Ο μπούσουλας είναι που στρέφει ή το καράβι;

Η ενηλικίωση της ακροδεξιάς και η απενοχοποιημένη φασιστική γοητεία

athaniti

Κάποιοι συνεχίζουν να φρικιούν, αλλεπάλληλα αιφνιδιασμένοι. Άλλοι σχολιάζουν πως ήταν απλώς αναμενόμενο. Κυνισμός-αθωότητα, βολικοί συνοδοιπόροι του ερπετού που καιρό τώρα βολτάρει επιδεικτικά, σαν τους ξαφνικούς επισκέπτες του Ντύρενματ1, που θρονιάζονται στο σπιτικό των μονίμως ανυποψίαστων νοικοκυραίων, μέχρι να το κυριεύσουν απολύτως μαζί με τους ενοίκους του.
Πριν τις κάλπες που άνοιξαν την Κυριακή διάπλατα την πόρτα της θεσμικής εκπροσώπησης σε ό,τι, γενιές τώρα, το συλλογικό υποσυνείδητο των Γερμανών πάσχιζε να ξορκίσει, προηγήθηκε ο γαλλικός συναγερμός με τη σχεδόν αναγκαστική ανάδειξη προέδρου —δια της εις άτοπον απαγωγής— μιας ντροπιασμένης πλέον Δημοκρατίας, που αντιμετώπιζε την πολιτική συζήτηση ως πολυτέλεια, ενώ, στην αρχή της χρονιάς, το αμερικανικό Καπιτώλιο υποδεχόταν αυτόν που, λίγους μήνες πριν, φιλοξενούνταν κυρίως στις βινιέτες των γελοιογράφων, τις σκανδαλοθηρικές φυλλάδες και τα ριάλιτυ της καλωδιακής τηλεόρασης. Η Νέα Τάξη σε ρόλο πλανητάρχη, με χορηγό την Κου Κλούξ Κλάν και αγαπημένη ενασχόληση το κυνήγι μαγισσών κάθε είδους. Ποιος γελάει τώρα;

Ανίκανη σοσιαλδημοκρατία

Η καπιταλιστική κρίση και ο ακραίος νεοφιλελευθερισμός γεννούν το φασισμό —ρήση που εμφανίζεται ως θέσφατο στη θέση μιας συζήτησης που, ίσως, είναι περισσότερο άβολη απ’ όσο φαίνεται και για περισσότερους απ’ όσους κανείς υποθέτει… Γιατί αν η παρατεταμένη φτώχεια και η περιθωριοποίηση όλο και μεγαλύτερων τμημάτων του πληθυσμού οδηγεί στην οργισμένη απόρριψη των «συστημικών δυνάμεων», το ζήτημα περιπλέκεται από το γεγονός ότι ως τέτοιες δεν αναγνωρίζονται μόνο οι δυνάμεις της παραδοσιακής, ανάλγητης κοινωνικά, αλλά καθωσπρέπει θεσμικά δεξιάς, που στήριξαν το νεοφιλελεύθερο οικοδόμημα. Προστίθενται και οι κάθε λογής εκφάνσεις της σοσιαλδημοκρατίας, θύμα όχι μόνο της πόλωσης που επιφέρει η αυξανόμενη αγανάκτηση και η απαξίωση του μέχρι πρότινος κραταιού πολιτικού προσωπικού, αλλά κυρίως των εξαιρετικά άτολμων και ισχνών παρεμβάσεων της στο πεδίο των βαθύτατων κοινωνικών ρηγμάτων, και της συστράτευσης της με την οικονομική και πολιτική ελίτ, απέναντι στην οποία κάποτε εμφανίστηκε ως μία «μη ακραία» εναλλακτική, αξιόπιστη δικλείδα ασφαλείας στο διαφαινόμενο κομμουνιστικό κίνδυνο.
Με το σοβιετικό μοντέλο να αποτελεί πλέον παρελθόν, η σοσιαλδημοκρατία δείχνει ανίκανη να αναπροσαρμόσει το ρόλο της και να προβάλει αυτόφωτη πολιτική πρόταση, ενώ έχει μάλλον αποχαιρετήσει την όποια σχέση της με τα κοινωνικά μέτωπα αντίστασης, επιλέγοντας σαφώς πολιτικό εταίρο —ή μήπως ιδεολογικό μέντορα; Όσοι έχουν απομείνει να αναφέρονται σ’ αυτή, πιέζονται πλέον από την πραγματικότητα να απαντήσουν στο κατά πόσον θα υπογράψουν το πιστοποιητικό θανάτου της ή θα επιχειρήσουν την ανασύνθεση της και με ποιο προσανατολισμό. Σε κάθε περίπτωση, ο δρόμος προοιωνίζεται μακρύς και κακοτράχαλος.

Δύσκολο στοίχημα για την αριστερά

Και η αριστερά ; Το γερμανικό υπόδειγμα αποκαλύπτει πολλά. Η μέχρι χτες αριστερή αξιωματική αντιπολίτευση βλέπει τα νώτα της ακροδεξιάς, που θα τη διαδεχόταν στο ρόλο αυτό, αν δεν άλλαζε το μείγμα του κυβερνητικού συνασπισμού. Ανίκανη να κεφαλαιοποιήσει τις μεγάλες κοινωνικές αντιδράσεις, αποτυγχάνοντας να αντιτάξει τη δική της πολιτική ατζέντα, αρκέστηκε σε ένα πόλεμο θεσμικών χαρακωμάτων. Η ευθύνη της, ωστόσο, δεν εξαντλείται εδώ. Αν ο παιδευτικός χειραφετητικός ρόλος αποτελεί δομικό στοιχείο της, η αριστερά απέτυχε να μπολιάσει στο κοινωνικό σώμα τις αρχές της αλληλεγγύης και της συλλογικότητας. Και αυτή η έλλειψη παραχωρεί στον ακροδεξιό εθνικισμό όσους αποτέλεσαν 30 περίπου χρόνια τον απόλυτο παρία των δυτικών συμπατριωτών τους, το πειραματόζωο κάθε νεοφιλελεύθερου πειράματος, στη χώρα που αποσιώπησε τους φτωχούς της, για να διατυμπανίσει την κυριαρχία της σ’ ένα πάρτυ για πολύ λίγους.
Πατώντας σε έδαφος ολισθηρό, η φασιστική ακροδεξιά προσφέρει μαζί με την παρηγοριά της ανατριχιαστικά απλοϊκής πλην σαφούς ρητορικής της, την ψευδαίσθηση της εκδίκησης του υπογείου, όπου οι απαξιωμένοι μπορούν να μεγαλουργήσουν με όπλο τους τον κοινωνικό αυτοματισμό, που κονιορτοποιεί την περίφημη συλλογική ιστορική ενοχή. Οι ένοχοι είναι οι άλλοι —εμείς οι τιμωροί! Αν η ιστορία διαφωνεί, η ιστορία πρέπει να ξαναγραφεί….
Το δύσκολο στοίχημα για την αριστερά είναι να αντιτάξει στη λογική της κατάτμησης (εθνικής, φυλετικής, πολιτισμικής) το παράδειγμα της κοινωνικής αντίστασης στην πράξη. Αναδιατυπώνοντας τα προτάγματα της, διεκδικώντας χωρίς εκπτώσεις την ταυτότητα της και οικοδομώντας τις συμμαχίες της με όρους πολιτικής και ιδεολογικής ηγεμονίας.
Επειδή το αυγό του φιδιού δεν υπάρχει, εκκολάπτονται πλέον μαζικά οι πιστοί των συριγμών του .

Όλγα Αθανίτη, μέλος της ΚΕ
του ΣΥΡΙΖΑ και του Εκτελεστικού
Συμβουλίου του ΚΕΑ

1. Φρήντριχ Ντύρενματ : «Ο Μπίντερμαν και οι εμπρηστές».