Μπαλαμοί και Ρομά, συντοπίτες αλλά ξένοι

roma-saloni2

Την περασμένη Παρασκευή βρήκε τραγικό και αιφνίδιο θάνατο ο εντεκάχρονος Μάριος, στο προαύλιο του 6ου δημοτικού σχολείου Αχαρνών. Το παιδί σκοτώθηκε από μπαλοθιά, ένα ανεύθυνο έθιμο πανηγυρισμού, το οποίο έχει προκαλέσει πολλούς θανάτους διαχρονικά και ακόμα περισσότερους τραυματισμούς. Αντί, όμως, αυτός ο θάνατος να πυροδοτήσει μια συζήτηση, που θα καταλήξει σε αποφάσεις, για την οπλοκατοχή-οπλοφορία και για την άσκοπη χρήση όπλων, στοχοποίησε την κοινότητα των Ρομά της περιοχής. «Το συμβάν απέδειξε αναμφισβήτητα, για άλλη μια φορά, τον εκτεταμένο ρατσισμό απέναντι στους Ρομά. Στην Κρήτη έχουν καταγραφεί πολλοί θάνατοι από μπαλοθιές και ποτέ δεν βγήκε κανείς να πει πως όλοι οι Κρητικοί είναι φονιάδες. Η έκρηξη ρατσισμού φαίνεται πως αντί να μείνουμε στο γεγονός του άσκοπου πυροβολισμού για πανηγυρισμό, περάσαμε στον αντιτσιγγανισμό και αναδείχθηκε το υπαρκτό πρόβλημα των ναρκωτικών σε κάποιες συνοικίες του Μενιδίου», τόνισε στην «Εποχή» ο Παναγιώτης Δημητράς από το Ελληνικό Παρατηρητήριο Συμφωνιών του Ελσίνκι. Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που όλοι οι Ρομά χαρακτηριζόντουσαν ως «αρπαγείς παιδιών», με αφορμή την «υπόθεση της μικρής Μαρίας» και τώρα τους αποδίδεται η ταμπέλα των «δολοφόνων».

«Δεν είμαστε δολοφόνοι. Θέλουμε δικαιοσύνη. Να βρεθεί ο φονιάς», αναγράφει πανό των Ρομά της περιοχής. «Απαιτούμε άμεση λύση στο πρόβλημα τώρα. Υπομονή τέλος», είναι το κεντρικό σύνθημα κατοίκων μη Ρομά. Δύο διαφορετικές αναγνώσεις, με πολλαπλές συνέπειες. Μία βδομάδα τώρα γίνονται καθημερινές πορείες στην περιοχή του Μενιδίου, με ορισμένες να καταλήγουν στον καταυλισμό των Ρομά, έναν καταυλισμό που υπάρχει εκεί από τη δεκαετία του ’80, με την πρώτη επίσημη απογραφή, το 1994, να καταμετρά τουλάχιστον 2.000 Ρομά, αριθμός υπερπολλαπλάσιος σήμερα.

Μόνη λύση η καταστολή;

Οι κάτοικοι δηλώνουν την αγανάκτησή τους για το εμπόριο ναρκωτικών και όπλων, ένα πραγματικό πρόβλημα, που όμως, όπως δήλωσε και ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη [15/6, Real FM], είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών: «Από το 2014, ο κ. Δένδιας έπαιρνε με αστυνομικές κλούβες τους ναρκομανείς από την Αθήνα, τους μετέφερε πάνω, τους εγκατέλειπε και τους απαγόρευε την πρόσβαση προς τα εδώ και έτσι δημιουργήθηκε το τεράστιο πρόβλημα (…) Θυμόμαστε όλοι παλιά τι εμπορεύονταν οι Ρομά: χαλιά και καρέκλες. Παράτυπα, παράνομα, ό,τι θέλετε, αλλά μικρό το κακό. Πώς αυτοί οι άνθρωποι -ένα μέρος από αυτούς, οι περισσότεροι είναι φιλήσυχοι άνθρωποι- από τα χαλιά και τις καρέκλες πήγαν στο εμπόριο ναρκωτικών και τα καλάσνικοφ, είναι ένα ζήτημα».
Μία ανάγνωση που έχει σωστή βάση εκκίνησης, αλλά καταλήγει στις ίδιες κατασταλτικές πολιτικές, με τον υπουργό να προτείνει αυστηροποίηση στο θέμα της εμπορίας των ναρκωτικών και σε αυτό της κατοχής και παράνομης χρήσης όπλων, μια πρόταση που θα οδηγήσει ακόμα περισσότερους ανθρώπους, κυρίως κοινωνικά αποκλεισμένους, στη φυλακή. Η ενίσχυση της στοχευμένης αστυνόμευσης και των κατασταλτικών μεθόδων είναι και το αίτημα της δημοτικής αρχής, που καλεί τις πορείες στην περιοχή, με αυτή της περασμένης Δευτέρας να καταλήγει έξω από τον καταυλισμό, όπου κάηκαν δύο σπίτια Ρομά. Και το αίτημά τους ικανοποιήθηκε, μάλιστα, σε συνάντηση που είχαν εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης Αχαρνών με το υπουργείο, κατά την οποία συμφωνήθηκαν πέντε άμεσης υλοποίησης μέτρα.
Ο αντιπεριφερειάρχης Ανατολικής Αττικής, Πέτρος Φιλίππου, κρούει τον κώδωνα για την κρισιμότητα της κατάστασης: «Να μην ισοπεδώνουμε τις καταστάσεις. Είναι άκρως φασιστικό μια ολόκληρη κοινωνική ομάδα να χαρακτηρίζεται «εγκληματική». Ο δήμαρχος δέχεται τις πιέσεις των πολιτών του, οι οποίοι έχουν αγανακτήσει για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί εδώ και χρόνια, με ευθύνη των προηγούμενων κυβερνήσεων. Η θέση του δήμου είναι να κατευνάζει καταστάσεις και όχι να υποδαυλίζει, ειδικά επειδή η δημοτική αρχή αποτελεί τον πιο άμεσο θεσμό για τον πολίτη. Ο δήμαρχος οφείλει να ενημερώνει, να συμφιλιώνει και να πείθει τους δημότες του πως όλες οι κοινωνικές ομάδες πρέπει να συμβιώνουν ειρηνικά σε μια πόλη. Ο δήμαρχος πρέπει να διεκδικήσει, να σχεδιάσει και να υλοποιήσει προγράμματα προς αυτή την κατεύθυνση».

Για τους Ρομά, χωρίς τους Ρομά

roma

«Η ελληνική αστυνομία και η ελληνική δικαιοσύνη έχουν τρόπο να βοηθήσουν στην ομαλή διαβίωση και συμβίωση των κοινοτήτων», δηλώνει στην «Εποχή» ο Νίκος Μυλωνάς, αντιπρόεδρος της Πανελλαδικής Συνομοσπονδία Ελλήνων Ρομά «ΕΛΛΑΝ ΠΑΣΕ», ένα νεοσύστατο τριτοβάθμιο όργανο, το οποίο εκπροσωπεί 6 ομοσπονδίες και 71 συλλόγους. Ο ίδιος προσθέτει, όμως, πως για να συμβεί αυτό «όλοι οι εμπλεκόμενοι δήμοι και φορείς πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να κάτσουν στο ίδιο τραπέζι συζητήσεων με τους Ρομά».
Ωστόσο, στο σχεδιασμό πολιτικών αγνοούνται διαχρονικά οι Ρομά, με αυτές να διαμορφώνονται και να υλοποιούνται χωρίς τους Ρομά, αποτυγχάνοντας κάθε φορά. «Έχουν ξοδευτεί πολλά χρήματα για τους Ρομά, χωρίς τους Ρομά», τονίζει η Όλγα Θεοδωρικάκου από την «Κλίμακα», μια ΜΚΟ που λειτουργεί Κέντρο Ημέρας Ζεφυρίου-Μενιδίου από το 2001, και προσθέτει: «Όποια παρέμβαση έχει γίνει στο συγκεκριμένο πληθυσμό ήταν κατασταλτική. Δεν έχει γίνει τίποτε άλλο για την εκπαίδευση, την ιατροφαρμακευτική τους περίθαλψη, την υγιεινή. Δεν είναι τυχαίο ότι εκτός από το Κέντρο Ημέρας που λειτουργούμε, δεν υπάρχει άλλη δραστηριότητα που έχει να κάνει με τους Ρομά της περιοχής».
Όπως, άλλωστε, διαπιστώνει και ο Διονύσης Μπαλούρδος, από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, «η πολιτική ένταξης των Ρομά πρέπει να σχεδιάζεται και να υλοποιείται και από τους Ρομά. Άλλωστε, οι ίδιοι ξέρουν καλύτερα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, από εξωτερικούς παρατηρητές, κρατικοί λειτουργοί, επιστήμονες ή σχεδιαστές πολιτικής. Έτσι θα τους δοθεί η δυνατότητα να παύσει να είναι πληθυσμός στα όρια της επιβίωσης και να ξεφύγουν από τον κυκεώνα των διακρίσεων».

Ανάγκη για οργανωμένο πολιτικό σχέδιο

Και εδώ βρίσκεται η ουσία του ζητήματος, το οποίο θα έπρεπε να συζητάμε σήμερα, και όχι πώς θα κρύψουμε ανθρώπους κάτω από το χαλί. «Ό,τι είδαμε να γίνεται στο Μενίδι είναι αποτέλεσμα του γεγονότος ότι για πάνω από τριάντα χρόνια δεν έχει υπάρξει ένα οργανωμένο και ολοκληρωμένο σχέδιο. Είναι ένα πολύ εύλογο αποτέλεσμα πολιτικών πράξεων και παραλείψεων. Δεν πρέπει κανείς να πέφτει από τα σύννεφα σήμερα. Μπορεί να ακούγεται κυνικό αυτό που λέω, αλλά δυστυχώς έτσι είναι. Αν εκτραχυνθεί λίγο παραπάνω η κατάσταση, θα υπάρξουν νεκροί» προειδοποιεί στην «Εποχή», ο Μανόλης Ράντης, διευθυντής του Δικτύου ΡΟΜ. Όπως προσθέτει, «αν θέλει η κυβέρνηση να λύσει αυτό το γαϊτανάκι πρέπει να σηκώσει τα μανίκια και να αρχίσει να δουλεύει από χθες. Πρέπει να υλοποιήσει πολιτικές που θα αφορούν ταυτόχρονα και παράλληλα τη στέγαση, την εργασία, την εκπαίδευση, την πρόνοια και την υγεία. Και τονίζω πως αυτά πρέπει να γίνουν όλα μαζί, ταυτόχρονα και παράλληλα».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η Άννα Λυδάκη, καθηγήτρια στο τμήμα Κοινωνιολογίας του Παντείου: «Οι πολιτικές ένταξης έχουν συνήθως στόχο την αφομοίωση. Δηλαδή: «Σε αποδέχομαι, αν γίνεις όπως ακριβώς είμαι κι εγώ». Αυτό σε κάθε περίπτωση συναντά αντίδραση. Αν προσθέσετε σ’ αυτό και τη δυσπιστία των Τσιγγάνων απέναντι στην ευρύτερη κοινωνία, καθώς χρόνια τώρα αντιμετωπίζουν την απόρριψη, είναι φυσικό να μην επιτυγχάνουν. Οι όποιες πολιτικές θα έχουν αποτέλεσμα αν βασίζονται στη γνωριμία μαζί τους και την αναγνώρισή τους ως Ελλήνων πολιτών, με όλα τα συμπαρομαρτούντα: σεβασμό στις οικουμενικές αξίες από τη μεριά τους και αποδοχή του διαφορετικού -που στην ουσία δεν είναι και τόσο διαφορετικό όσο νομίζουμε- από την ευρύτερη κοινωνία».
Η Κλίμακα, μάλιστα, προτείνει κάποια συγκεκριμένα μέτρα που θα έπρεπε να προταθούν, σύμφωνα με Όλγα Θεοδωρικάκου, η οποία διευκρινίζει πως «δεν μιλάμε για ενσωμάτωση, αλλά για μια ενταξιακή διαδικασία που σέβεται την κουλτούρα των Ρομά, αλλά δίνει ευκαιρίες στους ανθρώπους. Να οργανωθεί, για παράδειγμα, μια κοινωνική στήριξη μέσω επιχειρηματικών δράσεων, στο πλαίσιο της κοινωνικής οικονομίας, οι οποίες όμως θα έχουν να κάνουν με το γυρολογικό εμπόριο, με το οποίο παραδοσιακά –αν και άτυπα ή μη επαγγελματικά- ασχολούνται ή με την επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση αντικειμένων. Να συγκροτήσουν τοπικά μια ομάδα που θα παρέμβει στην ίδια τους την κοινότητα και θα αναλάβει δράσεις για τον αφοπλισμό αυτής και συνολικά για τα διάφορα ζητήματα που αφορούν τους Ρομά».

Απογκετοποίηση και ένταξη

Επομένως, χρειάζεται να επικρατήσει ψυχραιμία και το γεγονός αυτό αντί να καταλήξει σε ένα ακόμα πογκρόμ, να αποτελέσει την αφορμή για την απογκετοποίηση της περιοχής και την κοινωνική ένταξη των Ρομά. Σύμφωνα με τον Ν. Μυλωνά, «η αρχική αντίδραση των κατοίκων ήταν δικαιολογημένη. Ωστόσο, θα πρέπει να επικρατήσει η ψυχραιμία. Η γκετοποίηση παγκοσμίως είναι πηγή παραβατικότητας και η περιοχή του Μενιδίου είναι γκετοποιημένη. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει πως όσοι Έλληνες Ρομά μένουν στο Μενίδι είναι παραβατικοί. Αντίθετα, αφορά ένα μικρό ποσοστό των Ελλήνων Ρομά, αφού οι περισσότεροι είναι ενταγμένοι».
Η Συνομοσπονδία, μάλιστα, έχει καταλήξει σε σειρά προτάσεων για την απογκετοποίηση καταυλισμών, τις οποίες έχει αποστείλει στους αρμόδιους φορείς, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει υπάρξει κάποια συνάντηση.
Σημαντικός παράγοντας για τέτοιες πρωτοβουλίες είναι πέρα από την κεντρική διοίκηση –η οποία ανακοίνωσε με διυπουργική συνέντευξη Τύπου σειρά μέτρων (βλ. σελ. 11)- η τοπική αυτοδιοίκηση. Από την πλευρά της Περιφέρειας Αττικής διαφαίνεται αυτή η πρόθεση, αλλά και δέσμευση. Όπως τονίζει ο Π. Φιλίππου, «ρόλος της περιφέρειας είναι να υλοποιεί και να χρηματοδοτεί προγράμματα. Γι’ αυτό έχουμε διαμηνύσει στους δήμους, αλλά και στο υπουργείο Πρόνοιας, να υποβάλλουν προγράμματα που αφορούν την ένταξη, τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, την παιδεία και εμείς θα τα εγκρίνουμε. Ό,τι μας έχει ζητηθεί σε επίπεδο έργων υποδομής για να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής των κατοίκων, είτε αντιπλημμυρικά, είτε οδοποιίας, είτε αναπλάσεων, είτε αποχέτευσης, το υλοποιούμε. Μάλιστα, είμαστε στη διαδικασία δημοπράτησης ενός προγράμματος αναβάθμισης 52 σχολείων του δήμου Αχαρνών, ύστερα από πρόταση του δήμου, διότι η κατεύθυνση που έχουμε και από την περιφερειάρχη, είναι να δίνουμε προτεραιότητα σε υποβαθμισμένες περιοχές».
Αν, λοιπόν, δεν υπάρξει σύντομα πολιτική βούληση σε όλες τις βαθμίδες, τότε τίποτα δεν θα μπορέσει να αναστραφεί και θα επιβεβαιωθεί ο Μ. Ράντης πως «έντεχνα κάποιοι το εξέθρεψαν για να φτάσει ως εδώ η κατάσταση και πολύ φοβάμαι ότι τώρα πια είναι δύσκολο να επιστρέψουν τα πράγματα στην πρότερη κατάσταση. Ας μην ξεχνάμε πως πια ανθεί η ακροδεξιά». Όπως σημειώνει και ο Παναγιώτης Δημητράς, «οι γενικεύσεις δεν στοχεύουν στην αντιμετώπιση του προβλήματος, αλλά στην αξιοποίησή του είτε για την ανάδειξη ακροδεξιάς ατζέντας, είτε για να ξεφορτωθούν πληθυσμούς που τους βρίσκουν ανταγωνιστικούς ή που στερεοτυπικά τους έχουν χαρακτηρίσει ως αιτία όλων των προβλημάτων».

Ιωάννα Διαλεισμά

 

“Επίθεση” στον κοινωνικό αποκλεισμό στη Δυτική Αττική

roma-saloni3

Μιλώντας με τον αντιπεριφερειάρχη Δυτική Αττικής, Γιάννη Βασιλείου, μάθαμε σειρά δράσεων που κάνει η περιφέρεια Αττικής στους οικισμούς των Ρομά. Πρόκειται για μια προσπάθεια εντυπωσιακή, μπροστά στην έρημο πολιτικών κοινωνικής ένταξης. Όπως μας είπε ο Γ. Βασιλείου, «όλες τις προηγούμενες δεκαετίες οι φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης και της κεντρικής διοίκησης, όχι μόνο δεν ασχολήθηκαν με το πρόβλημα των Ρομά, αλλά τους αντιμετώπιζαν ως ψηφοφόρους στις εκλογικές αναμετρήσεις και μετά τους πέταγαν. Αυτό ενίσχυσε ακόμα περισσότερο την γκετοποίηση και περιθωριοποίηση των Ρομά. Η πολιτική της Περιφέρεια Αττικής, και ειδικότερα της Δυτικής Αττικής, προτάσσει την κοινωνική ένταξη των Ρομά. Η περιφέρεια Αττικής θα συνεχίσει σε αυτή την κατεύθυνση. Έχουμε πολλή δουλειά να κάνουμε. Επειδή, όμως, έχουμε εξαντλήσει τα όρια των δυνατοτήτων μας, πρέπει να αναλάβει δράση η κυβέρνηση για να επιταχυνθούν οι διαδικασίες των ολιστικών παρεμβάσεων στις περιοχές, αλλά θα πρέπει και οι τσιγγάνοι να συμβάλουν σε αυτές τις πολιτικές. Με το δικό τους τρόπο να απομονώσουν τα παραβατικά στοιχεία και να δουλέψουν μαζί μας πάνω στις προσπάθειες κοινωνικής ένταξης. Πρέπει να γίνει μια «επίθεση» παιδείας, υγείας, πολιτισμού, αθλητισμού, που θα νικήσει τον κοινωνικό αποκλεισμό. Αυτή είναι η λύση, και όχι η καταστολή».

Ενταξιακές ενέργειες

Συνοπτικά παραθέτουμε τις ενέργειες της Περιφέρειας Αττικής για τους Ρομά Δυτικής Αττικής:
* Ιδρύθηκε τον Δεκέμβριο του 2014 Φόρουμ για θέματα Ρομά, με τη συμμετοχή των δήμων της Δ. Αττικής, συλλόγων Ρομά, της Ένωσης Διαμεσολαβητών και Συνεργατών Ελλήνων Ρομά, υπηρεσιών της περιφέρειας και δημόσιων αρχών. Το Φόρουμ αποτελεί εργαλείο διαβούλευσης, κοινωνικοπολιτικής παρέμβασης και άτυπου συντονισμού για θέματα των κοινοτήτων Ρομά.
* Τον Δεκέμβριο του 2016 ξεκίνησε η λειτουργία Πιλοτικού Γραφείου Στήριξης Ρομά και Ευάλωτων Κοινωνικών Ομάδων, στο πλαίσιο ερευνητικού προγράμματος με το ΤΕΙ Αθήνας, το οποίο μέσω της εξατομικευμένης παρέμβασης καταγράφει, αξιολογεί και αντιμετωπίζει ποικίλα ψυχοκοινωνικά προβλήματα, προωθεί τη σχολική ένταξη και αντιμετωπίζει ειδικές περιπτώσεις, όπως ΑΜΕΑ, και πολύ δυσκολότερες καταστάσεις που αφορούν ακόμα και την ενδοοικογενειακή βία.
* Στις αρχές του έτους ξεκίνησε η λειτουργία Νομικής Κλινικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για την παροχή νομικής συμβουλευτικής και στήριξης κυρίως των γυναικών και κοριτσιών Ρομά.
* Επανήλθε το πούλμαν για τη μεταφορά μαθητών στον Ασπρόπυργο, όπως και η στάση του λεωφορείοιυ 805 στα Νεόκτιστα Ασπροπύργου.
* Άτυπη εκπαίδευση διαμεσολαβητών Ρομά από την Πυροσβεστική Υπηρεσία Ελευσίνας ενόψει αντιπυρικής περιόδου.
* Δράσεις εμβολιασμού παιδιών σε καταυλισμούς και κινητής υγειονομικής μονάδας για καρδιολογικό, παθολογικό, γυναικολογικό, παιδιατρικό και οδοντιατρικό έλεγχο.
* Ένταξη των Ρομά στις δράσεις διανομής τροφίμων της Αλληλεγγύης για Όλους, με τη στήριξη της Περιφέρειας.
*Ολοκλήρωση κοινωνικής έρευνας-απογραφής στο Βλυχό Μεγάρων και βρίσκεται σε εξέλιξη κατάρτιση ολοκληρωμένου επιχειρησιακού προγράμματος παρέμβασης από την ΜΟΔ, που θα αφορά τους τομείς υποδομών, στέγασης, εκπαίδευσης, κατάρτισης και υγείας-κοινωνικής μέριμνας. Το πρόγραμμα λειτουργεί ως πιλοτική εφαρμογή για όλη τη Δυτική Αττική.

 

ΤΜΗΜΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΥΡΙΖΑ
Λύση είναι να ανοίξει το γκέτο

Η κατάσταση στο Μενίδι δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Ήταν μια αναμενόμενη εξέλιξη. Ο θάνατος του μικρού Μάριου ανέδειξε με τραγικό τρόπο, δυστυχώς, ένα τεράστιο κοινωνικό ζήτημα. Μιλάμε για μια περιοχή με έντονο το στοιχείο της εγκατάλειψης εδώ και δεκαετίες (…)
Το «άβατο», όπως ειπώθηκε, δεν είναι τίποτα άλλο από μια αποκλεισμένη περιοχή, ένα γκέτο φτώχειας και εγκατάλειψης, με ποτάμι – χωματερή, μια υγειονομική βόμβα που θερίζει κυρίως μικρά παιδιά, που ανέμελα παίζουν στο ρέμα της Εσχατιάς.
Μέσα σε αυτή τη σκληρή πραγματικότητα, σε μια διαιρεμένη και βαθιά διχασμένη κοινωνία, είναι ασφαλώς εύκολο να εισχωρήσει το δηλητήριο του φασισμού, να μεγεθύνει τη σύγκρουση ανάμεσα στους φτωχούς, να μετατρέψει την περιοχή σε εμπόλεμη ζώνη.
Ο δρόμος για τη λύση, προφανώς, δεν μπορεί να είναι η βία, η αντεκδίκηση, ο παραπέρα αποκλεισμός κοινωνικών ομάδων, όπως οι Ρομά. Λύση είναι μια συνολική αντιμετώπιση που να αφορά το σύνολο των κατοίκων του Μενιδίου, είτε είναι Ρομά, είτε Μπαλαμοί. Λύση είναι να ανοίξει το γκέτο για να σπάσει ο κύκλος της παραβατικότητας και να βρουν χώρο η εξορισμένη παιδεία, η εργασία, ο αθλητισμός και ο πολιτισμός.
Το Τμήμα Δικαιωμάτων του ΣΥΡΙΖΑ καλεί την κυβέρνηση, αλλά και την τοπική αυτοδιοίκηση, να πάρουν άμεσα μέτρα σε αυτή την κατεύθυνση. Διαφορετικά θα είμαστε όλοι συνυπεύθυνοι.