Η ευρωπαϊκή προοπτική των Βαλκανίων

visviki

Στις 13/09/2017, στην ετήσια ομιλία του στο Στρασβούργο ο Ζαν-Κλων Γιούνκερ τόνισε ότι η διεύρυνση της ΕΕ πρέπει να συνεχιστεί με τα Βαλκάνια. Το ίδιο επιθυμεί και η βουλγαρική προεδρία, που ξεκίνησε τη θητεία της πριν από λίγες μέρες. Είναι γεγονός ότι η Ευρώπη έχει από καιρό στρέψει την προσοχή της στην περιοχή και τη στηρίζει οικονομικά και πολιτικά με ορίζοντα την ολοκλήρωση της ένταξης. Η Βουλγαρία, η Ρουμανία, η Ελλάδα, η Κροατία και η Σλοβενία είναι ήδη μέλη της. Οι χώρες των Δυτ. Βαλκανίων, το Μαυρoβούνιο, η Σερβία, η πΓΔΜ και η Αλβανία έχουν επίσημο καθεστώς υποψήφιων χωρών, ενώ η Βοσνία και το Κοσσυφοπέδιο είναι εν δυνάμει υποψήφιες. Τις ίδιες επιδιώξεις έχει το ΝΑΤΟ, που δέχτηκε τελευταία το Μαυροβούνιο ως το 29ο μέλος της Συμμαχίας. Υπάρχουν, όμως, χώρες, όπως η Σερβία και η Βοσνία, που λόγω του πολέμου δεν επιθυμούν για την ώρα να προχωρήσουν. Σημειώνεται, λοιπόν, ένα αυξημένο ενδιαφέρον για μια περιοχή που κατά καιρούς χαρακτηρίστηκε ως μπαρουταποθήκη ή μαύρη τρύπα. Μια περιοχή που από το όνομα της καθιερώθηκε ο όρος βαλκανοποίηση να σημαίνει κατακερματισμός και εθνικιστικούς διχασμούς.

Άλυτα εθνοτικά ζητήματα

Τα κράτη της εμφανίζονται και σήμερα αδύναμα τόσο στη διοικητική όσο και στην οικονομική τους δομή και τα εθνοτικά ζητήματα παραμένουν άλυτα. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη ακροβατεί μετά τη συνθήκη Dayton χωρίς οι δύο κοινότητες να ξεπεράσουν τους διχασμούς του παρελθόντος και με εκφρασμένες αποσχιστικές τάσεις από πλευράς της Σερβικής Δημοκρατίας. Το Κόσσοβο είναι κρατική οντότητα από το 2012. Το αλβανικό στοιχείο είναι κυρίαρχο, καθώς και η παρουσία των τσάμηδων με τις γνωστές διεκδικήσεις. Η πΓΔΜ μετά την επί χρόνια αλυτρωτική πολιτική της βρίσκεται σε αναζήτηση νέων ισορροπιών και επιδιώκει την ένταξη στο ΝΑΤΟ και στην Ε.Ε. Στόχος της είναι η σταθερότητα και η πρόληψη αποσχιστικών δραστηριοτήτων από τον αλβανικο παράγοντα, από τα Τίρανα και την Πρίστινα.
Παρ’ όλα αυτά η περιοχή των Βαλκανίων βρίσκεται σήμερα στις προτεραιότητες των μεγάλων δυνάμεων. Γεωγραφικά, αποτελούν τα σύνορα Ανατολή-Δύσης και τη επίγεια γέφυρα που ενώνει την Κεντρική και τη Δυτική Ευρώπη με την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή. Τα τελευταία, δε, χρόνια έχουν καταστεί ο ενεργειακός διάδρομος για το ρώσικο αέριο, γι’ αυτό και η Ρωσία ,πέρα από τους παραδοσιακούς δεσμούς που έχει με την περιοχή ,προσπαθεί να διατηρήσει και να αυξήσει την επιρροή της. Στους ενδιαφερόμενους προστίθεται και η Κίνα με τη κατασκευή του γρήγορου τρένου που θα ενώνει τον Πειραιά με την Ευρώπη. Τέλος, το λιμάνι της Θεσσαλονίκης θα μπορούσε να παίξει την πύλη εξόδου των περίκλειστων χωρών.

Μέρος του προβλήματος, αντί της λύσης

Η χώρα μας, αν και βαλκανική ,σίγουρα αποτελεί μια διαφορετική περίπτωση. Από χρόνια μέλος του ΝΑΤΟ και της ΕΕ ακολούθησε διαφορετική πορεία. Εκ των πραγμάτων ήταν και είναι σημείο σταθερότητας, συνέχειας και βεβαιότητας. Οι κυβερνήσεις της, όμως, δεν μπόρεσαν να αντιληφθούν το πρωταγωνιστικό ρόλο που μπορούσε να παίξει ως σταθεροποιητικός παράγοντας της περιοχής. Οι προηγούμενες κυβερνήσεις, παγιδευμένες στη δεξιά και εθνικιστική ρητορική, την κατέστησαν μέρος του προβλήματος και δεν κατανόησαν ότι η βαλκανοποίηση και ο κατακερματισμός της περιοχής βαλκανοποιούσε και εμάς τους ίδιους. Έτσι, επέμειναν στο θέμα του ονόματος, αφήνοντας κατά μέρος την ουσία του ζητήματος και πιστεύοντας ότι θα το λύσουν δια της εξαγοράς. Σήμερα παρουσιάζεται μια νέα ευκαιρία, γιατί οι κυβερνήσεις και των δυο χωρών επιθυμούν την επίλυση του προβλήματος.
Η ελληνική πλευρά έχει εκφράσει καθαρά ότι αυτή η λύση θα πρέπει να είναι αμοιβαία αποδεκτή με σεβασμό στην αξιοπρέπεια και των δύο. Έχει, δε, δηλώσει ότι το εθνικό συμφέρον επιβάλει ένα ευρύτερο πλαίσιο συμφωνίας που δεν θα αφήνει κανένα περιθώριο αλυτρωτισμού και ανιστόρητων διεκδικήσεων. Έχουμε λοιπόν την μοναδική, ίσως, ευκαιρία να επιλύσουμε τα προβλήματα με τη γειτονική μας χώρα συναινετικά και αλληλέγγυα. Και ταυτόχρονα, ως ευρωπαϊκή χώρα, να παίξουμε ένα κυρίαρχο ρόλο στη σταθεροποίηση της περιοχής, αναπτύσσοντας ισότιμες σχέσεις συνεργασίας στη γειτονιά μας.

Συνανάπτυξη των Βαλκανίων

Χρειάζεται, όμως, ένα εθνικό σχέδιο και όραμα. Στην Ελλάάδα, με τον ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση, το όραμα αυτό έχει ιδεολογικό πρόσημο. Εντάσσεται στην προσπάθεια για την οικοδόμηση μιας άλλης Ευρώπης, ειρηνικής, δημοκρατικής, κοινωνικά αλληλέγγυας και οικολογικής. Γι’ αυτό και προτάσσουμε την συνανάπτυξη των βαλκανικών χωρών, που θα τις βγάλει από τον απομονωτισμό και την αβεβαιότητα.
Έχουμε πρώτα από όλα να προστατεύσουμε από κοινού το περιβάλλον μας, να συνδιαχειριστούμε την ενέργεια και να προχωρήσουμε σε ανάπτυξη νέων ανανεώσιμων πηγών, να συνδιαχειριστούμε τα δίκτυα μεταφορών και πολλά άλλα. Πάνω από όλα, όμως, να συμφωνήσουμε ότι το μέλλον μας θα είναι ειρηνικό και αλληλέγγυο. Η συνανάπτυξη των Βαλκανίων θα συμβάλει στη δημιουργία των κοινωνικών και οικονομικών όρων, για να ξεπεραστούν τα εθνοτικά ζητήματα. Θα ισχυροποιήσει τη περιοχή, ώστε οι χώρες της να μην γίνουν δορυφόροι μεγάλων δυνάμεων και εύκολη λεία των εκάστοτε επιδιώξεων. Η σταθερότητα θα αποτελέσει ανάχωμα στον εθνικισμό και στις διεκδικήσεις τρίτων. Ταυτόχρονα, θα αναβαθμίσει τον ρόλο της χώρας μας στη διεθνή σκηνή. Ας μην χάσουμε, λοιπόν, εμείς την ευκαιρία της αποβαλκανοποίησης των Βαλκανίων σε μια ευρωπαϊκή προοπτική με πρόσημο.

Αγγελική Βισβίκη