Η Ευρώπη ψυχορραγεί κι η Μέρκελ σωπαίνει

Φιλελεύθεροι και Πράσινοι αποδίδονται σε μια μάχη εντυπώσεων, που είναι άγνωστος ο στόχος της την ώρα που η Ανγκέλα Μέρκελ σιωπά εκκωφαντικά. Η Ευρώπη (κακώς) περιμένει από το Βερολίνο απαντήσεις για το μέλλον της, αρνούμενη να αποδεχτεί ότι η στρατηγική των  κυβερνήσεων Σρέντερ-Μέρκελ ήταν ξεκάθαρη από την αρχή: ενίσχυση της γερμανικής βιομηχανίας, εκμετάλλευση για ίδιο όφελος των «αδυναμιών» της Ευρωζώνης, υποταγή της Ευρώπης στη λογική της λιτότητας, αδιαφορώντας για το κόστος στις υπόλοιπες χώρες, αλλά και στην ίδια την γερμανική κοινωνία.
smyrnaios

Αν τελικά χρειαστεί προσφυγή εκ νέου στις κάλπες, υπεύθυνη δεν θα θεωρηθεί η κ. Μέρκελ, που επιμένει να υποδύεται το ρόλο του υπεύθυνου ηγεμόνα.

 

Του Δημήτρη Σμυρναίου

Την ώρα που στην Ευρώπη πληθαίνουν τα σημάδια αποσύνθεσης ενός συστήματος, που μοιάζει να έχει εξαντλήσει πια τα όρια του, οι διαπραγματεύσεις για το σχηματισμό της νέας γερμανικής κυβέρνησης προχωρούν με ρυθμούς χελώνας. Ο λόγος είναι οι διαφορές που χωρίζουν κόμματα, που κατέβηκαν με εντελώς διαφορετικές ατζέντες για να διεκδικήσουν τη λαϊκή ψήφο και τώρα είναι υποχρεωμένα να συνταχθούν πίσω από μια τρίχρωμη εκδοχή της μέχρι τώρα πολιτικής του μεγάλου συνασπισμού. Ειδικά οι Πράσινοι που βρίσκονται πιο μακριά από Χριστιανοκοινωνιστές και Φιλελεύθερους συνειδητοποιούν σταδιακά ότι θα πρέπει να εγκαταλείψουν πολλές από τις προηγούμενες θέσεις τους. Στο συνέδριό τους στις 25 Νοεμβρίου η «βάση» θα πρέπει να αποφανθεί αν συναινεί με αυτές τις διαπραγματεύσεις, οι οποίες ακόμα είναι σε προκαταρκτικό στάδιο και δεν έχουν περάσει στην ουσία. Κανείς δεν υπολογίζει ότι μπορεί να βγει λευκός καπνός πριν από τα Χριστούγεννα. Είναι μια τακτική που δεν θα την έλεγες και βιαστική.

Προσηλωμένη νεοφιλελεύθερη

Η τακτική αυτή θα μπορούσε να ταιριάζει γάντι στην κυρία Μέρκελ, που όχι λίγες φορές στα 12 χρόνια της μέχρι τώρα θητείας της έχει κατηγορηθεί για αναβλητικότητα. Η μεγάλη διαφορά είναι ότι πίσω από αυτή την δημόσια εικόνα η γερμανίδα καγκελάριος ακολουθούσε πάντα ένα πολύ συγκεκριμένο στόχο, όπως είχε εκφραστεί στα πρώτα χρόνια της θητείας της με το σκληρό νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα του 2006. Εκεί η απόλυτη υποταγή της στο δόγμα της κυριαρχίας των αγορών ήταν και η εγγύηση της μετέπειτα κυριαρχίας της, σε μια χώρα, όπου οι πραγματικοί κυβερνήτες δεν βρίσκονται απαραίτητα στα υπουργικά γραφεία αλλά παρατηρούν  τις εξελίξεις από τα γυάλινα υψώματα του skyline της Φρανκφούρτης.
Οι ψευδαισθήσεις, που συνεχίζουν να καλλιεργούνται σε μια σειρά από άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αφορούν το ενδεχόμενο να εγκαταλείψει το Βερολίνο τη δογματική τήρηση των πιο σκληρών νεοφιλελεύθερων μεθόδων, που έχουν οδηγήσει σε τεράστιες αποκλίσεις μέσα στην Ευρωζώνη, έχουν επιδεινώσει τα κοινωνικά προβλήματα και έχουν οδηγήσει σε σπασμωδικές αντιδράσεις τα εκλογικά σώματα σε μια σειρά από χώρες. Το ενδεχόμενο αυτό μοιάζει μάλλον απίθανο. Η γερμανίδα καγκελάριος μπορεί να βολεύτηκε με το ρόλο του καλού χωροφύλακα, αφήνοντας τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε να παίζει τον κακό, αλλά ποτέ δεν έδειξε την παραμικρή διάθεση να εγκαταλείψει τη λογική της «δημοσιονομικής προσαρμογής». Αυτή την περίοδο απλά προτιμά να σιωπά, τη στιγμή που οι υποτιθέμενοι μελλοντικοί της εταίροι επιδίδονται σε μάχες εντυπώσεων.

Μάχη εντυπώσεων

Το σόου με τα χαμόγελα στα μπαλκόνια και τις διαρροές για εποικοδομητικό κλίμα δεν κράτησε πολύ. Τώρα άλλοτε ανοιχτά με δηλώσεις κι άλλοτε με εμπιστευτικές «πληροφορίες», τα μικρότερα κυρίως κόμματα εξηγούν γιατί διαφωνούν τόσο πολύ μεταξύ τους σε θέματα όπως το κλίμα, το μεταναστευτικό ή η γεωργία. Μερικές φορές μάλιστα οι εκατέρωθεν «μπηχτές» είναι τόσο δυνατές, που μερικοί αναρωτιούνται αν τελικά το όνειρο της Τζαμάικα θα μπορέσει να γίνει πραγματικότητα. Ισως αυτό να εξηγεί και την τακτική της κυρίας Μέρκελ, που συμπεριφέρεται σαν μια «λιγομίλητη βασίλισσα» που απλά παρακολουθεί τις εξελίξεις και αποφεύγει να δώσει μια εικόνα της κάταστασης, αλλά και των στόχων της. Δεν θα ήταν υπερβολικό να υποθέσει κανείς, ότι η επιλογή της να αφήνει τους μικρούς να καβγαδίζουν, μπορεί και να στηρίζεται στην σκέψη ότι αν τελικά αποδειχτεί ότι αυτή η Βουλή δεν  μπορεί να δώσει βιώσιμη κυβερνητική πλειοψηφία και χρειαστεί προσφυγή εκ νέου στις κάλπες, τότε αυτοί που θα θεωρηθούν υπεύθυνοι θα είναι οι «καβγατζήδες με τους μικρομεγαλισμούς» της και όχι η ίδια, που επιμένει να υποδύεται το ρόλο του υπεύθυνου ηγεμόνα. Η κατά το περιοδικό Forbes για έβδομη συνεχή χρονιά «ισχυρότερη γυναίκα του πλανήτη» έχει αρχίσει να προκαλεί και την απορία των γερμανών δημοσιογράφων για την πλήρη απουσία της απο το δημόσιο διάλογο, την ώρα που οι Πράσινοι κατηγορούν τους Φιλελεύθερους για λαϊκισμό και αυτοί τους απαντούν με ειρωνείες για τα «παραμύθια» στα οποία ακόμα πιστεύουν. «Αν αυτό είναι το κλίμα που θα χαρακτηρίσει και την επόμενη κυβέρνηση τότε μάλλον δεν θα πρέπει κανείς να υπολογίζει σε τετραετία» εκτιμούσε την Πέμπτη το Spiegel και αναζητούσε μάταια το «αφήγημα» της Τζαμάικα.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται όμως το πρόβλημα ακόμα και εκείνων των Γερμανών που καλοπροαίρετα ζητούν ένα θετικό σήμα προς την κοινωνία και την Ευρώπη. Η κυρία Μέρκελ δεν είχε ποτέ τέτοιο αφήγημα, γιατί αυτά που πιστεύει δε  μπορούν να συνεπάρουν, να συγκινήσουν καμιά κοινωνία. Είναι μια συντηρητική πολιτικός που ποτέ δεν έπαψε να πιστεύει στο νεοφιλελευθερισμό, ακόμα και στην πιο χυδαία μορφή του, που πρόβαλαν στα νιάτα της οι αμερικάνικες σαπουνόπορες τις οποίες «παράνομα» παρακολουθούσε στην πρώην Ανατολική Γερμανία.

Ο μύθος του αδαή γίγαντα

Ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές της ευρωζώνης το μόνο που είχε να προσφέρει ήταν τα ψυχρά λόγια, που θύμιζαν χειρουργό που σε προειδοποιεί ότι η εγχείρηση μπορεί και να αποτύχει και ο ασθενής να καταλήξει. Τώρα ο πειρασμός είναι μεγάλος να την ταυτίσουν με το μύθο του «γερμανού γίγαντα που δεν ξέρει τι να κάνει με τη δύναμή του». Ομως η ερμηνεία αυτή είναι σε μεγάλο βαθμό παραπλανητική. Μπορεί οι Ευρωπαίοι να αδημονούν να ακούσουν τις σκέψεις για το μέλλον, αλλά αυτό που θα πρέπει να σκεφτεί κανείς είναι αν το Βερολίνο έχει λόγο να βιάζεται. Η Γερμανία συνεχίζει μια χαρά να αξιοποιεί τη δύναμή της, να κερδίζει καθημερινά από τα αρχιτεκτονικά ψεγάδια της ευρωζώνης δανειζόμενη με αρνητικά επιτόκια, να εξάγει τα προϊόντα της ανεξαρτήτως πολιτικών κρίσεων, να ασκεί τις διμερείς της πολιτικές απέναντι στη Ρωσία ή την Κίνα. Συνεχίζει τέλος να αυξάνει την αγωνία των εταίρων για το «τι θα πει το Βερολίνο»…
Εχει γραφτεί κατά καιρούς από αναλυτές, που μπορούν να δουν πίσω από την επιφάνεια, ότι η Ευρώπη είναι χρήσιμη για την Γερμανία, μόνο όσο την εξυπηρετεί για να της προσδίδει το ρόλο της «ισχυρότερης ευρωπαϊκής δύναμης». Συνομιλώντας κανείς με εκπροσώπους όλων των κομμάτων συνειδητοποιεί ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει καμιά περίπτωση να υιοθετήσει η «ελίτ» της χώρας μια πολιτική αναδιανομής πλούτου εντός και εκτός συνόρων. Η αντιμετώπιση των ανισοτήτων μεταξύ χωρών, αλλά και εντός της ίδιας κοινωνίας, η θαρραλέα τόνωση των επενδύσεων, η παραχώρηση αρμοδιοτήτων στην χάραξη της οικονομικής πολιτικής δεν υπάρχουν ως προοπτική σε κανένα από τα κόμματα με προοπτική εξουσίας. Ακόμα και σε κύκλους της Αριστεράς τέτοια θέματα είναι ελάχιστα δημοφιλή. Τα ρομαντικά λόγια κάποιων εκπροσώπων της «ριζοσπαστικής» πτέρυγας των Πρασίνων προς αυτή την κατεύθυνση δε μπορεί να λαμβάνονται σοβαρά, από τη στιγμή που το κόμμα τους είναι το μικρότερο στον προβλεπόμενο κυβερνητικό συνασπισμό, έχοντας μάλιστα ως επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας δύο εκπροσώπους της πτέρυγας των «ρεαλιστών».
Με ή χωρίς Τζαμάικα η θεσμική Ευρώπη καλό θα είναι να κρατά μικρό καλάθι. Και κυρίως να πάψει να ελπίζει ότι θα χαλιναγωγεί τη Γερμανία θυμίζοντας της τις ευθύνες για το παρελθόν. Πολύ πιο απειλητικές φαντάζουν σήμερα οι ευθύνες της στο μέλλον…