ΗΠΕΙΡΟΣ: Στο ρυθμό των υδρογονανθράκων

Ανησυχίες κατοίκων – Διαβεβαιώσεις κυβέρνησης

petrelaia

Στην επικαιρότητα βρίσκεται το τελευταίο διάστημα το ζήτημα της έρευνας και αξιοποίησης των υδρογονανθράκων της περιοχής της Ηπείρου, λόγω της έναρξης  των εργασιών του σταδίου της σεισμικής έρευνας στην υπό παραχώρηση έκταση. Οι εργασίες πραγματοποιούνται στα πλαίσια της 25ετούς σύμβασης, που κυρώθηκε από το ελληνικό κοινοβούλιο το 2013 με την εταιρία Energean Oil. Τον Μάρτη του 2017 η ισπανική Repsol απέκτησε το 60% των παραχωρήσεων με ρόλο διαχειριστή από την Energean, με την υπουργική απόφαση μεταβίβασης να υπογράφεται τον Σεπτέμβριο του 2017. Η περιοχή της Ηπείρου δεν είναι η μόνη της Δυτικής Ελλάδας που προσελκύει το ενδιαφέρον επενδύσεων στον τομέα της εξόρυξης υδρογονανθράκων: το καλοκαίρι του 2017 εγκρίθηκε η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) σε έντεκα θαλάσσιες περιοχές του Ιονίου, ενώ το Μάρτιο του ίδιου χρόνου εγκρίθηκε η αντίστοιχη ΣΜΠΕ για τις περιοχές Άρτας και Πρέβεζας.
Το οικόπεδο των Ιωαννίνων περιλαμβάνει μια έκταση 4.200τ.χλμ, που αντιστοιχεί στο 45% του νομού Ιωαννίνων και ένα τμήμα του νομού Θεσπρωτίας. Σύμφωνα με στοιχεία της ΣΜΠΕ περιλαμβάνει ένα μεγάλο κομμάτι του Εθνικού Πάρκου Β. Πίνδου και περισσότερες από 10 περιοχές Natura. Η σύμβαση που έχει υπογραφεί δίνει συνολικά το δικαίωμα έρευνας και εκμετάλλευσης στην κοινοπραξία και περιλαμβάνει τρία στάδια: την τρέχουσα φάση των ερευνών για την ύπαρξη υδρογονανθράκων, που διαρκεί πέντε χρόνια, τη φάση της ερευνητικής γεώτρησης και στη συνέχεια τη φάση της εκμετάλλευσης των υδρογονανθράκων.

Εκμετάλλευση σε βιώσιμο κοίτασμα

«Η σύμβαση λέει ότι για περίπου 7 χρόνια θα γίνονται έρευνες και αν ανακαλυφθεί κάτι, τότε η εκμεταλλεύτρια εταιρεία οφείλει να πει που, πόσο και ποιο θα είναι το πρόγραμμα εκμετάλλευσης, που θα εγκρίνει το ελληνικό δημόσιο, αν τα δεδομένα λένε ότι το κοίτασμα που θα βρεθεί είναι εκμεταλλεύσιμο και βιώσιμο», αναφέρει ο γενικός γραμματέας Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών του υπουργείου Ενέργειας και Περιβάλλοντος, κ. Μιχάλης Βερροιόπουλος, εξηγώντας στην «Εποχή» τον τρόπο με τον οποίο θα προχωρήσει η εκμετάλλευση και τις δικλείδες που θέτει το ελληνικό δημόσιο: «Αυτό που θα εξετάσει, είναι αν το πρόγραμμα εκμετάλλευσης θα γίνει σε συγκεκριμένες περιοχές και με συγκεκριμένο τρόπο, ώστε να ελαχιστοποιήσει τα ρίσκα για οποιαδήποτε ζημιά στο περιβάλλον ή την πολιτιστική κληρονομιά».
Στα πλαίσια του περιορισμού των περιβαλλοντικών κινδύνων ο κ. Βερροιόπουλος τονίζει ότι η εταιρεία υποχρεώθηκε να εκπονήσει ένα Περιβαλλοντικό Σχέδιο Δράσης (ΠΣΔ), παρότι δεν είχε τέτοια υποχρέωση κατά το πρώτο στάδιο. Παράλληλα, περιγράφει τρία διαφορετικά επίπεδα ελέγχου: «το σύνολο της σύμβασης ελέγχεται από την Ελληνική Εταιρεία Διαχείρισης Υδρογονανθράκων (ΕΔΕΥ), που παρακολουθεί σε επίπεδο project management όλες τις δραστηριότητες. Δεύτερον, η εταιρεία είναι υποχρεωμένη να έχει ειδική περιβαλλοντική ομάδα που θα αναφέρει κατευθείαν στην ΕΔΕΥ και τρίτον θα “χτιστεί” ένας αριθμός στελεχών από την τοπική αυτοδιοίκηση και τους φορείς διαχείρισης που, στα πλαίσια της εκπαίδευσης που είναι υποχρεωμένη να παρέχει η εταιρεία στο ελληνικό δημόσιο, θα εκπαιδευτούν στην αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων». Επαναλαμβάνει, δε, τη διαβεβαίωση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας ότι δεν θα επιτραπεί εξόρυξη σε περιοχές Natura: «Όλο το πρόγραμμα ερευνών είναι εκτός περιοχών Natura. Το νομοθετικό πλαίσιο για τις Natura υπάρχει, είναι ευρωπαϊκό και αναφέρει τι επιτρέπεται και τι όχι στις περιοχές αυτές». Ενώ για την πιθανότητα εφαρμογής της μεθόδου υδραυλικής ρηγμάτωσης (fracking) αναφέρει ότι «διακηρυγμένη θέση της παρούσας κυβέρνησης, άλλα και της Κομισιόν, είναι να μην προχωρήσει σε fracking, και η σύμβαση δεν μιλάει για τη μέθοδο αυτή».

Εθνικής σημασίας η εκμετάλλευση

«Η υπόθεση των υδρογονανθράκων είναι εθνικής σημασίας. Εντάσσεται στον ενεργειακό σχηματισμό της κυβέρνησης και στην παραγωγική ανασυγκρότηση, χωρίς να έρχεται σε αντίθεση με τις προσπάθειες της χώρας για καθαρότερο περιβάλλον και καθαρότερη ενέργεια». Με αυτόν τον τρόπο απαντά στην «Εποχή» ο κ. Μιχάλης Βερροιόπουλος, όταν τίθεται το ερώτημα της συμβατότητας των εξορύξεων με το τοπικό αναπτυξιακό μοντέλο της Ηπείρου, σε μια περίοδο που, λόγω κλιματικής αλλαγής, προτάσσεται η αποδέσμευση από τον εξορυκτισμό. «Η Ελλάδα έχει εντάξει τις ΑΠΕ και την εξοικονόμηση της ενέργειας. Το πετρέλαιο ή το φυσικό αέριο, όμως, δεν θα χαθεί από τη ζωή μας στα επόμενα χρόνια. Αν υπάρχει κάτι που μπορεί να δώσει μια αναπτυξιακή προοπτική χωρίς να διαλύει τις υπόλοιπες, γιατί να μην το κάνει;» τονίζει.

Χωρίς διαβούλευση

Η ξαφνική παρουσία των συνεργείων της εταιρείας και οι επαφές που έκαναν με τους δήμους για άδειες χρήσης των δημοτικών δασικών εκτάσεων και τοπογραφικά σχέδια κινητοποίησαν τους κατοίκους, που μέχρι τότε δεν είχαν ενεργή ενημέρωση και συμμετοχή στο σχεδιασμό του έργου. Ο κ. Κώστας Ζήσης, μέλος της «Πρωτοβουλίας ενάντια στις εξορύξεις στην Ήπειρο» σημειώνει: «σύμφωνα με το νόμο και τη ΣΜΠΕ έπρεπε να γίνουν ημερίδες διαβούλευσης πριν από την αδειοδότηση και την έναρξη είτε της έρευνας είτε της εξόρυξης. Διαπιστώσαμε ότι στις τοπικές κοινότητες δεν έγιναν ούτε καν οι ετήσιες τακτικές συνεδριάσεις».
Την ίδια περίοδο οι περιβαλλοντικές οργανώσεις WWF και Greenpeace ζητούν επίσημα από το υπουργείο και την ΕΔΕΥ πληροφορίες για το έργο «που θα έπρεπε να είναι δημόσιες και αφορούν άδειες, αν υπάρχουν, για τις έρευνες που γίνονται ήδη στην περιοχή των Ιωαννίνων, όπου συνεργεία διενεργούν εργασίες, όπως κοπή δέντρων», επισημαίνει η Θεοδότα Νάντσου, υπεύθυνη Περιβαλλοντικής Πολιτικής της WWF.
Η Πρωτοβουλία κατοίκων τονίζει ότι δεν τους έχει χορηγηθεί μέχρι στιγμής η έγκριση του Περιβαλλοντικού Σχεδίου Δράσης, παρά μόνο η εισήγηση αποδοχής του από τη Διεύθυνση Περιβαλλοντική Αδειοδότησης (ΔΙΠΑ), με αποτέλεσμα να υπάρχει αμφιβολία για την νομιμότητα των εργασιών που πραγματοποιούνται.
Η απαίτηση ενημέρωσης των κατοίκων και οι πιέσεις που άσκησαν, είχαν ως αποτέλεσμα την πραγματοποίηση τριών ενημερωτικών ημερίδων, μία από την Πρωτοβουλία, που συζητήθηκαν παραδείγματα άλλων εξορυκτικών δραστηριοτήτων στην Ελλάδα και οι ανησυχίες των κατοίκων, όσο και από τους δήμους Ζαγορίου και Ζίτσας με τη συνδρομή του υπουργείου Περιβάλλοντος και επιστήμονες, που σκοπό είχαν να εξηγήσουν τη διαδικασία αδειοδότησης, αλλά και τα ενδεχόμενα ρίσκα για το περιβάλλον. Ο κ. Βερροιόπουλος χαρακτηρίζει τις ημερίδες των δήμων χρήσιμες, καθώς «εξηγήσαμε με επιστήμονες, γεωφυσικούς που ξέρουν τα νερά, ότι οι μη επεμβατικού χαρακτήρα δραστηριότητες αυτής της φάσης της έρευνας δεν δημιουργούν περιβαλλοντικό πρόβλημα στην περιοχή». Αντίθετα, ο κ. Ζήσης τις χαρακτηρίζει «κατ’ επίφαση ενημερωτικές που δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την διαβούλευση που δεν έγινε όταν έπρεπε να παρθούν αποφάσεις».

Περιβαλλοντικοί κίνδυνοι

Οι κάτοικοι ανησυχούν, καθώς εκτιμούν ότι αν βρεθεί αξιοποιήσιμο κοίτασμα θα είναι δύσκολο να ελεγχθεί η δραστηριότητα της εταιρείας, με δεδομένη την κατάσταση του ελεγκτικού μηχανισμού του κράτους και την ύπαρξη ενός μηχανισμού που θα ελέγχεται από την εταιρεία. Εξάλλου, η συνολική παραχώρηση έρευνας και εκμετάλλευσης στην κοινοπραξία αφήνει το περιθώριο να επεκταθούν οι έρευνες και σε περιοχές Natura, ενώ η προφορική διαβεβαίωση του υπουργού χαρακτηρίζεται κενή όσο δεν γίνεται νομοθετική πράξη: «θα μπορούσε ο υπουργός να νομοθετήσει την απαγόρευση σε περιοχές Natura στο νομοσχέδιο για του Φορείς Διαχείρισης», αναφέρει ο κ. Ζήσης. Το ίδιο ισχύει και για τη μέθοδο fracking που δεν απαγορεύεται ρητά στη σύμβαση και για την οποία η Πρωτοβουλία ζητά να νομοθετηθεί πλαίσιο απαγόρευσης .
Ζητούμενο για τους κατοίκους είναι να προστατευθεί το φυσικό περιβάλλον της περιοχής, καθώς η περιοχή που έχει παραχωρηθεί στην κοινοπραξία έχει τεράστια οικολογική αξία και φυσικούς πόρους ζωτικής σημασίας για τον τουρισμό, τη βιομηχανία τροφίμων της Ηπείρου, ενώ παράλληλα πρόκειται για ένα νομό με τεράστιο υδατικό δυναμικό. Ο κ. Γιάννης Παπαδημητρίου, δικηγόρος και πρώην περιφερειακός σύμβουλος τονίζει ότι η «Ήπειρος είχε σε ένα χρόνο 20% αύξηση στον τουρισμό και συνολικά διπλασιασμό από το 2014 με τους επισκέπτες να πλησιάζουν το 1 εκατ. Ο πρωτογενής τομέας έχει ποιοτικά προϊόντα και προοπτικές ανάκαμψης, και με την εξόρυξη αναπροσανατολίζεται το οικονομικό μοντέλο. Υπάρχει δηλαδή ένα ζήτημα συμβατότητας μεταξύ του υπάρχοντος αναπτυξιακού μοντέλου και της εξορυκτικής δραστηριότητας».
Ο δήμος Ζαγορίου μετά τις ενημερωτικές ημερίδες ανακάλεσε την άδεια που είχε δώσει για έρευνα στις δημοτικές δασικές εκτάσεις, με τους άλλους δύο εμπλεκόμενους δήμους της περιοχής (Ζίτσας και Πωγωνίου) να τις διατηρούν, έχοντας όμως το σύνολό της αντιπολίτευσης εναντίον. Παράλληλα, διάφορα κόμματα έχουν εκδηλώσει την αντίθεσή τους στην εξόρυξη, όπως το ΚΚΕ, η ΑΝΤΑΡΣΥΑ και οι Οικολόγοι-Πράσινοι.
Η Πρωτοβουλία, σύμφωνα με τον κ. Ζήση, ζητά «να ανακληθεί η άδεια ερευνών και να σταματήσουν οι εργασίες, καθώς έχει καταστρατηγηθεί η ΣΜΠΕ». Επισημαίνει ότι «το σημαντικότερο είναι να αποφασίσει ο κόσμος τι θέλει να γίνει μέσα από μια δημόσια διαβούλευση, αν είμαστε λίγοι εμείς που δεν θέλουμε, τότε να γίνει, αλλά όχι χωρίς να γνωρίζει ο κόσμος», τονίζοντας ότι οι δράσεις της Πρωτοβουλίας έχουν ως στόχο την απαγόρευση κάθε είδους εξόρυξης συμβατικής ή μη στην Ήπειρο.

Πέτρος Κοντές