Κινηματογράφος

«ΝΕΡΟΥΔΑ»
Εν αρχή ην ο Λόγος…

Του Στράτου Κερσανίδη

Οι λέξεις είναι φτιαγμένες από το υλικό του θεού. Έχουν την ικανότητα της δημιουργίας, πλάθονται όπως η λάσπη και με ένα φύσημα αποκτούν ζωή, γίνονται λόγος και φτιάχνουν κόσμους ολόκληρους.
Ο Πάμπλο Νερούδα, γεννήθηκε το 1904 και το πραγματικό του όνομα ήταν Ρικάρδο Νεφταλί Ρέγιες Μπασοάλτο. Υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς ποιητές της ισπανόφωνης λογοτεχνίας και ένας από τους κορυφαίους ποιητές παγκοσμίως, ο οποίος τιμήθηκε με το βραβείο Νομπέλ το 1971. Ο ποιητικός κόσμος του Νερούδα εφάπτεται με την καθημερινότητα, εισχωρεί εντός της, απομυζά υλικό και εμφυσά ιδέες. Λέξεις περιπλεκόμενες, λόγος δημιουργικός, ποίηση ζωντανή, καθημερινή, στην οποία εμπλέκονται ο έρωτας και η πολιτική. Ποιητής μπολιασμένος με τον αγώνα και τον πόνο των απλών ανθρώπων, περιφρονεί τον ελιτισμό των συναδέλφων του και έχει την άποψη πως ποίηση είναι ο ίδιος ο λαός.
Όμως εκτός από μεγάλος ποιητής ο Νερούδα υπήρξε και στρατευμένος κομουνιστής. Προσχώρησε στο Κομουνιστικό Κόμμα της Χιλής το 1945 και θεωρήθηκε από τις αρχές της χώρας του ως μείζων κίνδυνος. Ο δικτάτορας της Χιλής, Γκονσάλες Βιδέλα, εκδίδει ένταλμα σύλληψης εναντίον του κι ο Νερούδα κρύβεται επί 13 μήνες μέχρι να μπορέσει να φύγει στην Αργεντινή, διασχίζοντας τις Άνδεις και τελικά έφτασε στο Παρίσι το 1949.
Η περίοδος της παρανομίας και της καταδίωξης είναι το θέμα της ταινίας του Πάμπλο Λαράιν «Νερούδα» (Neruda), η οποία αποτελεί την υποψηφιότητα της Χιλής για το ξενόγλωσσο Όσκαρ. Μόνο που επειδή δεν είναι πάντοτε τα πράγματα όπως φαίνονται ή όπως τα φανταζόμαστε, έτσι και στην περίπτωση της ταινίας τα γεγονότα πέφτουν «θύματα» της μυθοπλασίας. Ο σκηνοθέτης μπαίνει στη θέση του ποιητή και γίνεται δημιουργός. Πλάθει ιστορίες, δημιουργεί χαρακτήρες, αφηγείται έχοντας ως οδηγό τους στίχους του Νερούδα, κι ακόμη, μπαίνει στη σκέψη του, φαντάζεται αυτά που θεωρεί πως ο ίδιος ο ποιητής θα ήθελε.
Ποιος είναι ο πρωταγωνιστής της ταινίας; Η απάντηση φαντάζει προφανής, ο Νερούδα, αλλά υπάρχει εξαρχής ένας αφηγητής. Είναι ο Όσκαρ Πελουσονό, ο αστυνομικός επιθεωρητής ο οποίος έχει βάλει ως σκοπό της ζωής του να συλλάβει τον επικίνδυνο κομουνιστή ποιητή. Ένας νουάρ χαρακτήρας, μοναχικός, επίμονος, πιστός στο καθήκον. Πελουσονό, λοιπόν, εναντίον Νερούδα. Μυθοπλασία εναντίον πραγματικότητας.
Βέβαια, το εντυπωσιακό του πράγματος είναι η ίδια η δομή της ταινίας, η αντισυμβατική αφήγηση, η ποιητική διάθεση η οποία διατρέχει ολόκληρο αυτό το πολιτικό θρίλερ καταδίωξης.
Θα μπορούσα να γράψω πως «η ταινία είναι ποιητική», ένας εύκολος τρόπος για να ξεμπερδέψω. Όμως δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το δραματικό στοιχείο, την αστυνομική δομή της, την πολιτική της άποψη. Υπάρχουν στιγμές που, ενώ κυριαρχεί απόλυτα ο ρεαλισμός, έρχεται η επόμενη σκηνή για να αποδομήσει την προηγούμενη και φλερτάροντας με το παράδοξο να καταλήξει κοιτάζοντας κατάματα τους χαρακτήρες. Τελικά, ο Πάμπλο Νερούδα είναι ποιητής, ως ποιητής σκέφτεται και δρα, ενώ ο Όσκαρ Πελουσονό είναι αστυνομικός και ως τέτοιος σκέπτεται και δρα.
Ο Πάμπλο Λαράιν σκηνοθετεί το συνεχές, με ασυνέχειες, «σπάζει» τις σεκάνς σε σκηνές που ενώ είναι σε απόλυτη ακολουθία η μία με την άλλη, μοιάζουν κατακερματισμένες. Ολόκληρη η ταινία αποτελείται από τέτοια «κομμάτια» που όμως ο θεατής δεν δυσκολεύεται να συναρμολογήσει, αντίθετα η αφήγηση γίνεται περισσότερο γοητευτική.
Ο Λαράιν λέει: «Είναι μια ψεύτικη βιογραφία. Εφηύραμε έναν κόσμο, όπως ο Νερούδα είχε εφεύρει τον δικό του. Δημιουργήσαμε ένα “νερουδιακό” φιλμ, όχι ένα φιλμ για το Νερούδα. Ένα διήγημα που ο Νερούδα θα ήθελε να διαβάσει».
Μια μεγάλη ταινία από έναν δημιουργό που ακολουθεί συνεχή ανοδική πορεία. Ένα σινεμά τολμηρό που δεν φοβάται να «αλλοιώσει» τα γεγονότα αναδεικνύοντας τους ήρωές του αλλά, εν τέλει, και τα ίδια τα γεγονότα.

strakersan@gmail.com
kersanidis.wordpress.com

 

«Η ΚΛΟΥΒΑ»
Οι εγκλωβισμένοι της άνοιξης!

Κάιρο, 2013, δύο χρόνια μετά τη λεγόμενη Επανάσταση, η οποία αποτέλεσε το αιγυπτιακό επεισόδιο της Αραβικής Άνοιξης. Η ταινία αρχίζει με τα γεγονότα που οδήγησαν στην ανατροπή του προέδρου Μόρσι. Η αστυνομία συλλαμβάνει διαδηλωτές και τους μεταφέρει στη φυλακή. Σε μια κλούβα της αστυνομίας συνωστίζονται άνθρωποι από διαφορετικές κοινωνικές τάξεις, θρησκείες και πολιτικές ιδέες. Ενώ η κλούβα περιφέρεται στους δρόμους της αιγυπτιακής πρωτεύουσας, ο εμφύλιος που μαίνεται έξω μεταφέρεται και μέσα στα 8 τετραγωνικά μέτρα της κλούβας. Άνθρωποι που βρέθηκαν πλάι-πλάι αγωνιζόμενοι για να ανατρέψουν τον Μουμπάρακ, τώρα πλέον είναι αντίπαλοι. Το μίσος έχει αντικαταστήσει τον κοινό αγώνα και ο φίλος είναι πλέον εχθρός.
Ο σκηνοθέτης κατορθώνει μέσα στο στενό χώρο της κλούβας να παρουσιάσει μια ανάγλυφη εικόνα της διαφορετικότητας και των αντιφάσεων της αιγυπτιακής κοινωνίας. Ενώ έξω μαίνονται οι ταραχές, η ένταση μεταφέρεται και μέσα στην κλούβα και όλα βρίσκονται στην κόψη του ξυραφιού.
Η ταινία «Η κλούβα» (Eshtebak) συνοδεύεται από εγκωμιαστικές κριτικές και από αρκετούς έχει χαρακτηριστεί ως αριστούργημα.
Ο σκηνοθέτης, Μοχάμετ Ντιάμπ, λέει: «Η προηγούμενη ταινία μου, “Κάιρο 678”, κυκλοφόρησε στην Αίγυπτο μερικές εβδομάδες πριν την επανάσταση του 2011. Μόλις ξεκίνησε η επανάσταση, πήρα μέρος στο κίνημα και σύντομα ήθελα να κάνω μια ταινία για αυτά που συνέβαιναν. (…) Η δικιά μου η θέση στην επανάσταση ήταν περισσότερο του ατόμου που την προωθούσε. Ήμουν ήδη γνωστός από την ταινία μου και είχα πολύ ενεργό ρόλο ως ακτιβιστής. Αφήνοντας στην άκρη το ρόλο μου ως σκηνοθέτης, στάθηκα στο πλευρό της δημοκρατίας, μαζί με τον αιγυπτιακό λαό. Στη σημερινή Αίγυπτο πρέπει να προσέχουμε πολύ τις λέξεις που χρησιμοποιούμε γιατί η χώρα και ο λαός βλέπει τα πράγματα ή άσπρα ή μαύρα. Μια λάθος λέξη και αμέσως έχεις τοποθετηθεί στους επαναστάτες ή στην Αδελφότητα. Θέλω ο κόσμος να δει την ταινία χωρίς να σκέφτεται σε ποια πλευρά είμαι εγώ. Δεν είναι μια ταινία για την πολιτική, αλλά για την ανθρώπινη πλευρά των γεγονότων. Το πιο σημαντικό είναι ότι δεν ξέρουμε κάποιον, πριν τον γνωρίσουμε, ακόμα και σε μια ακραία συνθήκη όπως αυτή της Κλούβας».

Σ.Κ.­

 

ΟΙ ΝΕΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ

 

«Γλυκό φασόλι» (An) της Ναόμι Καουάσε: Η ηλικιωμένη κυρία Τοκούε προσλαμβάνεται στο αρτοποιείο του Σεντάρου, που ειδικεύεται στο «ντοραγιάκι» ένα είδος γλυκού που είναι γεμισμένο με μια πάστα φτιαγμένη από κόκκινα φασόλια (αν). Η συνταγή της Τοκούε είναι θαυματουργή και οι πωλήσεις του αρτοποιείου εκτοξεύονται. Τότε η φήμη πως η γυναίκα πάσχει από λέπρα έρχεται να δημιουργήσει προβλήματα.

«Το διάστημα ανάμεσά μας» (The space between us) του Πίτερ Τζέλσομ: Ο Γκάρντνερ Έλιοτ έχει γεννηθεί στον Άρη. Στα 16 του, και έχοντας γνωρίσει ελάχιστους γήινους, αποφασίζει να ταξιδέψει στη Γη για να βρει τον πατέρα του. Όμως οι γιατροί δεν τον αφήνουν επειδή τα όργανά του δεν έχουν εξελιχθεί έτσι ώστε να ανταπεξέλθουν στις συνθήκες της Γης. Αρωγό στην επιθυμία του βρίσκει την Τούλσα, μια διαδικτυακή του φίλη από το Κολοράντο.

«Αυτοκρατορία» (Imperium) του Ντάνιελ Ραγκούσις: Ο Νέιτ Φόστερ, πράκτορας του Εφ Μπι Άι, εισχωρεί σε μια ακροδεξιά ρατσιστική οργάνωση για να ανακαλύψει τους υπεύθυνους της κλοπής μιας επικίνδυνης χημικής ουσίας. Αποκτά την εμπιστοσύνη του αρχηγού της οργάνωσης και για να μην κινήσει υποψίες αναγκάζεται να πάρει μέρος σε ενέργειες που διαφωνεί.

«Πενήντα πιο σκοτεινές αποχρώσεις του γκρι» (Fifty shades darker) του Τζέιμς Φόλεϊ: Η συνέχεια της ανεκδιήγητης «αισθησιακής» σειράς ταινιών.

«Η ταινία Lego Batman» (Lego Batman) του Κρις ΜακΚέι: Ο Μπάτμαν και ο Τζόκερ στη Γκόθαμ Σίτι… με τη μορφή Λέγκο.

«Τσαπάγιεφ» (Chapayef) των Γκεόργκι Βασίλιεφ, Σεργκέι Βασίλιεφ: Ταινία του 1934, βασισμένη στο βιογραφικό μυθιστόρημα του Ντμίτρι Φούρμανοφ, πολιτικού κομισάριου στην 25η Μεραρχία Πεζικού που διοικούσε ο Τσαπάγιεφ, καθώς επίσης και σε μαρτυρίες, αναμνήσεις συγχρόνων του Τσαπάγιεφ, αρχειακό υλικό κ.λπ. Αποτελεί ένα μυθικό κινηματογραφικό αριστούργημα, αντάξιο ενός λαϊκού ηγέτη.

«Ο αφέντης Πούντιλα και ο δούλος του Μάτι» (Herr Puntila und sein knecht Matti) του Πίτερ Κούπκε: Το έργο του σπουδαίου Μπέρτολτ Μπρεχτ, όπως γυρίστηκε το 1974.

Σινεφίλ