Οι πλημμύρες του Αυγούστου

Η κλιματική αλλαγή καταστρέφει τα σπίτια εκατομμυρίων παγκοσμίως

Η εποχή των τυφώνων έχει φέτος κάτι το ιδιαίτερο. Η σφοδρότητα των φαινομένων είναι τόσο μεγάλη που οι επιστήμονες σκέφτονται να δημιουργήσουν μια ακόμα κατηγορία σε ότι αφορά την ένταση των καταιγίδων. Η αρχή έγινε από την Ασία και τις πλημμύρες που έπληξαν τρεις χώρες της περιοχής λόγω των μουσώνων και συνεχίστηκε στην Καραϊβική και το Τέξας. Ο τυφώνας Χάρβεϊ άφησε ανυπολόγιστες ζημιές στο Χιούστον, την έδρα των πετροχημικών βιομηχανιών του Κόλπου του Μεξικού. H περιοχή αντιμετωπίζει μια επιπλέον τεράστια οικολογική καταστροφή από τη διαρροή βιομηχανικών χημικών ρυπαντών, λόγω των πλημμυρών και του τυφώνα, με πρώτα θύματα τις φτωχές γειτονιές που λόγω της άναρχης αστικής επέκτασης γειτνιάζουν κυριολεκτικά με βιομηχανικές μονάδες. Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, το έδαφος είναι πρόσφορο για μια συζήτηση γύρω από την κλιματική αλλαγή, που με τόσο μεγάλη ένταση αρνείται η διοίκηση του Τραμπ. Οι επιτελείς του προέδρου αρνούνται οποιαδήποτε συσχέτιση των φαινομένων με το κλίμα και αρκούνται σε live προσευχές, ευχαριστώντας το θεό για την ύπαρξη του προέδρου Τραμπ, που δεν έχασε την ευκαιρία να κάνει προεκλογική εκστρατεία στις πληγείσες περιοχές. Φαίνεται, ωστόσο, ότι ο θεός έχει άλλες προτεραιότητες… Ήδη τον τυφώνα Χάρβεϊ ακολούθησε ο τυφώνας Ίρμα και ένας ακόμα ισχυρότερος, ο Χοσέ, βρίσκεται σε μικρή απόσταση πίσω της, χαρίζοντας εντυπωσιακές εικόνες και εύκολα λεπτά δημοσιογραφικής κάλυψης από τα ΜΜΕ που αρνούνται τα δούνε την ουσία. Το άρθρο που ακολουθεί πραγματεύεται τη συσχέτιση των καιρικών φαινομένων με την κλιματική αλλαγή και την κάλυψη τους από τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης.

floods

Της Κλαιρ Τζέημς*

Ξέραμε ότι κάτι τέτοιο θα συμβεί. Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή, στην έκθεση που παρουσίασε το 2014, συνοψίζει τις αναμενόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, προβλέποντας ότι θα οδηγήσει σε ακραία καιρικά φαινόμενα: περισσότερες ξηρασίες και πιο θανατηφόρες πλημμύρες.
Νωρίς το πρωί της 14ης Αυγούστου ισχυρές βροχοπτώσεις στη Φρίταουν της Σιέρα Λεόνε οδήγησαν σε κατολισθήσεις που κατέστρεψαν κατοικίες και έθαψαν ανθρώπους στο πέρασμά τους.  Τα επίσημα στοιχεία μιλάνε για περισσότερους από 1000 θανάτους. Την ίδια στιγμή οι βροχοπτώσεις της εποχής των μουσώνων προκαλούν θανάτους σε Ινδία και Νεπάλ. Στην πολιτεία Χιμάτσαλ της Ινδίας δύο λεωφορεία γεμάτα επιβάτες παρασύρθηκαν σε χαράδρα, επίσης, κατά τη διάρκεια κατολισθήσεων. Οι απώλειες ανθρώπινων ζωών την καλοκαιρινή περίοδο των μουσώνων δεν είναι ασυνήθιστες. Αυτή τη φορά, όμως, οι έντονες βροχοπτώσεις συνεχίζονται επί μακρόν, οδηγώντας σε πλημμύρες στο Νεπάλ, τις βορειοδυτικές πολιτείες της Ινδίας και το Μπαγκλαντές όπου πλημμύρισε το ένα τρίτο της χώρας.

Μια καταιγίδα που έβραζε

Μέχρι τις 24 Αυγούστου, οι επίσημες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για 41 εκατ. πληγέντων στα τρία κράτη της Ασίας και το λιγότερο για 900 νεκρούς. Την επόμενη μέρα οι νεκροί έφτασαν τους 1200. Ωστόσο, η καταστροφή αυτή μόλις που παρουσιάστηκε στα δυτικά μέσα ενημέρωσης.
Εν τω μεταξύ, στην νοτιοανατολική ακτή των ΗΠΑ σχηματιζόταν μια καταιγίδα. Αφού πρώτα υποβαθμίστηκε σε τροπική καταιγίδα, ο Χάρβεϊ επανήλθε με μεγάλη σφοδρότητα στην κατηγορία του τυφώνα, καθώς μετακινούνταν πάνω από τα αφύσικα θερμά νερά του Κόλπου του Μεξικού, αποκτώντας, επίσης, αφύσικα ποσοστά υγρασίας. Τα μέσα ενημέρωσης ήταν παρόντα όταν χτύπησε το Χιούστον και τις γύρω περιοχές του Τέξας.
Οι ειδικοί είχαν προειδοποιήσει ότι το Χιούστον ήταν εξαιρετικά ευάλωτο σε πλημμύρες σε ένα όλο και θερμότερο κλίμα, λόγω πολλών παραγόντων. Τοποθετημένο σε χαμηλό υψόμετρο, με αργιλώδη εδάφη που δύσκολα αποστραγγίζονται, και με μια πόλη που επεκτείνεται προσθέτοντας τόνους τσιμέντου, το σχέδιο διαχείρισης υδάτων δεν θα ανταποκρινόταν στον κίνδυνο έντονων καταιγίδων. Αυτή, όμως, ήταν μια καταιγίδα που θα συντάρασσε και την καλύτερα προετοιμασμένη πόλη.
Τις πρώτες 72 ώρες έπεσε περισσότερο από ένα μέτρο βροχής. Φωτογραφίες έδειχναν αυτοκινητοδρόμους να έχουν μετατραπεί σε βαθιά ποτάμια, ενώ οικογένειες εκλιπαρούσαν για διάσωση στα κοινωνικά δίκτυα. Μερικές μέρες νωρίτερα, ο Τραμπ αχρήστευσε με μια υπογραφή τους αυστηρούς κανόνες σχετικά με την προστασία των υποδομών από πλημμύρες σε ομοσπονδιακό επίπεδο. Κατά τη διάρκεια του τυφώνα, ο υψηλότερος αξιωματούχος του Τραμπ στην Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος, ο Σκοτ Προύιτ, απέρριψε το ενδεχόμενο η καταιγίδα να συνδέεται με την κλιματική αλλαγή, χαρακτηρίζοντας αυτές τις θεωρίες καιροσκοπικές.

Βαρύ φορτίο

Η μεγάλη καταστροφή δεν οδήγησε σε άμεση δράση υπέρ του κλίματος, και τα μέσα ενημέρωσης παίζουν σημαντικό ρόλο εδώ. Υπάρχουν τρεις τρόποι με τους οποίους τα ΜΜΕ μπορούν να μας απογοητεύσουν, όταν καλύπτουν καταστροφές που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή. Ο πρώτος έχει να κάνει με τη δημοσιοποίηση γεγονότων που είναι εύκολα στην κάλυψή τους, παρά σημαντικά. Ο τυφώνας Χάρβεϊ είναι ένα σημαντικό θέμα που αξίζει μεγάλης κάλυψης. Ωστόσο, πριν ο Χάρβεϊ χτυπήσει το Τέξας και γίνει πρωτοσέλιδο, γιατί δεν συνέβη το ίδιο με τις πλημμύρες στην Νοτιοανατολική Ασία; Ακόμα και με δεδομένη την τάση να θεωρούμε τους θανάτους φτωχών ανθρώπων σε μη δυτικές χώρες ασήμαντους, ο φόρος αίματος έφτασε τους χίλιους θανάτους και τα 41 εκατ. πληγέντων σε τρεις χώρες. Αν κάποιος παρακολουθεί με προσοχή τις ειδήσεις θα μπορούσε και πάλι να μην μάθει για τις πλημμύρες αυτές. Το θέμα καλύφθηκε πρόχειρα για να εξαφανιστεί από τις ειδήσεις για τουλάχιστον πέντε μέρες, μέχρι τις 29 Αυγούστου που έτυχε ξανά μεγαλύτερης προσοχής.
Η δεύτερη αδυναμία έχει να κάνει με την αποτυχία συσχέτισης των καταστροφών αυτών με την κλιματική αλλαγή. Στην περίπτωση του τυφώνα Χάρβεϊ αυτή επιτυγχάνεται με τρεις διαφορετικούς τρόπους. Η σημαντικότερη είναι ότι τα θερμότερα του φυσιολογικού νερά του Κόλπου του Μεξικού συνέβαλαν στο υψηλό φορτίο ατμοσφαιρικής υγρασίας του τυφώνα. Τις πρώτες πέντε μέρες έπεσαν περίπου 90 εκατ. κυβικά μέτρα νερού στο Τέξας. Τα θερμά νερά, επίσης, δίνουν στους τυφώνες μεγαλύτερη ενέργεια. Ένας ακόμα παράγοντας είναι ότι οι καταιγίδες κατά μήκος των ακτογραμμών επωφελούνται της υψηλής στάθμης της θάλασσας. Στην ακτή του Κόλπου του Μεξικού η στάθμη της θάλασσας έχει αυξηθεί κατά 30cm τα τελευταία 50 χρόνια.
Μια ακόμα δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι δημοσιογράφοι, όταν καλύπτουν ζητήματα κλιματικής αλλαγής, είναι η διατήρηση του ενδιαφέροντος σε μια τεράστια καταστροφή που συντελείται σε αργή ταχύτητα κατά τη διάρκεια δεκαετιών. Τώρα, όμως, το δράμα και η τραγωδία είναι άμεσα, και δεν υπάρχουν δικαιολογίες, ώστε να μην είναι σαφές το διακύβευμα και οι επιλογές που κάνουμε.

Ακόμα κατεστραμμένοι

Τέλος, τα μέσα ενημέρωσης αποτυγχάνουν να καλύψουν το θέμα με μεγάλη συνέπεια. Οι πλημμύρες δίνουν δραματικές φωτογραφίες. Αλλά ό,τι έπεται είναι επίσης συντριπτικό. Με έλλειψη καθαρού νερού, οι εκτοπισμένοι μπαγκλαντεσιανοί, ειδικά τα παιδιά, κινδυνεύουν από θανατηφόρες ασθένειες, όπως η χολέρα. Πολλά θύματα των πλημμυρών έχουν χάσει όλα τους τα υπάρχοντα. Το Μπαγκλαντές αντιμετώπιζε ήδη προβλήματα επάρκειας τροφής μετά από την πλημμύρα ενός μεγάλου τμήματος της καλλιέργειας ρυζιού τον Απρίλιο. Τώρα, ακόμα μεγαλύτερες καλλιεργημένες εκτάσεις σαρώθηκαν από τις πλημμύρες.
Ακόμα και στις ΗΠΑ, που είναι μια πλούσια χώρα, οι φτωχοί δύσκολα θα ορθοποδήσουν ξανά. Πριν ένα χρόνο το Μπατόν Ρουζ της Λουιζιάνας χτύπησε μια εκ των χειρότερων πλημμυρών στην ιστορία των ΗΠΑ. Ένα χρόνο μετά οι φτωχότερες συνοικίες είναι ακόμα κατεστραμμένες. Γι’ αυτές και για τους ανθρώπους του Μπαγκλαντές η κλιματική αλλαγή έχει ήδη έρθει. Θα δώσουμε την απαραίτητα προσοχή;

* Η Κλαιρ Τζέημς είναι συντονίστρια δράσεων του οργανισμού «Εκστρατεία για την Κλιματική Αλλαγή».

Μετάφραση: Πέτρος Κοντές