Οι υπαρξιακές κρίσεις της Καταλονίας

Πουτζντεμόντ, Καταλανοί και Ευρώπη μετράνε φίλους κι εχθρούς

katalonia

Του Νικήτα Γεωργόπουλου

Μία μόνο φράση στο κείμενο του οικονομολόγου-αρθρογράφου, Λουίς Αμπενθά, που δημοσιεύτηκε την περασμένη Κυριακή στην «Εποχή», αρκεί για να καταγραφεί όλη η θλιβερή πραγματικότητα που βιώνει η Ισπανία τον τελευταίο μήνα: «η απόσχιση είναι η επαναστατική στρατηγική της καταλανικής αστικής τάξης».
Αυτή η «τάξη», πολύ πιο προσγειωμένη από τους πολιτικούς εκπροσώπους της, μόλις είδε ότι με την απόσχιση θα έχανε πολύ περισσότερα από όσα θα κέρδιζε, εγκατέλειψε τον κυβερνήτη της Καταλονίας, και τώρα προσπαθεί να μεταφέρει τις διεκδικήσεις της στο διπλωματικό επίπεδο. «Ίσως κάποιες διευρυμένες εξουσίες, ειδικά στον οικονομικό τομέα, θα μπορούσαν μελλοντικά να αποτελέσουν σημεία νέας συμφωνίας, αλλά είναι δύσκολο να προχωρήσουμε σε κάτι τέτοιο αυτή τη στιγμή», λέει επιφανής ισπανός συνταγματολόγος σε συνέντευξη του σε ξένο δημοσιογράφο, και με τη δήλωση του περιγράφει το πλαίσιο που έχει τοποθετήσει η κυβέρνηση Ραχόι τις μελλοντικές κινήσεις της.

Συμμαχίες και αντίπαλοι

Όσο ο Κάρλες Πουτζνεμόντ έχανε τον χρόνο του σε άστοχες και μη μεθοδευμένες επιθέσεις εναντίον της Μαδρίτης, η κυβέρνηση του Ραχόι οργάνωνε τη γραμμή άμυνας, ξέροντας καλά ποιους έχει ουσιαστικά να αντιμετωπίσει και ποιοι είναι οι σύμμαχοι της: απέναντί της είχε έναν υπερφίαλο πολιτικό ο οποίος δεν είχε εκλεγεί, αλλά αντικαταστήσει τον προκάτοχο του· τα πέντε καταλανικά κόμματα, που έχουν ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας, δεν έχουν καμία συνοχή μεταξύ τους και ανά πάσα στιγμή μπορεί να τον αφήσουν εκτεθειμένο· η δημοφιλής δήμαρχος της Βαρκελώνης, Άντα Κολάου, έχει ταχθεί υπέρ της διεξαγωγής προγραμματισμένου δημοψηφίσματος, αλλά κατά της απόσχισης, και το κυριότερο, το άρθρο 155 του Συντάγματος, που αν το θέσει σε εφαρμογή, ο κάθε Πουτζνεμόντ αντιμετωπίζει κατηγορίες που μπορεί να τον οδηγήσουν 30 χρόνια στη φυλακή.
Στο πλευρό της η Μαδρίτη είχε ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Καταλονίας, το οποίο δεν είχε εκφραστεί, ισπανούς επιχειρηματίες που έσπευσαν να μεταφέρουν την έδρα των επιχειρήσεων τους από την Καταλονία σε άλλες πόλεις της χώρας, και βέβαια όλο το ευρωπαϊκό κατεστημένο. Επίσημα κανένας ευρωπαίος πολιτικός δεν είχε εκφράσει γνώμη για το ζήτημα, λέγοντας οι περισσότεροι ότι «είναι ένα εσωτερικό θέμα της Ισπανίας».

Δυνητική, υπαρξιακή κρίση

Τη βρόμικη δουλειά έκανε, για μια φορά ακόμα, ο πρώην αντικαγκελάριος της Γερμανίας και αρχηγός των Γερμανών Πράσινων, Γιόσκα Φίσερ. Με άρθρο του που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα «Project Syndicate», και στην Ελλάδα αναδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Τα Νέα», ο Φίσερ μεταξύ άλλων αναφέρει: «… αν η Καταλονία κατάφερνε πράγματι να εξασφαλίσει την ανεξαρτησία της, θα έπρεπε να βρει ένα δρόμο εμπρός, χωρίς την Ισπανία ή την ΕΕ. Με τη στήριξη πολλών ακόμα κρατών-μελών που ανησυχούν για τα δικά τους αποσχιστικά κινήματα, η Ισπανία θα μπλόκαρε οποιαδήποτε καταλανική προσπάθεια ένταξης στην ευρωζώνη. Και χωρίς αυτήν, η Καταλονία θα αντιμετώπιζε τη ζοφερή προοπτική ενός ταχέος μετασχηματισμού από σημαντική οικονομική δύναμη σε απομονωμένη και φτωχή χώρα.
Η ανεξαρτησία της Καταλονίας, ωστόσο, θα έθετε ένα θεμελιώδες πρόβλημα και για την Ευρώπη. Καταρχάς, κανείς δεν επιθυμεί, για προφανείς λόγους, μία επανάληψη της διάλυσης της Γιουγκοσλαβίας. Πιο συγκεκριμένα, όμως, η ΕΕ δεν μπορεί να επιτρέψει τη διάλυση κρατών-μελών της, διότι τα κράτη αυτά αποτελούν τα ίδια τα θεμέλιά της. Η ΕΕ είναι μια ένωση εθνών-κρατών, όχι περιφερειών. Αν η Καταλονία δημιουργούσε ένα προηγούμενο απόσχισης, ενθαρρύνοντας άλλες περιφέρειες να ακολουθήσουν, η ΕΕ θα βυθιζόταν σε βαθιά υπαρξιακή κρίση. Στην πραγματικότητα, θα μπορούσε να πει κανείς πως στην Καταλονία σήμερα δεν διακυβεύεται τίποτα λιγότερο από το μέλλον της ΕΕ…».

Ένα ακόμη λάθος

Μετά και από αυτό ο κάθε Κάρλες Πουτζνεμόντ θα μπορούσε να καταλάβει ότι η Καταλονία που ονειρεύτηκε, αν το έκανε ποτέ, δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Θα «πνιγόταν» με οποιοδήποτε κόστος από το κατεστημένο. Αποτέλεσμα αυτής της πίεσης ήταν την Πέμπτη το απόγευμα να κάνει ένα ακόμα λάθος: απέφυγε να προχωρήσει σε αυτά που έλεγε νωρίτερα και μιλώντας λίγο πριν την έναρξη της ειδικής συνεδρίασης του τοπικού κοινοβουλίου στην Καταλονία, δεν προχώρησε στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών, όπως είχε νωρίτερα δηλώσει, «διότι δεν υπάρχουν οι εγγυήσεις ότι θα γίνουν σωστά αυτές οι πρόωρες εκλογές. Εναπόκειται στη Γερουσία, αν θα θέσει σε εφαρμογή και με ποιόν τρόπο το άρθρο 155», όπως είπε. Το λάθος του ήταν η χρήση της φράσης «δεν υπάρχουν οι εγγυήσεις», την οποία χρησιμοποίησε η αναπληρώτρια πρωθυπουργός, μιλώντας στη Γερουσία, θέτοντας ουσιαστικά σε εφαρμογή το άρθρο 155, και οδηγώντας την Ισπανία στο πιο κρίσιμο τετραήμερο της ιστορίας της.
Σήμερα, Σάββατο, αναμένεται η ισπανική Γερουσία να αποφασίσει ποια από τα μέτρα που προβλέπει το άρθρο 155 θα τεθούν σε εφαρμογή, ενώ για αύριο, Κυριακή, έχει προγραμματιστεί να γίνει στη Βαρκελώνη μεγάλη διαδήλωση υπέρ της ενότητας της Ισπανίας. Φωνή αισιοδοξίας και διπλωματικής διεξόδου η δήλωση του υπουργού Δικαιοσύνης, Ραφαέλ Καταλά, ο οποίος δήλωσε ότι «αν υπάρξουν ειδήσεις από την καταλανική πλευρά, τότε το άρθρο 155 μπορεί και να μην ισχύσει».