ΙΤΑΛΙΑ: Θεατές στο ίδιο έργο ή αλλαγή σελίδας;

Λίγες μέρες μετά την προκήρυξη εκλογών, πληθαίνουν τα ερωτήματα και τα σενάρια για τη διαμόρφωση των συμμαχιών στο μετεκλογικό τοπίο

tonia

Η ημερομηνία των εκλογών στην Ιταλία έχει πλέον οριστεί: 4 Μαρτίου 2018. Η κατάσταση, όμως, εξακολουθεί να είναι ρευστή και τα ποσοστά των κομμάτων να ανεβοκατεβαίνουν. Λίγους μήνες πριν από τις εκλογές η εικόνα αλλάζει μέρα με τη μέρα. Το μόνο βέβαιο γεγονός είναι ότι το Δημοκρατικό Κόμμα είναι σε ελεύθερη πτώση. Οι δημοσκόποι, που τον προηγούμενο μήνα του έδιναν 23,5-26,5% (προσθέτοντας τους μικρότερους συμμάχους του  «+Ευρώπη», «Λαϊκή Εναλλακτική» και «Μαζί»), σήμερα υποστηρίζουν ότι θα μπορούσε να βρεθεί κάτω από το 20%. Σε αυτό συντείνει το γεγονός των τραπεζικών σκανδάλων στα οποία εμπλέκεται και η υπουργός παρά τω πρωθυπουργώ, Μαρία Έλενα Μπόσκι. Το Κίνημα 5 Αστέρων μοιάζει να μην κερδίζει, αλλά και να μηn χάνει ψήφους, συγκεντρώνοντας στις δημοσκοπήσεις το 26-27%. Σύμφωνα με την Euromedia Research η κεντροδεξιά συνολικά υπερβαίνει το 40% και είναι κοντά στην απόλυτη πλειοψηφία, αλλά δεν υπάρχει ένας γενικά αποδεκτός ηγέτης, όπως θα ήταν ο Μπερλουσκόνι, ο οποίος έχει κηρυχθεί μη εκλέξιμος από το Δικαστήριο του Στρασβούργου. Ανησυχητική η άνοδος της Λέγκας του Σαλβίνι, η οποία είναι πρώτο κόμμα στην περιφέρεια Βένετο, υπερβαίνοντας το 30%, βρίσκεται γύρω στο 25% στη Λομβαρδία, ενώ δεν είναι απίθανο να συγκεντρώσει το 20% σε εθνικό επίπεδο. Η Forza Italia είναι σαφώς πίσω από τη Λέγκα σε όλο τον Βορρά, συμπεριλαμβανομένων των λεγόμενων «κόκκινων περιοχών».
Οι Ελεύθεροι και Ίσοι, το ψηφοδέλτιο που έχει ενώσει τρία τμήματα της αριστεράς, το Possibile, την Ιταλική Αριστερά και το Δημοκρατικό και Προοδευτικό Κίνημα που αποσπάστηκε από το Δημοκρατικό Κόμμα, φθάνει το 7-8%, ενώ ο στόχος του 10% δεν φαίνεται να επιτυγχάνεται προς το παρόν. Φαίνεται να έχει καλή πορεία στην Τοσκάνη και στην Εμίλια Ρομάνια, σχετικά καλή στον υπόλοιπο βορρά, ενώ μένει πίσω στο νότο. Το άλλο αριστερό ψηφοδέλτιο «Εξουσία στο Λαό» (Κομμουνιστική Επανίδρυση, Κομμουνιστικό Κόμμα Ιταλίας, αντικαπιταλιστική αριστερά, πλατφόρμα Eurostop) δεν φαίνεται να πλησιάζει το 3%, θα μπορούσε όμως να υπερβεί το 1-1,5%, αφαιρώντας ψήφους από τη λίστα Ελεύθεροι και Ίσοι. Το ακροδεξιό ψηφοδέλτιο της Casa Pound είναι μεταξύ 1 και 2%.

Η στρατηγική των 5 Αστέρων

Με δεδομένη την πιθανότητα να μην επιτύχει κανένα κόμμα την απόλυτη πλειοψηφία, είναι φυσικό να υπάρξουν αλλαγές στη στρατηγική των κομμάτων. Για παράδειγμα, οι 5 Αστέρες μοιάζουν να έχουν εγκαταλείψει την πάγια πολιτική των μη συμμαχιών, έπειτα μάλιστα από την επίσκεψη του Ντι Μάιο στις ΗΠΑ και τις διαβεβαιώσεις ότι σε κάθε περίπτωση «το Κίνημα θα αναλάβει την ευθύνη να μην αφήσει τη χώρα στο χάος». Είναι, όμως, αμφίβολο ποια μορφή θα πάρουν αυτές οι συμμαχίες. Η εφημερίδα «Il Manifesto» μάς πληροφορεί για την άποψη του Ντι Μάιο για «νομοθετική περίοδο αλλαγής» και για την πρόθεση του Κινήματος να κάνει έκκληση σε όλες τις πολιτικές δυνάμεις, για να συμφωνήσουν πάνω σε κάποιες προτεραιότητες, μεταξύ των οποίων είναι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις. «Δεν θέλω να μείνω στη γωνία», προσθέτει ο Ντι Μάιο. «Γνωρίζω πολύ καλά ότι τα αιτήματά μας μπορούν να βρουν ευρεία συναίνεση».
Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας La Stampa, αν η λίστα Ελεύθεροι και Ίσοι κατορθώσει να φθάσει σε διψήφιο αριθμό, είναι πιθανό να υπάρξει μια σύγκλιση μεταξύ αυτής της λίστας και του Κινήματος 5 Αστέρων. Οι 5 Αστέρες δεν εκφράζονται ξεκάθαρα υπέρ μιας συμμαχίας. Αναφέρονται σε «προγραμματικές συγκλίσεις». Για να φθάσει όμως κανείς σ’ αυτές τις συγκλίσεις το ΔΚ και η Forza Italia δεν πρέπει να συγκεντρώσει το 50%. Ο στόχος του Κινήματος είναι οι 200 έδρες στο Κοινοβούλιο, δηλαδή γύρω στο 35%. Μέχρι σήμερα, όμως, οι αριθμοί στις δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το Κίνημα έχει σταματήσει στις 170.
Είναι γνωστό ότι το Κίνημα 5 Αστέρων είναι πολυσυλλεκτικό. Έλκεται από τη φορολογική πρόταση του Τραμπ που θα μπορούσε να κλείσει το μάτι στους βιομηχάνους του Βορρά και να αφαιρέσει ψήφους από τη Λέγκα και από τη Forza Italia. Παράλληλα, μιλάει για στήριξη των οικογενειών, για αλλαγή των εργασιακών νόμων και του νόμου για την παιδεία, για μείωση των βουλευτικών προνομίων. Σ’ αυτά τα σημεία θα μπορούσε να υπάρξει σύγκλιση με την αριστερά.

Κυβέρνηση ως μέσο

Πολλοί γερουσιαστές του Κινήματος βλέπουν με συμπάθεια τον πρόεδρο της Γερουσίας και πρώην δικαστή, Πιέτρο Γκράσο, τον επικεφαλής του ψηφοδελτίου «Ελεύθεροι και Ίσοι». Ο Γκράσο χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης λόγω του αγώνα του κατά της μαφίας και σε πολλές περιπτώσεις είχε κοινές απόψεις με τους 5 Αστέρες σε ζητήματα συνταγματικών μεταρρυθμίσεων, εκλογικών νόμων, καθώς και στα ζητήματα καταπολέμησης της διαφθοράς. «Αν αυτοί φωνάζουν τρεις φορές “Εντιμότητα”, εγώ μπορώ να το φωνάζω πέντε φορές», λέει ο ίδιος, σε πρόσφατη συνέντευξή του στην «Corriere della Sera», όπου δηλώνει και την πρόθεσή του να πείσει τους πολίτες που απείχαν την προηγούμενη φορά, να ψηφίσουν, αλλά και να φέρει πίσω εκείνους τους αριστερούς που «φούσκωσαν τα ποσοστά των 5 Αστέρων».
«Εμείς, η αριστερά», λέει επίσης στη συνέντευξή του, «θέλουμε την κυβέρνηση όχι ως σκοπό, αλλά ως μέσο για να αλλάξουμε ρότα στα θέματα της εργασίας, της παιδείας, της υγείας. Θέλουμε να εξηγήσουμε ότι δεν ωφελεί μια απλή ψήφος διαμαρτυρίας. Επιπλέον, με αυτό το αναλογικό σύστημα, δεν θα υπάρξει ένας πραγματικός νικητής. Γι’ αυτό δεν ισχύει η θεωρία της χαμένης ψήφου».
Ακόμη και αν δεν βοηθήσουν οι αριθμοί (όπως δείχνουν μέχρι σήμερα οι δημοσκοπήσεις) για το σχηματισμό μιας κυβερνητικής πλειοψηφίας που να ανατρέψει τις μέχρι σήμερα πολιτικές κατεδάφισης της παιδείας, της υγείας, της εργασίας, είναι πιθανό να δημιουργηθεί μια ισχυρή αντιπολίτευση ικανή να βάλει φρένο σε νέες πολιτικές αυτού του τύπου.

Τελευταία ευκαιρία, αλλά με τι αποτέλεσμα;

Το άλλο κομμάτι της αριστεράς, που δεν συμμετείχε στη διαδικασία σχηματισμού του ψηφοδελτίου «Ελεύθεροι και Ίσοι», αποτελούμενο από την Κομμουνιστική Επανίδρυση, από Κοινωνικά Κέντρα και από την πρωτοβουλία ενός κατειλημμένου πρώην ψυχιατρικού νοσοκομείου στη Νάπολη, εγκαινίασε τη 17η Δεκέμβρη το δικό της ψηφοδέλτιο, «Εξουσία στο Λαό».Η «Εξουσία στο Λαό» μιλά για εκπροσώπηση και συγκρότηση της «λαϊκής αριστεράς», ενώ ο γραμματέας της Κομμουνιστικής Επανίδρυσης δηλώνει: «εμείς είμαστε το πραγματικό αριστερό ψηφοδέλτιο, που γεννήθηκε από τα κάτω». Θα λέγαμε ότι πρόκειται για μια απέλπιδα προσπάθεια, που ακόμη βρίσκεται στα σπάργανα, να δημιουργηθεί αυτός ο χώρος, ο πραγματικά αναγκαίος για τη συνολική εκπροσώπηση των πάμπολλων κινηματικών σχημάτων, των οργανώσεων πολιτών, των σωματείων. Όμως αυτό δεν εκβιάζεται, υπό την πίεση των επικείμενων εκλογών, γιατί κινδυνεύει να μετατραπεί σε άλλη μια προεκλογική ταμπέλα και όχι σε κάτι ουσιαστικό, όπως έχει ήδη συμβεί τα προηγούμενα χρόνια. Και γιατί η συγκεκριμένη προσπάθεια πρέπει να γίνει αποκλείοντας και όχι εντάσσοντας περισσότερα υποκείμενα; Θα είναι σε θέση, με αποκλεισμούς και όχι με τη συγκρότηση ενός ευρύτερου κινήματος, να αποτελέσει ανάχωμα στην άνοδο της φασιστικής ακροδεξιάς και να παίξει ένα ρόλο που να πηγαίνει πέρα από μια απλή ψήφο διαμαρτυρίας;
Πολλά τα ερωτήματα για το μέλλον της ιταλικής αριστεράς και της χώρας. Την 4η Μαρτίου θα φανεί αν η πορεία της Ιταλίας θα είναι προς ένα δρόμο ρήξης με το πρόσφατο παρελθόν ή προς έναν δρόμο που θα οδηγήσει στην αναβίωση ενός απώτερου, ακόμη πιο τρομακτικού και σκοτεινού παρελθόντος.

Τόνια Τσίτσοβιτς