος (προσοχή, όχι αυτό υπέρ της ανεξαρτησίας) ήταν σίγουρα ένα κίνημα δημοκρατίας. Και το γεγονός ότι αγκαλιάστηκε από το 80% σχεδόν των Καταλανών δείχνει ότι οι πολίτες αισθάνονται ότι ζουν σε μια χώρα με έλλειμμα δημοκρατίας.

 

Η αντίδραση του Ραχόι απέναντι στο αίτημα των Καταλανών για δημοψήφισμα ξεσκέπασε απλά τον τρόπο σκέψης των νεοσυντηρητικών. Δεν ήταν ένα απλό ατύχημα αλλά αντανακλαστικό ενός μοντέλου που έχει εξαντλήσει τα όρια του. Αλλά οι αντιδράσεις εναντίον του δε μπορεί να περιοριστούν σε μια επιφανειακή «αντί-Μαδρίτη» συνθηματολογία. Το κίνημα υπέρ της δημοκρατίας οφείλει να γυρίσει σελίδα και να μην περιοριστεί στο «δικαίωμα να ψηφίζουμε», αλλά να θέσει και συγκεκριμένα δημοκρατικά και κοινωνικά αιτήματα που αφορούν την χτυπημένη από την κρίση νεολαία και συνολικά τα μεσαία και κατώτερα στρώματα της καταλανικής κοινωνίας.

Του Δημήτρη Σμυρναίου,
από τη Βαρκελώνη

Ο Ραχόι πράγματι δεν είναι και ο πιο ευφυής πολιτικός που έβγαλε ποτέ η Ευρώπη. Ο αυταρχικός, πεισματικός τρόπος με τον οποίο προσπάθησε να αποτρέψει το καταλανικό δημοψήφισμα δικαιολογημένα έδωσε στην πλειοψηφία του διεθνούς τύπου το δικαίωμα να χαρακτηρίσει την αντίδρασή του «βλακώδη». Ομως δεν είναι θέμα ευφυίας. Είναι θέμα ιδεολογίας. Ο νεοσυντηρητισμός που εκφράζει ο ισπανός πρωθυπουργός σε αγαστή συμπόρευση με την μαριονέτα, που ακούει στο όνομα βασιλιάς, χρειάζεται τον αυταρχισμό, έχει ανάγκη από την ωμή βία, όταν αρχίζουν να του τελειώνουν τα επιχειρήματα. Αν δηλαδή το δει κανείς ψύχραιμα η αντίδρασή του ήταν αναμενόμενη. Οπως ανάλογα σκληρή προβλέπεται ότι θα είναι και η στάση του απέναντι στους Καταλανούς το επόμενο διάστημα.

Ο ρόλος της νεολαίας

Οποιος βρέθηκε το τελευταίο διάστημα στη Βαρκελώνη και ειδικά εκείνο το κρίσιμο τριήμερο γύρω από την 1η Οκτώβρη καταλαβαίνει πόσο δύσκολο είναι να μπουν σε κουτάκια τα όσα συνέβησαν. Στο μόνο που δεν θα δυσκολευτεί είναι να συνειδητοποιήσει ότι ο ντυμένος με τον μανδύα του οικονομικού φιλελευθερισμού βαθύς και αντιδραστικός συντηρητισμός, που ο Ραχόι ενσαρκώνει έναν από τους πιο πιστούς υπηρέτες του αποτελεί σήμερα μια ωρολογιακή βόμβα, που απειλεί τη συνοχή ολόκληρης της Ευρώπης.
Το κίνημα υπέρ του δημοψηφίσματος (προσοχή, όχι αυτό υπέρ της ανεξαρτησίας) ήταν σίγουρα ένα κίνημα δημοκρατίας. Και το γεγονός ότι αγκαλιάστηκε από το 80% σχεδόν των Καταλανών δείχνει ότι οι πολίτες αισθάνονται ότι ζουν σε μια χώρα με έλλειμμα δημοκρατίας. Ανεξάρτητα αν κάποιοι προσπάθησαν ή θα προσπαθήσουν να το εκμεταλλευτούν είναι ένα κίνημα που στηρίχτηκε πολύ στον ενθουσιασμό της νεολαίας, αλλά και στην αυτοοργάνωση και αυτοπειθαρχία ενός κομματιού της κοινωνίας, που ανήκει στο μεσαίο χώρο κοινωνικά αλλά και ηλικιακά. Αυτοί ήταν που ξενύχτησαν για να κρατήσουν ανοιχτά τα περισσότερα εκλογικά κέντρα ενάντια στις εισβολές της αστυνομίας και αυτοί είναι που έδειξαν στα παιδιά τους τι σημαίνει ειρηνική ανυπακοή σε μια εξουσία, που παραμένει μακρινή και δυσκίνητη και έχει μάθει μόνο να διατάσσει.
Φυσικά και υπάρχουν και οικονομικά κίνητρα πίσω από αυτή την «αντίσταση». Η οικονομική κρίση έχει χτυπήσει και την καταλανική νεολαία, που αναζητεί καλύτερο μέλλον στις χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης. Το ότι κάποιοι μπορεί να επενδύουν στην ψευδαίσθηση, ότι όλα θα γίνουν αυτομάτως καλύτερα, σε περίπτωση που η Καταλωνία κερδίσει την ανεξαρτησία της είναι κάτι που δε μπορεί να περάσει ασχολίαστο. Και που δεν θα πρέπει να το αφήσουν να ριζώσει ως μια απλουστευτικά επικίνδυνη κυρίαρχη αντίληψη οι δυνάμεις, που θέλουν να λέγονται προοδευτικές.
Ετσι κι αλλιώς, ο καταλανικός εθνικισμός παραδοσιακά δεν χωράει σε μοντέλα «Αριστεράς-Δεξιάς» και επιτρέπει σε πολλούς και διάφορους να τον κάνουν σημαία τους. Σε αντίθεση με τον ισπανικό εθνικισμό, που προσπάθησε να ενεργοποιήσει ο Ραχόι και ο οποίος κουβαλάει πίσω του μια αιματοβαμμένη ιστορία. Τα παιδιά που χόρευαν το βράδυ της περασμένης Κυριακής στην Πλάσα Καταλούνια ήταν φανερό πως είχαν στο μυαλό τους το όνειρο μιας πιο άμεσης και χειροπιαστής δημοκρατίας, που δεν θα αποφασίζει για αυτά χωρίς αυτά.

Ξεπερασμένα μοντέλα

Αν κάτι δείχνει η αναστάτωση στο βορειοανατολικό κομμάτι της Ισπανίας είναι ότι τα  μοντέλα, που επικράτησαν στην Δυτική Ευρώπη μετά τον πόλεμο διοικητικά, κομματικά, πολιτικά, αυτοδιοικητικά έχουν προ πολλού ξεπεράσει την ημερομηνία λήξης τους. Το ίδιο ισχύει και για την Ευρωπαϊκή Ενωση, που φραστικά κηρύσσει την υπέρβαση της έννοιας του έθνους-κράτους, αλλά στην πράξη επιμένει απλά να συγκεντρώνει εξουσίες σε υπερεθνικούς και απρόσωπους οργανισμούς, αλλά παράλληλα συνεχίζει να λύνει τα προβλήματα διακρατικά. Οπου τα μεγάλα κράτη έχουν τον κύριο και συχνά και μοναδικό λόγο. Η αδυναμία της θεσμικής Ευρώπης να κάνει την παραμικρή χρήσιμη και υποχρεωτικά «πυροσβεστική» παρέμβαση στην Καταλονία δεν έχει την αιτία της απλώς  στην ανικανότητα των προσώπων που την διοικούν. Είναι μια αδυναμία δομική, αποκαλυπτική του παρωχημένου χαρακτήρα λειτουργίας της. Οι Καταλανοί που τοιχοκόλλησαν συνθήματα, στα οποία ζητούσαν από την Ευρώπη να τους καλωσορίσει στις τάξεις της ως ένα καινούριο ανεξάρτητο κράτος, έχουν πλέον φτάσει στο σημείο να μην φοβούνται από τις απειλές για αποβολή τους από τη μεγάλη ευρωπαϊκή «παρέα». Γιατί οικογένεια δεν τη λες.
Εχουν λοιπόν δίκιο όσοι λένε ότι μέσα σε αυτό το κύμα, που έφερε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στους δρόμους της Βαρκελώνης υπάρχει η ελπίδα για κάτι ζωντανό, διαφορετικό, απελευθερωτικό. Ακραίοι εθνικιστές απομονώθηκαν, την ώρα που στη Μαδρίτη κάποιοι νοσταλγοί του Φράνκο με μαύρα μπλουζάκια και ξυρισμένα κεφάλια διαδήλωναν υπέρ της ισπανικής «ενότητας και ακεραιότητας». Βρήκαν και αυτοί την ευκαιρία να εμφανιστούν ως θεματοφύλακες των θεσμών και των νόμων.
Δεν είναι καθόλου δεδομένο ότι θα στραφεί αυτό το κίνημα προς μια πιο κοινωνική, ταξική ατζέντα αιτημάτων. Είναι όμως υποχρέωση της Αριστεράς να το προσπαθήσει. Να μην το αφήσει έρμαιο στα χέρια κάποιων τυχοδιωκτών. Η αμηχανία, που φάνηκε να έχουν απέναντι στο αίτημα για ανεξαρτησία και οι Ποδέμος είναι εν μέρει κατανοητή. Αλλά δεν μπορεί να είναι παραλυτική. Ο διάλογος, για τον οποίο τώρα όλοι μιλούν δεν μπορεί να περιοριστεί σε φολκλορικές αντιπαραθέσεις. Θα πρέπει να πάρει συγκεκριμένο θετικό πρόσημο. Θα πρέπει να εξετάσει για παράδειγμα όχι μόνο το αν θα διδάσκονται καταλανικά στα σχολεία, αλλά και αν θα υπάρχουν αρκετά και σύγχρονα σχολεία. Θα πρέπει να ασχοληθεί και με τις υποχρεώσεις και όχι μόνο με τα «πλεονεκτήματα» μιας μεγαλύτερης αυτονομίας.

Αδύνατες οι προβλέψεις

Η μόνη πρόβλεψη που έκαναν και οι ίδιοι οι Καταλανοί για την κατάσταση στην πατρίδα τους ήταν ότι δε μπορούν να γίνουν προβλέψεις. Αυτό δεν σημαίνει για την ευρωπαϊκή Αριστερά ότι έχει την πολυτέλεια να αυτοχριστεί απλώς παρατηρητής των εξελίξεων. Οφείλει να προστατεύσει αυτό το καινούριο κίνημα από κακόβουλους ακραίους πάτρωνες και δημαγωγούς. Οφείλει να του συμπαρασταθεί στην διαμόρφωση μιας ατζέντας, που δεν θα εγκλωβίζεται σε κλασικά εθνικιστικά αιτήματα, αλλά θα προτείνει ριζοσπαστικές λύσεις και σε κοινωνικό επίπεδο. Που θα βιώνει τη δημοκρατία ήδη από το πιο χαμηλότοπικό επίπεδο. Οι εξουσίες πάντα θα κρύβονται πίσω από «νόμους και Συντάγματα». Μόνο που οι νόμοι, όπως και τα κράτη, όπως και τα κόμματα έγιναν για να υπηρετούν τους ανθρώπους και όχι το αντίστροφο. Το μοντέλο της μεταδικτατορικής Ισπανίας που προσπάθησε να ρυθμίσει και τα θέματα της αυτονομίας συγκεκριμένων περιοχών έχει εξαντλήσει τα όρια του. Οποιος το θυμάται αυτό, διαισθάνεται τι είναι αυτό που ψυχορραγεί σήμερα συνολικά στην Ευρώπη και ότι δεν είναι θέμα τύχης ή φυσικής επιλογής το τι θα ακολουθήσει.