ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΠΠΟΣ: Χαμένοι αγώνες είναι εκείνοι που δεν γίνονται

kappos_-012-tel

Ο Κώστας Κάππος κατά τη διάρκεια της δίκης των βασανιστών ως μάρτυρας κατηγορίας.

 

Ο Κώστας Κάππος, δώδεκα χρόνια από το θάνατό του (Σεπτέμβριος 2005), τιμήθηκε με την παρουσία του προέδρου της Βουλής, Νίκου Βούτση, από τη Βουλή των Ελλήνων, και συγκεκριμένα από το Ίδρυμα για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, και τη Βιβλιοθήκη της Βουλής. Με την παρουσία πολλών υπουργών και βουλευτών έγινε η τιμητική εκδήλωση που ήταν αφιερωμένη στη μνήμη του. Με σπάνια τεκμήρια από τη ζωή και τη δράση του, η έκθεση αφηγείται το σύνολο της ζωή του και σκιαγραφεί τον αγωνιστή, τον κοινοβουλευτικό άνδρα, τον κοινωνικό αγωνιστή, τον άνθρωπο. Ο Κώστας Κάππος ξεχώριζε για την έντονη αγωνιστικότητα και συνέπεια, που τον οδήγησαν το 1989 στην απομάκρυνσή του από το κόμμα που υπερασπίστηκε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του. Στην εκδήλωση μίλησαν οι Απόστολος Κακλαμάνης, Γιώργος Λαμπρούλης, Νάντια Βαλαβάνη, Βασίλης Κοντογιαννόπουλος και Φοίβος Προύντζος, ενώ τον συντονισμό της εκδήλωσης είχε ο Τάσος Σακελλαρόπουλος. Ακολουθεί συνοπτικά η ομιλία της Νάντιας Βαλαβάνη.

Τον προηγούμενο Νοέμβριο ένας νεαρός ιστορικός βρήκε τυχαία στα γερμανικά ιστορικά αρχεία ένα βίντεο του Associated Press για τα δελτία ειδήσεων των συμβεβλημένων μαζί του τηλεοπτικών μέσων με ημερομηνία 1.8.1974 και μου το έστειλε. Παρουσιάζει μια ομάδα ανθρώπων, απολυμένων από τις φυλακές με τη γενική πολιτική αμνηστία, λιγότερο από μια βδομάδα πριν. Εμφανιζόμαστε να μιλούμε, χωρίς ν’ ακουγόμαστε, καθώς καλυπτόμαστε από το δημοσιογραφικό σχολιασμό, οι Γρηγόρης Φαράκος, Κώστας Κάππος, Δημήτρης Γόντικας, Αγγελική Σωτήρη κι εγώ, ενώ ως εκπρόσωπος της ομάδας μιλά στη συνέχεια στ’ αγγλικά ο παλαίμαχος αγωνιστής, κομμουνιστής ναυτεργάτης, Αντώνης Αμπατιέλλος. Σε ερώτηση για τα βασανιστήρια που υποβλήθηκε ο ίδιος λέει: «δεν κατάλαβα πως κατάφερα να βγω ζωντανός». Όταν τον ρωτούν για μας, ζητά απ’ τους δημοσιογράφους να κοιτάξουν τον Δημήτρη Γόντικα και τον Κώστα Κάππο —που όταν κατέρρευσε η χούντα, νοσηλεύονταν φρουρούμενοι με ψευδώνυμα στο 401 ΣΝ, ο Κώστας ως «Ανέστης», «αγνοούμενοι» από τις οικογένειες τους— κι επισημαίνει ότι φέρουν σημάδια βασανιστηρίων όχι μόνο κάτω απ’ τα ρούχα, αλλά επίσης στο πρόσωπο και στα χέρια. Στην πραγματικότητα, αυτός που έφερε βαθιές ουλές στο πρόσωπο του, ιδιαίτερα πλάι στο αριστερό του μάτι, απ’ όπου έλειπε ολόκληρο κομμάτι σάρκας, ήταν ο Κάππος: Αποτέλεσμα της «ανάκρισης» στις Στρατιωτικές Φυλακές Μπογιατίου —όπου η Ασφάλεια είχε στείλει τελικά, μετά από μήνες, όλα τ’ αγόρια απ’ όσους είχαμε πιαστεί το Φλεβάρη του 1974— καθώς τον ίδιο δεν τον είχαν αγγίξει οι ασφαλίτες. […]
Γιατί ο Κώστας, μέχρι το τέλος της ζωής του, υπήρχε μέσα σε όλα, μέσα σε ό,τι ζωντανό εξελίσσονταν, συνέχεια του δρόμου που ακολούθησε από τη βάρβαρη πρώτη μετεμφυλιοπολεμική περίοδο μέχρι τα νέα σκιρτήματα του κινήματος κατά τη χαραυγή του 21ου αιώνα, αφιερώνοντας ολόκληρη τη συνειδητή ζωή του στην υπόθεση της απελευθέρωσης της κοινωνίας και του ανθρώπου απ’ τα δεσμά της εκμετάλλευσης και της καταπίεσης. Γι΄ αυτό και μπορούσε να γράφει μ’ επίγνωση το 2002: «η εργατική τάξη να μην ξεχνάει τη λαϊκή ρήση ότι χαμένοι αγώνες είναι εκείνοι που δεν γίνονται.»

Καταψηφίζοντας την κυβέρνηση Τζαννετάκη

Σκέφτομαι πάλι εκείνο το στραβό μειδίαμα του: να θυμόταν κάποιες φορές το συμβάν που περιγράφει ο ίδιος σε συνέντευξη του απαντώντας στην ερώτηση: «Κύριε Κάππο, ποιος είστε πάνω στην πολιτική σκηνή;». «Ποιος είμαι… Κοιτάξτε, δεν έχω πολιτικές φιλοδοξίες να είμαι βουλευτής ή να παίξω κάποιο ρόλο και τα παρόμοια. Έχω αφιερώσει τον εαυτό μου στις κομμουνιστικές ιδέες, τις ιδέες της προόδου, και ανάλογα με τις συνθήκες και τις ανάγκες αγωνίζομαι. Όπως το ’67, που ήμουν διευθυντής λογιστηρίου σ’ ένα εργοστάσιο στον Πειραιά και είδα να γίνεται δικτατορία χωρίς να το πάρει χαμπάρι κανένας κι έφυγα από το σπίτι μου κι έψαχνα να βρω που γίνονται διαδηλώσεις, που γίνονται συγκεντρώσεις, γιατί κατάλαβα ότι το να μουτζουρώνεις χαρτιά, να κάνεις το λογιστή, δεν έχει τόση σημασία όσο το να παίξεις κάποιο ρόλο για ν΄ ανατραπεί αυτή η κατάσταση». Ή να διαισθανόταν άραγε από τότε την ειρωνεία της Ιστορίας; Αυτός, ο πλέον «κομματικός», έμελλε να είναι ο μοναδικός βουλευτής μετά την πολιτική αλλαγή που δεν εφάρμοσε απόφαση της ηγεσίας του ΚΚΕ: καταψήφισε στη Βουλή την κυβέρνηση Τζαννετάκη, γράφοντας ιστορία και σώζοντας την τιμή της Αριστεράς […]

«Δουλεύω ως λογιστής»

Μετά το 1989, όταν σταμάτησε να είναι βουλευτής και ξανάρχισε να δουλεύει ως λογιστής, οι γνώσεις του για τη φοροδιαφυγή μετασχηματίστηκαν στο προσωπικό επαγγελματικό του πρόβλημα που αναφέρει π.χ. σε συνέντευξη του 1992: «Δουλεύω ως λογιστής. Επειδή, όμως, είμαι γνωστός για το τι πιστεύω και τι εκπροσωπώ και επειδή οι επιχειρήσεις κάνουν διάφορες μανούβρες, δεν μπορώ ν΄ αποκατασταθώ επαγγελματικά και να έχω μια δουλειά με ανθρώπινο ωράριο. Γι΄ αυτό κι αρκούμαι πλέον σε μικρές δουλειές, με λίγες ώρες απασχόλησης». Τον θυμάμαι απ’ αυτή την περίοδο, να δουλεύει μισή νυχτερινή βάρδια σ’ ένα λογιστήριο στον Ταύρο και κάποιες φορές, σχολώντας, να χτυπά άγρια μεσάνυχτα το κουδούνι στο σπίτι μας, στην Καλλιθέα διψασμένος για λίγη κουβέντα.
Ο Κώστας ήταν δύσκολος άνθρωπος. Είχε μια κρυμμένη, άγρια περηφάνια που λίγοι μπορούσαν να καταλάβουν και ακόμα λιγότεροι να συγχωρέσουν. Ένας άνθρωπος που δεν κινδύνευσε ποτέ απ’ αυτό που ο ίδιος ονόμαζε σαρκαστικά «πατριωτισμό των ευρώ», καθώς πέθανε στο ίδιο μικροσκοπικό τριάρι στου Γκύζη, όπου μαζί με την Πόπη έκαναν και μεγάλωσαν τα παιδιά τους, δίνοντας απλές αλλά και πραγματικά μοναδικές λύσεις. Όπως, για παράδειγμα, με το μοίρασμα της βουλευτικής του σύνταξης με την Κούβα για την αγορά απαγορευμένων από το εμπάργκο ειδών, αλλά και με το ΚΚΕ, υπό τη σημαία του οποίου εκλεγόταν επί μία δεκαπενταετία βουλευτής και υπήρξε κοινοβουλευτικός του εκπρόσωπος. […]

Αναζήτηση απαντήσεων

Έγραψε άλλο ένα βιβλίο, επιχειρώντας να διερευνήσει τι ήταν ο υπαρκτός σοσιαλισμός και ο χαρακτήρας του καθεστώτος στη Σοβιετική Ένωση. Αναζητούσε απαντήσεις με κριτήριο τη δοκιμασία της θεωρίας στις εξελίξεις της πραγματικότητας με φράση-κλειδί αυτή σε συνέντευξή του του 1992: «πρέπει να γίνει έρευνα». Αδιάψευστη μαρτυρία τα εννιά βιβλία του —τα επτά που επιμελήθηκε ο ίδιος και οι δύο συλλογές κειμένων που επιμελήθηκε μεταθανάτια ο γιος του. […] Την ίδια στιγμή απαντούσε κατηγορηματικά σε ερώτηση δημοσιογράφου μήπως επιμένει «σε μια λογική που όλα δείχνουν ότι είναι εκτός πραγματικότητας», μήπως σκέφτεται ότι κάποιες θυσίες του μπορεί να ήταν και μάταιες, αν έχει ποτέ την αίσθηση ότι τα όνειρα του διαψεύσθηκαν: «εκείνα που ονειρευόμαστε ότι θα γίνουν δεν έγιναν, βέβαια. Αλλά μάταιο δεν είναι τίποτα. Είμαι πολύ αισιόδοξος, πιστεύω πολύ βαθιά στην εργατική τάξη και το λαό. Το μέλλον είναι δικό μας… Ο σοσιαλισμός είναι ρεαλιστικός στόχος». […] Με αυτή την έννοια, η ιστορία δεν έχει βεβαίως τέλος, κι ο Κώστας Κάππος, που ανήκει στο ζωντανό ρεύμα της, με τον ίδιο τρόπο που δεν μπορεί να μπει κανείς δυο φορές στο ίδιο νερό, παραμένει, ωστόσο, να βαδίζει στο ίδιο ποτάμι της αρχαίας διαλεκτικής του Ηρακλείτου, ανήκει στην Ιστορία.