Καμπή σε έναν αγώνα που θα διαρκέσει πολύ

xatzopoulos

Του Ορέστη Φ. Αθανασίου

«Η απόφαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ) ξεκλειδώνει την επένδυση ή είναι μια απόφαση “χρυσή τομή”, που θα τη βρούμε μπροστά μας», ρώτησε η Σία Κοσιώνη τον Αλέξη Παπαχελά στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ΣΚΑΪ. «Είναι μια συμβιβαστική λύση που την ήθελε η κυβέρνηση», απάντησε ο διευθυντής της «Καθημερινής». Και συνέχισε: «Πρώτον, δίνει ένα μήνυμα προς τα έξω ότι η κυβέρνηση θέλει να προχωρήσει τις επενδύσεις και, δεύτερον, ότι μπορεί σε μερικές περιπτώσεις να φρενάρει κάποιους ακραίους σαν κι αυτούς που ζητούσαν να κηρυχθεί όλος ο χώρος αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Αυτό το πολιτικό μήνυμα και προς τα έξω και προς τα μέσα (η κυβέρνηση) κατάφερε να το περάσει. Αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση πως η επένδυση θα προχωρήσει με γοργό ρυθμό. Υπάρχουν πάρα πολλές εκκρεμότητες ακόμη και πολλές ασάφειες στην απόφαση του ΚΑΣ, όπως για παράδειγμα το αμαξοστάσιο». Μέσα σε λιγότερο από ενάμισι λεπτό ένας επιφανής εκπρόσωπος του φιλοεπενδυτικού στρατοπέδου συνόψισε όσα μπορεί να κανείς να βρει σε όλες μαζί τις ανακοινώσεις κυβερνητικών στελεχών και πολύ περισσότερα.
Υπάρχουν, όμως, σοβαροί λόγοι για να μην είμαστε ικανοποιημένοι ούτε από τις δηλώσεις των υπουργών, ούτε από την ψύχραιμη και ζυγισμένη διαπίστωση του Παπαχελά.

Το βάρος της απόφασης

Καταρχήν, γιατί είμαστε με τους «ακραίους» που πάλεψαν για την απόφαση του ΚΑΣ, την οποία καλά θα κάνει η κυβέρνηση να υιοθετήσει χωρίς αστερίσκους και να επιδιώξει να εφαρμόσει και να διευρύνει, διορθώνοντας έτσι σε ένα βαθμό όσες ενέργειές της ήταν σε άλλη κατεύθυνση. Δεν είμαστε σίγουροι πως με την απόφαση του ΚΑΣ μπήκε φραγμός στα σενάρια παράκαμψής του, που κυκλοφόρησαν τις δύο τελευταίες εβδομάδες. Τα σχέδια αυτά δυσκόλεψαν, αλλά δεν αναιρέθηκαν. Το ίδιο το Πολιτικό Συμβούλιο του ΣΥΡΙΖΑ έχει σπεύσει να χαρακτηρίσει «γνωμοδοτική» την απόφαση του ΚΑΣ πριν καν αυτό συνεδριάσει. Είναι απίθανο να μην υπογράψει την απόφαση του ΚΑΣ η υπουργός Πολιτισμού, αλλά η ιδέα που έριξε την περασμένη εβδομάδα ο υφυπουργός Οικονομίας Στέργιος Πιτσιόρλας περί κύρωσης από τη Βουλή του μνημονίου συναντίληψης ανάμεσα στο υπουργείο Πολιτισμού και στην εταιρία είναι στο τραπέζι. Μια τέτοια εξέλιξη θα ικανοποιούσε πιθανότατα και την Κομισιόν, η οποία διαμήνυσε μέσω ανώνυμου αξιωματούχου πως «οι ελληνικές αρχές δεσμεύτηκαν στο πλαίσιο του μνημονίου να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για την προώθηση της αναδόμησης του Ελληνικού, το οποίο αποτελεί βασικό επενδυτικό σχέδιο για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και ανάπτυξης».
Θα ικανοποιούσε, επίσης, το σιδηρένιο βραχίονα των δανειστών στην Ελλάδα, το ΤΑΙΠΕΔ, το οποίο μέσω της προέδρου του ζήτησε να καθαρογραφούν «το συντομότερο δυνατόν οι αποφάσεις, ώστε να επιταχυνθεί η υλοποίηση της επένδυσης». Δεν είναι τυχαίο, μάλιστα, πως η κυρία Τσιτσογιαννοπούλου αφιέρωσε δύο παραγράφους της δήλωσής της στις αποφάσεις του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής που ψαλιδίζουν την απόφαση του ΚΑΣ. Το ΚΣΝΜ ενέκρινε το Σχέδιο Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης (ΣΟΑ) και τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) της κοινοπραξίας και η Αποκεντρωμένη Διοίκηση δεν χαρακτήρισε δασική μια έκταση 37 στρεμμάτων. Στην έκταση αυτή, σύμφωνα με το master plan, σχεδιάζεται να κτιστεί το κτίριο του καζίνο. Σημειώνεται επίσης πως με την απόφαση του ΚΑΣ εγκρίθηκαν το ΣΟΑ και η ΣΜΠΕ, αλλά με αυστηρούς όρους: αρχαιολογική παρακολούθηση σε όλη την έκταση, ο Άγιος Κοσμάς θα παραμείνει αδόμητη ζώνη, η περιοχή του λατομείου θα είναι χώρος πρασίνου, θα διατηρηθούν το κτίριο Saarinen, τα Hangar της αεροπορίας και η ξύλινη αγγλική «παγόδα», το ταφικό μνημείο σε σχήμα Π θα μεταφερθεί στην αρχική του θέση και θα επανεξεταστεί το ύψος των ψηλών κτιρίων. Με βάση την ως τώρα εμπειρία δεν είναι δεδομένο πως αυτά τα σημεία της απόφασης του ΚΑΣ θα ενσωματωθούν στο μνημόνιο συναντίληψης, αν προχωρήσει η ιδέα της ψήφισής του από τη Βουλή. Και αυτό γιατί αυτοί οι όροι είχαν υποδειχθεί από τους διαπραγματευτές πριν από την υπογραφή από την υπουργό Πολιτισμού του μνημονίου συναντίληψης τον Αύγουστο και αγνοήθηκαν.
Με τα παραπάνω καθόλου δεν θέλουμε να υποτιμήσουμε τη σημασία της απόφασης και του αγώνα που δόθηκε. Η απόφαση δίνει όπλα σε όσους παλεύουν για τη διάσωση του χώρου από τα σχέδια των αδηφάγων κερδοσκόπων του real estate. Διορθώνει επίσης την πρόβλεψη της σύμβασης του Νοεμβρίου 2014 της κυβέρνησης Σαμαρά, με βάση την οποία ο επενδυτής θα αποζημιωνόταν αν εντοπίζονταν αρχαιότητες, μετά την έγκριση του ΣΟΑ, με ποσό έως και 100% του τιμήματος. Όμως, υπενθυμίζουμε πως η αλλαγή αυτού του λεόντειου όρου της σύμβασης δεν συμπεριλήφθηκε στο κείμενο που ψηφίστηκε από τη Βουλή. Συνεπώς, εξακολουθεί να ισχύει και για να υπερισχύσει η απόφαση του ΚΑΣ, απαιτείται νέα διαπραγμάτευση της σύμβασης. Αλλιώς θα υπάρχει μια διαρκής νομική διελκυνστίνδα. Από τη μια, οι «ακραίοι» θα επικαλούνται την απόφαση του ΚΑΣ, από την άλλη η κοινοπραξία θα δηλώνει, όπως το έκανε ήδη στην ανακοίνωσή της, «προσηλωμένη στα υπογεγραμμένα και κυρωμένα από το κοινοβούλιο συμβατικά κείμενα», υπενθυμίζοντας πως «η προσπάθεια ανάδειξης των αρχαιολογικών ευρημάτων περιλαμβάνεται από την αρχή στις δεσμεύσεις της εταιρείας και επιπλέον προβλέπεται και θεσμικά τόσο από τους σχετικούς νόμους, όσο και από το μνημόνιο συνεργασίας με το υπουργείο Πολιτισμού, ανεξάρτητα από τις όποιες αποφάσεις οργάνων της πολιτείας».

Τα επόμενα βήματα

Ανακεφαλαιώνοντας: Πρώτον, η κυβέρνηση συνεχίζει να ομνύει στις επενδύσεις και μόνο ορισμένα στελέχη της, όπως ο Γ. Δραγασάκης, προσθέτουν πως «δεν είμαστε στην εποχή του Far West, θέλουμε επενδύσεις φιλικές στο περιβάλλον που να προσφέρουν στην κοινωνία».
Δεύτερον, η κήρυξη αρχαιολογικού χώρου δεν σταματάει την τσιμεντοποίηση. Υποχρεώνει θεσμικά τους επενδυτές να διαβουλευτούν και να συμμορφωθούν με την αρχαιολογική, την περιβαλλοντική και την πολεοδομική νομοθεσία. Κάτι που προϋποθέτει πως θα υπάρξει από την πλευρά του δημοσίου και της κυβέρνησης η αταλάντευτη βούληση για τήρηση της νομιμότητας. Δηλαδή συνεχής, επίμονος και αποφασιστικός πολιτικός αγώνας που θα εμπλέκει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο τμήμα των πολιτών.
Τέλος, υπάρχουν οι «εκκρεμότητες», τις οποίες ανέφερε ο Α. Παπαχελάς. Και δεν είναι μόνο το αμαξοστάσιο. Μπορεί κάποιος βάσιμα να υποθέσει πως ο καλά ενημερωμένος δημοσιογράφος αναφερόταν πρωτίστως στις προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Δύο οικολογικές οργανώσεις ζητούν ακύρωση της απόφασης της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, υποστηρίζοντας ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 24 του Συντάγματος, που προστατεύει τις δασικές εκτάσεις, ενώ μέλη της Επιτροπής Αγώνα για το Μητροπολιτικό Πάρκο ζητούν να ακυρωθεί η απόφαση της υπουργού Πολιτισμού, με την οποία δεν χαρακτηρίζονται διατηρητέα νεώτερα μνημεία, το αρχικό κτίριο του πρώην Δυτικού Αεροσταθμού, ο παλαιός Πύργος Ελέγχου και το κτιριακό συγκρότημα του πρώην Αμερικανικού Κολλεγίου Θηλέων.
Η απόφαση του ΚΑΣ ήταν μια σημαντική καμπή σε έναν αγώνα που θα διαρκέσει πολύ. Και για να υπάρξουν και άλλες μικρές ή μεγάλες νίκες απαιτείται πολιτική εγρήγορση και ενιαίο πολιτικό σχέδιο που θα υπηρετούν όλοι, χωρίς «ναι μεν, αλλά». Με δεδομένη τη βούληση της κυβέρνησης να ολοκληρώσει τις διαδικασίες ως το τέλος του χρόνου, ώστε να μπουν οι μπουλντόζες το 2018, τα επόμενα βήματα είνα: α) αποτύπωση σε χάρτη των σημείων αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, β) τροποποίηση του μνημονίου ώστε να συμπεριληφθεί σε αυτό η απόφαση του ΚΑΣ, γ) σύνταξη από τα συναρμόδια υπουργεία του Προεδρικού Διατάγματος, στο οποίο θα ενσωματωθεί το ΣΟΑ και η ΣΜΠΕ και έκδοση των εφαρμοστικών υπουργικών αποφάσεων. «Κωλυσιεργίες» δηλαδή.