Νομοθετικές κατακτήσεις και κοινωνικές οπισθοδρομήσεις

25 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ – ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΑΛΕΙΨΗ ΒΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ
isotita

Βήματα εμπρός και βήματα προς τα πίσω συνεχίζουν να σημειώνονται όσον αφορά την ισότητα των φύλων στην Ελλάδα. Από τη μία, την περασμένη εβδομάδα επιτεύχθηκε μία σημαντική νομοθετική κατάκτηση, με την κατάθεση σε διαβούλευση του νομοσχεδίου που κυρώνει τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας. Kαι από την άλλη, ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών ζητά την απόσυρση ενημερωτικού σποτ για τη σεξουαλική παρενόχληση, παροτρύνοντας ουσιαστικά στη διατήρηση της κουλτούρας της σιωπής.

Νόμος ενάντια στην έμφυλη βία

«Η κύρωση της Σύμβασης είναι μια σπουδαία στιγμή στην ιστορία μας, αποτελεί κατάκτηση του κινήματος και νιώθουμε περήφανες που συνεχίζουμε τον αγώνα που έδωσαν οι παλαιότερες φεμινίστριες για την εξάλειψη της βίας. Πρόκειται για ένα πλήρες νομικό κείμενο, όπου για πρώτη φορά αναφέρεται ρητά η έμφυλη βία και θέτει συγκεκριμένες ρήτρες για λήψη μέτρων προστασίας, υπεράσπισης και αποκατάστασης των γυναικών. Έχει ένα άρτιο πλαίσιο για θέματα υγείας, εργασίας, κατοικίας, εκπαίδευσης και κοινωνικής – νομικής υποστήριξης», σημειώνει στην «Εποχή» η Φωτεινή Κούβελα, γενική γραμματέας Ισότητας Φύλων, για την κύρωση της σύμβασης που είχε ψηφιστεί (και από την Ελλάδα) το 2011, αλλά που μέχρι και το 2015, που συστάθηκε επιτροπή για την εφαρμογή της στη χώρα, δεν είχε γίνει καμία κίνηση για την υιοθέτησή της.
Με το παρόν νομοσχέδιο γίνονται οι απαραίτητες αλλαγές στον ποινικό κώδικα, ώστε από την επόμενη μέρα της ψήφισής του (αναμένεται στις αρχές Γενάρη στη Βουλή), να έχει πραγματική εφαρμογή η Σύμβαση. Μεταξύ άλλων προβλέπεται  ότι τα πολιτισμικά πρότυπα του δράστη δεν συνιστούν στοιχεία ικανά για να μειώσουν την ποινή του, ποινικοποιείται το stalking (παρακολούθηση και παρενόχληση) και η παρότρυνση σε ακρωτηριασμό ή αυτοακρωτηριασμό, ενώ στους σκοπούς της εμπορίας ανθρώπων προστίθεται και ο εξαναγκασμός σε γάμο. Για την εφαρμογή της σύμβασης συστήνεται ακόμα διεθνής επιτροπή παρακολούθησης και τίθεται υποχρεωτικά η ύπαρξη δομών προστασίας για τα θύματα έμφυλης βίας. Σημειώνεται ότι τα μέτρα αφορούν και στις περιπτώσεις που το θύμα είναι άνδρας ή αγόρι.
«Περιμέναμε πολλά χρόνια την κύρωση της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης. Είναι ένα αναγκαίο βήμα που έπρεπε να γίνει. Βασική έλλειψη του νομοσχεδίου αποτελεί, όμως, ότι δεν καταργεί το άρθρο 339 του ποινικού κώδικα, που προβλέπει τη μη δίωξη όποιου έχει ασκήσει ασελγή πράξη σε ανήλικο, αν υπάρξει γάμος μεταξύ τους», επισημαίνει την απαραίτητη βελτίωση η Σίσσυ Βωβού, από τη φεμινιστική ομάδα «Το Μωβ».

Κουλτούρα της σιωπής

Πέραν της κύρωσης της Σύμβασης, οι δράσεις της Γενικής Γραμματείας Ισότητας Φύλων (ΓΓΙΦ) αυτό το διάστημα εστιάζουν στην καταπολέμηση της σεξουαλικής παρενόχλησης. Ένα φαινόμενο που, όπως φάνηκε και από τις τελευταίες δημόσιες καταγγελίες που ξεκίνησαν από το Χόλυγουντ και επεκτάθηκαν και στην Ευρώπη, αποτελεί καθημερινότητα για πολλές γυναίκες και άνδρες, που όμως δεν μιλούν από φόβο. Για αυτό το λόγο, η ΓΓΙΦ ξεκίνησε καμπάνια ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης με βιντεάκια που δείχνουν περιπτώσεις σεξουαλικής παρενόχλησης, βασισμένα σε πραγματικά περιστατικά.
Ένα σποτάκι από αυτά καταγράφει τη σεξουαλική παρενόχληση από γιατρό, για το οποίο ο πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, Γ. Πατούλης, ζήτησε με εξώδικο προς τη ΓΓΙΦ την απόσυρση, καθώς «θίγει την τιμή και υπόληψη των Ελλήνων γιατρών» και δεν έχουν καταγραφεί τέτοια περιστατικά, σύμφωνα με τον ίδιο. Η τιμή και η υπόληψη των γυναικών που παρενοχλούνται σεξουαλικά, απ’ ό,τι φαίνεται για τον ΙΣΑ αποτελεί δευτερεύον ζήτημα. «Έχουμε οργιστεί με αυτή την ανακοίνωση. Ξεχνούν ότι υπάρχει ιστορικό σημαντικών κακουργημάτων γιατρών σε βάρος γυναικών, όπως καταδίκη γιατρού για τρεις βιασμούς και μόλις πέρυσι γιατρός από το Ιπποκράτειο της Θεσσαλονίκης σκότωσε σε παράνομη εγχείρηση γυναίκα, πετώντας μετά το πτώμα της στη Χαλκιδική. Και ενώ έχουν συμβεί αυτά, δεν δέχονται να υπάρξει ενημέρωση για τη σεξουαλική παρενόχληση. Εμείς ζητάμε κάθετα να μην αποσυρθεί το σποτάκι», καταγγέλλει η Σίσσυ Βωβού.
Η επιστολή προκάλεσε την απάντηση και της ΓΓΙΦ, που ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να φιμωθεί, αλλά αμετανόητος ο ΙΣΑ προχώρησε και σε δεύτερη ανακοίνωση ζητώντας ξανά την απόσυρση. «Με τέτοιες ανακοινώσεις δίνουν την αίσθηση σαν να επιθυμούν να καλύψουν τέτοια φαινόμενα. Εμείς τους καλούμε σε συνεργασία για να αναδείξουμε αυτά τα περιστατικά, προκειμένου να σταματήσουν. Θα δώσουμε το θάρρος στις γυναίκες να μιλήσουν ανοιχτά για το πρόβλημα σεξουαλικής παρενόχλησης που μπορεί να αντιμετωπίζουν. Πρέπει να ξέρουν ότι δεν είναι καμία μόνη της και ως πολιτεία είμαστε έτοιμες να τις βοηθήσουμε», τονίζει η Φωτεινή Κούβελα και σημειώνει πως αυτό το διάστημα η ΓΓΙΦ προχωρά σε επαφή με μεγάλες επιχειρήσεις, προκειμένου να ενημερωθούν για το φαινόμενο σεξουαλικής παρενόχλησης και να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα στήριξης όσων την υφίστανται.

Τα πολιτισμικά πρότυπα

Αυτή η αντίφαση μεταξύ θεσμικού πλαισίου και καθημερινής κοινωνικής πραγματικότητας όσον αφορά την ισότητα φύλων, οφείλεται σε ένα βαθμό, σύμφωνα με την Αλίκη Κοσσυφολόγου, διδάκτορα Πολιτικής Επιστήμης, στην οικονομική κρίση και την επικράτηση παραδοσιακών πολιτισμικών προτύπων. «Δεν υπάρχει γραμμική σχέση οικονομικής δυσχέρειας και έμφυλης βίας, αλλά δημιουργεί ένα πιο πρόσφορο έδαφος, καθώς από τη μία, παρά τις θεσμικές βελτιώσεις, ταυτόχρονα προωθούνται πολιτικές που περικόπτουν την κοινωνική πολιτική και περιορίζουν τις προοπτικές για ένα μακροπρόθεσμο σχεδιασμό πολιτικής σε ένα τέτοιο πεδίο. Και από την άλλη, παραμένουν κυρίαρχες πολλές έμφυλες ιδεοληψίες, οι οποίες συνεχώς μετασχηματίζονται, αλλά η ρευστότητα στην κοινωνική ζωή λόγω της οικονομικής κρίσης συντελεί στην υπαναχώρηση και στροφή σε πιο παραδοσιακά πρότυπα οργάνωσης της κοινωνίας».
Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης καλεί στην αλλαγή των έμφυλων στερεοτύπων και πολιτισμικών προτύπων που προσβάλλουν την προσωπικότητα των γυναικών, και που πολλές φορές στη Δύση ξεχνάμε ότι αποτελούν μέρος και της δικής μας κουλτούρας, κουνώντας το δάχτυλο στον ανατολικό κόσμο. Οι διαφημίσεις, όμως, της καπιταλιστικής Δύσης συνεχίζουν να αντικειμενοποιούν το γυναικείο σώμα προς όφελος του καταναλωτισμού, ενώ και η χριστιανική θρησκεία και εκκλησία προβάλλει σεξιστικά πρότυπα. «Το τελευταίο διάστημα, μάλιστα, υπάρχει μια στρατευμένη προσπάθεια από την πλευρά της εκκλησίας, ο λόγος της επιχειρεί πιο έντονα να υπερασπιστεί ιδεολογικά τα έμφυλα και πατριαρχικά στερεότυπα οργάνωσης της κοινωνίας», υπενθυμίζει η Αλίκη Κοσσυφολόγου για τη στάση της εκκλησίας στην ταυτότητα φύλου και στη θεματική εβδομάδα των σχολείων για την ισότητα φύλων.

Η αναζωπύρωση του φεμινιστικού κινήματος

Βασικός παράγοντας στην αλλαγή των προτύπων αποτελεί η εκπαίδευση. Για αυτό το λόγο στις 2 Δεκέμβρη η ΓΓΙΦ, σε συνεργασία με το υπουργείο Παιδείας και το ΙΕΠ, διοργανώνει σχετική ημερίδα, ώστε να εξετάσουν ποιες παρεμβάσεις πρέπει να γίνουν στην εκπαίδευση, με στόχο το ζήτημα της έμφυλης ανισότητας και βίας να τεθούν στη διδακτέα ύλη από το νηπιαγωγείο μέχρι και το πανεπιστήμιο. «Ο αγώνας είναι πολύπλευρος και προσπαθούμε να συνεργαστούμε με όλους τους φορείς. Χρειαζόμαστε, όμως, το κίνημα και ιδίως την κινητοποίηση των νέων γυναικών», τονίζει η Φωτεινή Κούβελα
Σε αυτή την προοπτική, ίσως να μπορούν να βοηθήσουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κρίνει η Αλίκη Κοσσυφολόγου. «Οι φεμινιστικές οργανώσεις φαίνεται μετά από αρκετά χρόνια, και ίσως και μέσα από τις καινούργιες δυνατότητες που δίνουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, να ξαναέχουν ένα πιο παρεμβατικό, ακτιβιστικό και ορατό ρόλο, και αυτό είναι πολύ σημαντικό και κρίσιμο σε μια διαδικασία ιδεολογικής πάλης».
Το τελευταίο διάστημα, σύμφωνα και με τη Σίσσυ Βωβού, έχει δημιουργηθεί ένα κίνημα νέων γυναικών, με χαρακτηριστικά άρνησης κομματικών τοποθετήσεων, «που είναι πολύ ελπιδοφόρο για το μέλλον». Ένα από τα βασικά αιτήματα που θέτουν, είναι η αναγνώρισης του δικαιώματος της αυτοάμυνας των γυναικών. «Φέτος είχαμε τρία περιστατικά γυναικών που μαχαίρωσαν τους θύτες τους, και μόνο σε ένα αναγνωρίστηκε η αυτοάμυνα. Οι άλλες δύο γυναίκες καταδικάστηκαν σε 15 χρόνια και 10 χρόνια και έξι μήνες. Θεωρούμε απαράδεκτες αυτές τις αποφάσεις, ευελπιστούμε πως θα αλλάξουν στο εφετείο. Το ζητούμενο είναι να υπάρχει απαλλαγή σε αυτές τις περιπτώσεις, γεγονός που συνέβη μόνο μία φορά το 1989, καταδεικνύοντας την αναλγησία των δικαστηρίων στο δικαίωμα στη ζωή των γυναικών που δέχονται επίθεση. Μία γυναίκα στηλιτεύεται σε μεγάλο βαθμό όταν δεν κάθεται να είναι θύμα, τη στιγμή που έχουμε περιπτώσεις ομαδικών βιασμών που οι δράστες αθωώνονται», καταλήγει η φεμινίστρια του Μωβ.

Τζέλα Αλιπράντη