ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ WWF: Ζητούμενο η εφαρμογή των νόμων

Αρνητικό ορόσημο αποτελεί το εκ νέου άνοιγμα του κεφαλαίου της εκτροπής του Αχελώου

 

Το WWF Ελλάς εκδίδει από το 2005 ετήσια έκθεση για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Είναι γεγονός, όπως επισημαίνεται και στην ίδια την έκθεση, ότι «η δουλειά αυτή καλύπτει σημαντικό κενό στην Ελλάδα, καθώς επί της ουσίας αποτελεί το μόνο σταθερό σημείο αναφοράς για τις αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο και τις πολιτικές προστασίας του περιβάλλοντος». Μάλιστα, το WWF εκτός από παρατηρήσεις διατυπώνει σαφή αιτήματα και προτάσεις για τον κάθε περιβαλλοντικό τομέα. Επιπλέον, έχει καταθέσει προτάσεις για την τόνωση της ελληνικής οικονομίας και την επανεκκίνηση σημαντικών τομέων της προς μια μακρόπνοα βιώσιμη κατεύθυνση, με επίκεντρο το περιβάλλον και τον άνθρωπο. [www.wwf.gr/lessdebtmoreearth/el/αρχική και www.wwf.gr/sustainable-economy]. Στη φετινή έκθεση, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση «στα ζητήματα περιβαλλοντικής διαφάνειας και ανοιχτής πρόσβασης σε σημαντικές πληροφορίες για το περιβάλλον. Αναδεικνύεται, επίσης, το σημαντικό έλλειμμα σε οργανωμένο σύστημα περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων, όπως επίσης και η πραγματικότητα της μη είσπραξης των περιβαλλοντικών προστίμων που επιβάλλονται. Στις θετικές εξελίξεις καταγράφονται η θωράκιση των κοινοτικών οδηγιών για τη φύση, η κύρωση της διεθνούς συμφωνίας για το διασυνοριακό Πάρκο Πρεσπών που καθυστερούσε αδικαιολόγητα, και η υιοθέτηση νέων αυστηρών ορίων εκπομπών για μεγάλες μονάδες καύσης με τη θετική ψήφο της Ελλάδας».
Πιο συγκεκριμένα και ανά τομέα το WWF επισημαίνει:

Ειδικότερα για την περιβαλλοντική αδειοδότηση σχεδίων και δραστηριοτήτων, «η θεσμική πρόβλεψη υφίσταται τα τελευταία χρόνια συνεχείς εκπτώσεις. Η μη ενσωμάτωση της νέας οδηγίας για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων αποτελεί αδικαιολόγητη εξέλιξη, για την οποία η Ελλάδα έχει λάβει προειδοποιητική επιστολή από την ΕΕ. Φέτος συνεχίστηκε η απαράδεκτη πρακτική της «φωτογραφικής» τακτοποίησης υφιστάμενων εγκαταστάσεων που λειτουργούν χωρίς τις νόμιμες προϋποθέσεις. Συνεχίστηκε επίσης και η νομικά αστήρικτη παράταση με απλή υπεύθυνη δήλωση και χωρίς κανέναν έλεγχο της ισχύος των περιβαλλοντικών εγκρίσεων σε έργα και δραστηριότητες, ακόμα και μέσα σε προστατευόμενες περιοχές Natura 2000».
Όσον αφορά τον περιβαλλοντικό έλεγχο, παρατηρείται «έλλειμμα διαφάνειας στο Σώμα Επιθεωρητών Περιβάλλοντος, σε αντίθεση με την πρακτική παλαιότερων ετών. Αξιοσημείωτη εξέλιξη αποτελεί η ενεργοποίηση του προβλεπόμενου από το 2002 Συντονιστικού Οργάνου Επιθεώρησης και Ελέγχου, υπό τον συντονισμό της Γενικής Επιθεωρήτριας Δημόσιας Διοίκησης. Εντούτοις, ο αριθμός των περιβαλλοντικών αυτοψιών συνεχίζει να μειώνεται. Ο κυριότερος όγκος των ελέγχων πραγματοποιήθηκε από κλιμάκια των περιφερειών και από τους ελέγχους προκύπτουν ως κορυφαία προβλήματα η παράνομη διάθεση αποβλήτων και η υποβάθμιση του τοπίου (αμμοληψίες, μπάζωμα ρεμάτων, διάνοιξη δρόμων).»

Αδυναμία είσπραξης και ατέλειωτες παρατάσεις

Αναφορικά με τους πράσινους πόρους, «όπως φαίνεται από τον κρατικό προϋπολογισμό, μόνο ένα πολύ μικρό μέρος των βεβαιωμένων προστίμων για παραβιάσεις της περιβαλλοντικής νομοθεσίας εισπράττεται από το κράτος. Το ποσοστό των πράσινων πόρων που καταλήγει στο Πράσινο Ταμείο και μπορεί ανά έτος να διοχετευθεί σε δράσεις προστασίας και αποκατάστασης του περιβάλλοντος παραμένει περιορισμένο στο 2,5%.»
Την ίδια στιγμή στον τομέα του χωρικού σχεδιασμού, «η τελευταία χρονιά στιγματίστηκε από πέντε νέες παρατάσεις των προθεσμιών νομιμοποίησης αυθαιρέτων, με αποτέλεσμα να συμπληρώνονται πλέον 49 μήνες από την αρχική ημερομηνία, γεγονός που ευνοεί την περιβαλλοντική και οικοδομική αυθαιρεσία. Επιπλέον, αποκαλύπτεται πως στην πράξη ελάχιστο μέρος των προστίμων που βεβαιώνονται για πολεοδομικές αυθαιρεσίες εισπράττεται, καθώς η παράνομη δόμηση στην πράξη επιβραβεύεται με συνεχείς ρυθμίσεις τακτοποίησης. Αξιοσημείωτη εξέλιξη ήταν η ψήφιση νέου νόμου για τη χωροταξία. Ο νέος νόμος θεραπεύει μερικά προβληματικά σημεία του νόμου του 2014 που ευτυχώς δεν πρόλαβε να εφαρμοσθεί. Διατηρεί όμως την ιδιαίτερη μεταχείριση των στρατηγικών επενδύσεων και της αξιοποίησης των δημόσιων ακινήτων.»

Κύρωση συμφωνίας για το Πάρκο Πρεσπών

Ως το «σημαντικότερο ορόσημο της χρονιάς», όσον αφορά την προστασία της φύσης και της βιοποικικότητας χαρακτηρίζεται «η ολοκλήρωση του ελέγχου καταλληλότητας των οδηγιών για τη φύση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς ανοίγει μια νέα σελίδα ουσιαστικής ενίσχυσης της εφαρμογής τους. Πολύ θετική εξέλιξη ήταν η κύρωση της συμφωνίας για το Πάρκο Πρεσπών. Την ίδια στιγμή, σε εκκρεμότητα παραμένει η θεσμική προστασία των εθνικών πάρκων, καθώς οι ακυρωτικές αποφάσεις πράξεων (κοινών υπουργικών αποφάσεων) χαρακτηρισμού από το ΣτΕ ανέρχονται πλέον σε οκτώ. Η απουσία του προβλεπόμενου εθνικού συστήματος παρακολούθησης, και των σχεδίων διαχείρισης που αποτελούν κρίσιμα εργαλεία για την προστασία των περιοχών και ειδών αποτελούν βασικές ελλείψεις στην εφαρμογή των οδηγιών για τη φύση στη Ελλάδα.
Παράλληλα, εκκρεμεί η επέκταση του δικτύου θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών Natura 2000, ενώ αδικαιολόγητες εκκρεμότητες καθιστούν τη λειτουργία του ελληνικού δικτύου Natura 2000 υποτονική.»

Νεολογισμοί για την παράκαμψη νόμων

Σχετικά με τον πολύ σημαντικό τομέα των δασών, το WWF χαρακτηρίζει ως «εξαιρετικά αρνητική εξέλιξη» το γεγονός ότι, όπως επισημαίνεται στην έκθεση, «το περιβαλλοντικό υπουργείο εξαντλεί την πολιτική ευρηματικότητά του σε νεολογισμούς για την παράκαμψη των νόμων, όπως είναι οι «οικιστικές πυκνώσεις» που υποβιβάζουν τους δασικούς χάρτες σε εργαλείο τακτοποίησης παρανομιών.
Η σημαντική πρόοδος που αφορά στην ανάρτηση των δασικών χαρτών επισκιάζεται από τις διάφορες εξαιρέσεις, οι οποίες επιβραβεύουν την υποβάθμιση και την αυθαιρεσία εις βάρος του δασικού πλούτου. Σε μια πρωτοφανή κίνηση παράκαμψης και περιφρόνησης του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου της χώρας, ο αν. υπουργός Περιβάλλοντος κατέθεσε τροπολογία σε άσχετο νομοσχέδιο, με την οποία νομιμοποιεί υπουργική απόφαση που το ΣτΕ είχε σε πρώτη δίκη κρίνει αντισυνταγματική.»
Δύο ορόσημα, ένα θετικό και ένα αρνητικό στον τομέα του νερού, επισημαίνει το WWF. Το μεν πρώτο είναι «η έναρξη της διαβούλευσης (με καθυστέρηση δύο ετών) για τα νέα σχέδια διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμών. Παραμένουν, ωστόσο, ορισμένες αδυναμίες των σχεδίων διαχείρισης που ισχύουν, όπως τα υποτυπώδη και αναιμικά «προγράμματα μέτρων».
Αρνητικό ορόσημο αποτελεί το εκ νέου άνοιγμα του κεφαλαίου της εκτροπής του Αχελώου που επί 23 χρόνια κρίνεται παράνομο με διαδοχικές αποφάσεις του ΣτΕ. Στις αρχές Οκτωβρίου επιβεβαιώθηκαν οι φόβοι ότι η λειτουργία του φράγματος της Μεσοχώρας αποτελεί το πρώτο βήμα για τμηματική ολοκλήρωση του έργου της εκτροπής του Αχελώου επιβεβαιώθηκαν τον Οκτώβριο του 2017, με αφορμή την επίσκεψη του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα στη Θεσσαλία.»
Αναφορικά με το νερό, «η ρύπανση που προκλήθηκε στον Σαρωνικό ανέδειξε, αφενός, την αδυναμία της χώρας να αντιμετωπίσει εγκαίρως κρίσεις εκτεταμένης θαλάσσιας ρύπανσης, αφετέρου, τον κίνδυνο που προκαλείται για τις ελληνικές θάλασσες και ακτές από τα σχέδια εξόρυξης υδρογονανθράκων.»

Ενέργεια και κλιματική αλλαγή

«Η διαχρονική εξέλιξη των τιμών των ατμοσφαιρικών ρύπων για τα έτη 2015 και 2016 παρουσιάζει τάση πτωτική ή τάση σταθεροποίησης, ανάλογα με το ρύπο, σύμφωνα με τις σχετικές εκθέσεις του ΥΠΕΝ για την ατμοσφαιρική ρύπανση», υπογραμμίζει το WWF, ωστόσο, «το Εθνικό Δίκτυο Παρακολούθησης της Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης δεν καλύπτει όλους τους ρύπους σε όλους τους σταθμούς μέτρησης.»
Παράλληλα, ως «κομβικής σημασίας εξελίξεις στην εθνική ενεργειακή πολιτική» αναγνωρίζονται «η θετική ως τώρα έκβαση της μάχης ενάντια στα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών για τις λιγνιτικές μονάδες της ΔΕΗ και η υιοθέτηση νέων αυστηρών ορίων εκπομπών για μεγάλες μονάδες καύσης με τη θετική ψήφο της Ελλάδας. Επίσης καθοριστική για το μέλλον του λιγνίτη στην Ελλάδα είναι η απόφαση πώλησης του 40% του λιγνιτικού χαρτοφυλακίου της ΔΕΗ, και η θέσπιση νέου μηχανισμού αποζημίωσης παραγωγών ΑΠΕ.»

Διαχείριση στερεών αποβλήτων

Τέλος, όπως παρατηρείται στην έκθεση του WWF, «οι κυριότερες εξελίξεις στον τομέα της διαχείρισης στερεών αποβλήτων αφορούν την κύρωση των περιφερειακών σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ), την ένταξη έργων διαχείρισης στερεών αποβλήτων στο ΕΣΠΑ και την ολοκλήρωση του πρώτου έργου που χρηματοδοτείται με ΣΔΙΤ στη Δυτική Μακεδονία. Επίσης, αξιοσημείωτη εξέλιξη ήταν η κατάθεση νομοσχεδίου για την ανακύκλωση. Εκτιμάται ότι μειώθηκε περίπου στους 20 ο αριθμός των χώρων ανεξέλεγκτης διάθεσης απορριμμάτων (ΧΑΔΑ). Όμως, δεν είναι σαφές πού καταλήγουν τα απορρίμματα σε περιοχές όπου έκλεισαν οι χωματερές, αλλά δεν διαθέτουν ακόμα νόμιμους και ασφαλείς χώρους διαχείρισης.»

Ζωή Γεωργούλα

To πλήρες κείμενο της έκθεσης μπροείτε να το βρείτε στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.wwf.gr/images/pdfs/WWF-NOMOreport-2017-Final16Oct2017.pdf