Η μη αναγκαία αναγκαιότητα

doxiadis

Του Κύρκου Δοξιάδη*

«Δεν θέλουμε να κρύψουμε το γεγονός ότι στην πολιτική αυτή συμφωνία υπάρχουν μέτρα για την περίοδο μετά τη λήξη του προγράμματος 2019–2020, που ούτε αναγκαία είναι, με βάση τους δημοσιονομικούς στόχους που πετυχαίνουμε, ούτε και θα επιλέγαμε ποτέ εμείς να λάβουμε». Σχολιάζω τούτο το απόσπασμα από την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα στην ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ την περασμένη Κυριακή, παραθέτοντας λίγες σειρές από παλαιότερο άρθρο μου σε τούτη την εφημερίδα («Εκτός απ’ το μνημόνιο, υπάρχουν και οι ταξικοί αγώνες») – Εποχή, 26.7.2015):
«[…] με την έναρξη ισχύος της ευρωζώνης, τα κράτη που την συναποτελούν ευρίσκονται υπό ένα ιδιάζον καθεστώς θεσμικού δυϊσμού. Οι αποφάσεις που αφορούν το χρηματοπιστωτικό σύστημα και κατά συνέπεια τη δημοσιονομική πολιτική δεν εναπόκεινται πλέον στα εθνικά νομοθετικά σώματα […] αλλά σε κάποιους υπερκρατικούς θεσμούς […] που σε καθοριστικό βαθμό είναι ανεξέλεγκτοι από το σύνολο των κρατών που υποτίθεται ότι εκπροσωπούν».
Ενώ λοιπόν σε άλλες εποχές μια δήλωση πρωθυπουργού παρόμοια με την παραπάνω, θα αποτελούσε έκδηλο σύμπτωμα ακραίας πολιτικής σχιζοφρένειας, στις μέρες μας είναι απολύτως δικαιολογημένη και αναμενόμενη. Δύο ζητήματα προκύπτουν, παρ’ όλα αυτά. Και τα δύο έχουν να κάνουν με την ιδιαιτερότητα των αγώνων που διεξάγονται στο πλαίσιο τούτου του ιδιόμορφου θεσμικού δυϊσμού.
Όσον αφορά το επίπεδο των πραγματικών κοινωνικο-πολιτικών συσχετισμών, δεν θα ήταν καθόλου υπερβολικό να πούμε πως, ίσως για πρώτη φορά μετά την καθιέρωση του καθολικού δικαιώματος ψήφου, και σίγουρα για πρώτη φορά στην Ελλάδα μετά τη μεταπολίτευση, έχουμε μια τόσο κραυγαλέα επαλήθευση της άποψης του Μαρξ ότι και με συνθήκες κοινοβουλευτισμού, υπάρχει δικτατορία της αστικής τάξης. Το ότι η αστική τάξη εν προκειμένω έχει κατά κύριο λόγο διεθνή χαρακτήρα, ως προς τη σύσταση, το διευθυντήριο και τις στρατηγικές επιλογές της, ούτε στο ελάχιστο βέβαια αφαιρεί από την ουσία της κατάστασης. Αντιθέτως, υπογραμμίζει το γεγονός ότι η απαίτηση για επανάκτηση της εθνικής κυριαρχίας δεν είναι δημαγωγικής στόχευσης ρητορικό σχήμα, αλλά στοιχείο της πολιτικής της Αριστεράς που προσδίδει ταξικό περιεχόμενο στην υπεράσπιση των δημοκρατικών θεσμών. Πράγμα το οποίο σημαίνει με τη σειρά του πως η εν λόγω υπεράσπιση δεν μπορεί παρά να συνδυάζεται με την προσπάθεια συγκρότησης ταξικών και κινηματικών συμμαχιών σε διεθνές επίπεδο.

Το επικοινωνιακό ζήτημα

Το δεύτερο ζήτημα τοποθετείται στο επίπεδο της επικοινωνιακής λειτουργικότητας της διατύπωσης του Α. Τσίπρα. Το ότι υπήρξαν σκωπτικές αντιδράσεις από πρόσωπα που κατά τεκμήριο μισούν θανάσιμα τον ΣΥΡΙΖΑ και την Αριστερά γενικότερα είναι αποκαλυπτικό. Η συνειδητή αγνόηση της πραγματικότητας του θεσμικού δυϊσμού, δηλαδή της επιτροπείας στην περίπτωση της Ελλάδας, εντάσσεται στο ευρύτερο προπαγανδιστικό πλαίσιο της απόπειρας για το πλήρες αναποδογύρισμα της πραγματικότητας, που συνίσταται στην ταύτιση της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ με τους δανειστές. Πέραν αυτού όμως, κάτι που είναι ασύγκριτα σοβαρότερο: με το συγκεκριμένο ευτράπελο προπαγανδιστικό τέχνασμα οι αντίπαλοι της Αριστεράς «βρίσκουν και τα κάνουν» -υπάρχει αρκετός κόσμος που πείθεται από αυτό. Μέρος τουλάχιστον της ευθύνης φέρει ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ –δηλαδή η ηγεσία του και ορισμένα από τα στελέχη του.
Είναι όντως δύσκολο να χωνέψει ο πολύς κόσμος ότι η κυβέρνηση την οποία ψηφίζει του επιβάλλει επώδυνα μέτρα, με τα οποία η ίδια δεν συμφωνεί και δεν τα θεωρεί αναγκαία. Για αυτόν ακριβώς το λόγο, όμως, δεν αρκεί μια περιστασιακή αναφορά του πρωθυπουργού σε ομιλία του στην ΚΕ. Η συνολική απεύθυνση των στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ προς τον κόσμο πρέπει διαρκώς και σε όλους τους τόνους να υπενθυμίζει το γεγονός της επιτροπείας και την κατάσταση του θεσμικού δυϊσμού. Και όχι μόνο για να διαφυλάσσεται η «αριστερή ακεραιότητα» του ΣΥΡΙΖΑ –αυτό είναι το λιγότερο σημαντικό. Πιο σημαντική είναι η μακροπρόθεσμη απογοήτευση του κόσμου –και τούτη επιτείνεται επικίνδυνα όταν ζει με την εντύπωση ότι και η κυβέρνηση που έχει εκλέξει, θεωρεί πως τα μέτρα είναι αναγκαία.

* Ο Κύρκος Δοξιάδης είναι καθηγητής Κοινωνικής Θεωρίας στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών.