Η ζωή εν τω γίγνεσθαι

Με αφορμή την αναδρομική έκθεση του Κριστιάν Μπολτανσκί στο Κέντρο Ζορζ Πομπιντού

 

«Εάν η Μνήμη υπάρχει στα βιβλία της ιστορίας, η μνήμη του καθένα από εμάς έχει καταγράψει πού τρώμε τα καλύτερα μακαρόνια ή πώς παίζεται ένα παιχνίδι, λεπτομέρειες που πεθαίνουν μαζί μας. Εγώ προσπαθώ να διασώσω αυτές τις μικρές αναμνήσεις, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι αυτό είναι αδύνατο. Καθένας μας είναι μοναδικός, γι’ αυτό είμαστε εύθραυστοι …», είχε πει σε μια συνέντευξή του ο Κριστιάν Μπολτανσκί, το 2017, με αφορμή την έκθεσή του στη Μπολόνια. Μια έκθεση αφιερωμένη στη μνήμη, που είχε απλωθεί και σε χώρους εκτός του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Μπολόνιας: οι διάσημες φωτογραφίες του με τα πρόσωπα των «ανώνυμων» ανθρώπων που κοιτούν είχαν «καταλάβει» όλη την πόλη.
Γεννημένος το 1944, στο Παρίσι, από καθολική μητέρα και εβραίο πατέρα, εγκαταλείπει έφηβος το σχολείο και αρχίζει να ζωγραφίζει, ενώ αργότερα πειραματίζεται με διαφορετικά μέσα και υλικά: προσωπικά γράμματα, φωτογραφίες από οικογενειακά άλμπουμ, αυθεντικά έγγραφα, αναμειγνύονται με φωτοτυπίες και αντικείμενα που έχει βρει κατά τύχη ενώ αργότερα χρησιμοποιεί βίντεο και φιλμ, δημιουργώντας την προσωπική του ιστορία ή, όπως ήταν ο τίτλος μιας αναδρομικής του έκθεσης, την προσωπική του μυθολογία. Η δουλειά του έχει πάντα ως αφετηρία τον ίδιο και την εμπειρία του αλλά, καθώς δηλώνει ότι δεν κάνει στρατευμένη τέχνη, ο καθένας ερμηνεύει το έργο με τις δικές του εικόνες. Η εγκατάστασή του, για παράδειγμα, με τον τεράστιο σωρό, που είχε σχηματιστεί από τις ισοθερμικές κουβέρτες, μια ανάκληση του καλλιτέχνη της τραγωδίας με τους 85 νεκρούς, της βομβιστικής επίθεσης των φασιστών στο Σταθμό της Μπολόνιας, το 1980, για άλλους αποτελεί αναφορά στους πρόσφυγες που κατά εκατοντάδες, εξουθενωμένοι, κατορθώνουν να φτάσουν στις ιταλικές ακτές και χρειάζονται άμεσα φροντίδα.

Ίσως το πιο γνωστό έργο του είναι το No Man’s Land (2010), η γιγάντια εγκατάστασή του στη Νέα Υόρκη, όπου τα χαρακτηριστικά μοτίβα της δουλειάς του, η ανωνυμία, η ζωή και ο θάνατος, αποθεώνονται σε ένα μνημειακό τοπίο που κατασκεύασε ο καλλιτέχνης, το οποίο περιελάμβανε 30 τόνους πεταμένα ρούχα, έναν τεράστιο γερανό και τους ήχους από τους κτύπους της ανθρώπινης καρδιάς, μια βαθιά συγκινητική εμπειρία για όσους ήταν εκεί.


Τριανταπέντε χρόνια μετά την πρώτη του ατομική έκθεση στο Κέντρο Ζoρζ Πομπιντού στο Παρίσι, η μνήμη, ατομική και συλλογική, οι απώλειες, οι οδυνηρές ανακλήσεις αλλά και η αγωνία για το ρόλο και τη φωνή του καλλιτέχνη, διαπερνούν τα έργα της δεύτερης μεγάλης αναδρομικής έκθεσής του, με τίτλο Faire son temps.
Σχεδιασμένη από τον καλλιτέχνη και τον επιμελητή της έκθεσης και διευθυντή του Μπομπούρ, Bernard Blistene, ως ένας λαβύρινθος, έργο τέχνης από μόνος του, οι θεατές θα ακολουθήσουν μια συναρπαστική διαδρομή όπου την αρχή και το τέλος ορίζουν δύο γλυπτά/φωτεινές επιγραφές με τους τίτλους: Depart και Arrivee. Τα έργα, κυρίως φωτεινές εγκαταστάσεις, ανήκουν στις τελευταίες δεκαετίες του καλλιτέχνη: Ανάμεσά τους και το Theatre d’ ombres, μικρές, λεπτεπίλεπτα λαξευμένες δραματικές μορφές, που παραπέμπουν στους νεκρικούς χορούς, ρίχνουν τη γιγάντια σκιά τους στους τοίχους. Στη σειρά Monuments, παρουσιάζονται μια σειρά από reshots (παλιές φωτογραφίες που τοποθετούνται στο ίδιο περιβάλλον που είχαν τραβηχτεί στο παρελθόν και φωτογραφίζονται εκ νέου): ανάμεσά τους, μαθητές από το σχολείο του καλλιτέχνη ή μια ομάδα εβραίων μαθητών στη Βιέννη του 1937, αναφορά στο Ολοκαύτωμα.

 

Σε ένα από τα βίντεο/εγκαταστάσεις έργα του, μια σειρά από καμπάνες ηχούν απαλά από το αεράκι της ερήμου Ατακάμα, στη Χιλή, εκεί όπου εκατοντάδες άνθρωποι δολοφονήθηκαν από το καθεστώς του Πινοσέτ, ενώ μυρωδιά φρέσκου χορταριού αναδύεται μπροστά από τις οθόνες.

 

Οικολογική ποιητική αναφορά αλλά και δραματική έκκληση (χωρίς απάντηση) για το περιβάλλον και τη διάσωση της φάλαινας στην Παταγονία αποτελεί η βιντεοεγκατάσταση σε τρεις οθόνες με τίτλο Misterios. Πενήντα έργα, γλυπτά, εγκαταστάσεις και βίντεο προσφέρουν στους επισκέπτες εικόνες ενός ξαναδιαμορφωμένου παρελθόντος, που συντηρεί τη μνήμη των ανθρώπων, μέσα από το βλέμμα ενός μοναδικού καλλιτέχνη.

Σοφία Ξυγκάκη

 

Κέντρο Ζορζ Πομπιντού, Παρίσι, μέχρι τις 16 Μαρτίου 2020.

www.sortiraparis.com/arts-culture/exposure/articles/180469-christian-boltanski-exhibition-at-paris-centre-pompidou-pictures/lang/en