Η γυμνή ειρωνεία της αλήθειας

“Ο Γύρος του κόμπου: Σικελική τραγωδία” του Δημήτρη Δημητριάδη από τη Λευκή Σκηνή

Τρίτος Δημητριάδης για φέτος, αν δεν κάνω λάθος. Αυτή τη φορά το αδημοσίευτο «Ο γύρος του κόμπου: Σικελική τραγωδία» από την «Λευκή Σκηνή», δημιούργημα δύο πολύ νέων ανθρώπων -με ενδιαφέροντα ήδη δείγματα γραφής- τον σκηνοθέτη και ηθοποιό Γιώργο Δούλο και την θεατρολόγο Νίκη Σκριβάνου, που επιμελήθηκε με τον σκηνοθέτη τη δραματουργική επεξεργασία.  Διά στόματος του σκηνοθέτη η ομάδα δηλώνει πως  σε ό,τι αφορά την ελληνική δραματουργία, θα ασχοληθεί αποκλειστικά με το έργο του Δημητριάδη και επιλέγει μάλιστα τούτο το άπαιχτο έργο του για αρχή.

Ο άρχοντας Λορέντζο Λαλίνι της Σικελίας καλεί τον αθηναίο φιλόσοφο Αρίσταρχο Ερμίδη για δεύτερη φορά στο νησί του ζητώντας του και πάλι βοήθεια. Την πρώτη φορά ο φιλόσοφος προσπάθησε μάταια να αποτρέψει μια αδελφοκτονία, μια αδελφοκτονία καλείται να αποτρέψει ξανά σε τούτο το δεύτερο ταξίδι του: με διαθήκη ο τυραννικός ηγεμόνας αφήνει όλη του την περιουσία στο νόθο γιο του, με τον οποίο τον δένει ερωτικό πάθος, πράξη που τον φέρνει αντιμέτωπο έως θανάτου με την υπόλοιπη οικογένειά του και οδηγεί τα μέλη της -καθένα σύμβολο μιας ανθρώπινης κατάστασης καθόλου άμοιρης της κοινωνικής του θέσης, όσο και αυτής στο οικογενειακό σύμπαν αλλά και φορέας εύπλαστων και σε διαρκή ροή αξιακών συστημάτων- να αποφασίσουν πάση θυσία τη δολοφονία του νέου.
Η αναφορά στον Πλάτωνα είναι προφανής. Από τον τίτλο ήδη -η Σικελία ήταν μια τραγική εμπειρία για τον Πλάτωνα, τρία ταξίδια στα οποία προσπάθησε να εφαρμόσει τη θεωρία του για τον φιλόσοφο βασιλιά που ξεδιπλώνει στην Πολιτεία, το ένα πιο αποτυχημένο από το άλλο, όπως μαθαίνουμε κυρίως από την (ψευδο)πλατωνική 7η Επιστολή.  Δούλος κινδύνευσε να πουληθεί σε ένα από αυτά. Αλλά και από το όνομα του φιλοσόφου: Αριστοκλής, το πραγματικό  όνομα του Πλάτωνα. Στο οικογενειακό Ερμίδης θα κρύψει ο συγγραφέας το συγκλονιστικό τέλος:  σαν τον ψυχοπομπό Ερμή, ο Αρίσταρχος θα οδηγήσει το παλάτι του Λαλίνι στο θάνατο. Ο κληθείς ως σωτήρας θα μεταβληθεί στο τέλος σε άγγελο θανάτου.

Αναζητώντας την αλήθεια

Τα βασικά θέματα του Δημητριάδη ανοίγονται σαν βεντάλια: το φως και το σκοτάδι και όλα όσα συστοιχούνται πίσω από το καθένα τους, δίκαιο και άδικο, γενναίο και πρόστυχο, αλήθεια και ψέμα.
Τα ξεκάθαρα πρόσημα που φαντάζεται αρχικά ο φιλόσοφος σκοτεινιάζουν λίγο-λίγο και η αλήθεια κρύβεται κάτω από  τις ματωμένες γάζες ψέματος και μίσους. Ο φιλόσοφος πρέπει να βρει την αλήθεια μέσα από τις αθλιότητες, τις μικροπρέπειες και τις μηχανορραφίες, που την κρύβουν όλο και πιο βαθιά. Πού θα την αναζητήσει; Στον εκτός ορίων, απαιτητικό και καταβροχθιστικό έρωτα, την άβυσσο της σάρκας, στο οργασμικό σκάνδαλο που τυλίγει στο τέλος όλους και τους οδηγεί στο θάνατο, ένα θάνατο σκληρό, ματωμένο, ανθρωποφαγικό και καθόλου λυτρωτικό. Αυτός θα το προκαλέσει και αυτός θα είναι  θύτης και  θύμα. Ο φονιάς των άλλων και ο φονιάς του εαυτού του.
Είναι αυτό η λύση; Όχι, γιατί στη «Σικελική τραγωδία» λύση δεν υπάρχει. Υπάρχει μόνο το χέρι που ξανά και ξανά επιχειρεί να λύσει τον κόμπο αλλά τελικά τον δένει, τον σφίγγει όλο και πιο πολύ.  Κανένα ερμηνευτικό σχήμα δεν μπορεί να εξηγήσει τον κόσμο και τον άνθρωπο, μοιάζει να λέει ο Δημητριάδης, πολύ περισσότερο άσαρκος ιδεαλισμός. Τα κοινωνικά σχήματα -και ειδικά η οικογένεια- περισσεύουν, αφήνουν αδικαίωτες τις ερμηνείες και εκπλήττουν. Αυτή η έκπληξη -η γυμνή ειρωνεία της αλήθειας- απογυμνώνει τον άνθρωπο από τα φτιασίδια της ιδεολογίας και τον υποχρεώνει να κοιτάξει τον τρομερό καθρέφτη της  αλήθειας  του σώματος –πάσχον και ορίζον, πεπερασμένο, αδύναμο και κραταιό (την είχε καταλάβει τόσο καλά την αγωνία της σάρκας, το μαρτύριο του ανέφικτου της απόλυτης ηδονής ο Μπατάιγ).

Πολύ καλή και δεμένη υποκριτική ομάδα

Ο Γιώργος Δούλος  ως νέος άνθρωπος με καλές σπουδές στο θέατρο χρησιμοποίησε τις γνώσεις του από τα νεότερα ρεύματα του ευρωπαϊκού θεάτρου αλλά το τελικό όχημα που διάλεξε προσιδίαζε σε αυτό της αρχαίας τραγωδίας –η συνεκφορά του λόγου στα πιο δυνατά και επικίνδυνα σημεία του έργου οδηγούσε στην  ιδέα ενός ανεστραμμένου χορού: δεν είναι η φωνή της πόλης αλλά των τυράννων που προσπαθούν να της επιβληθούν. Εστίασε ιδιαιτέρως πάνω στο δίπολο φως-σκοτάδι και σ’ αυτό είχε την πολύ καλή στήριξη της Χριστίνας Θανασούλα που «έπαιξε» δημιουργικά με τους φωτισμούς της πάνω στο μοτίβο αυτό. Ο σκηνοθέτης επιμελήθηκε και το σκηνικό: σάκοι γεμάτοι γραμμένα, τσαλακωμένα χαρτιά που αδειάζουν σιγά-σιγά πάνω στη σκηνή –ο κόσμος των ιδεών- φυλακίζουν τον Αρίσταρχο και χάνουν τελικά τη δύναμή τους μπροστά στη δύναμη των παθών και στο αίμα.
Ο Γιάννης Σιαμσιάρης  ξεκίνησε αναποφάσιστος -αμήχανα βλέμματα και σιωπές- αλλά γρήγορα βρήκε το ρυθμό του, κατέβηκε μέσα στον ήρωά του, τον έψαξε  και απέδωσε πλούσιες συναισθηματικές αποχρώσεις και τις εξάρσεις τους. Οι νεότεροι ηθοποιοί ήταν μια πολύ καλή και δεμένη υποκριτική ομάδα, που ισορροπούσαν αποτελεσματικά την ατομική έρευνα και ερμηνεία με την αποζητούμενη ομαδικότητα: Μαρία Αποστολακέα, Αλκινόη Ζαχαρόγιωργα, Ηρώ Κισσανδράκη, Απόστολος Μαλεμπιτζής, Νικόλας Παπαευθυμίου και Κωνσταντίνος Παράσης.

Μαρώ Τριανταφύλλου
maro33@otenet.gr