Περί κεκτημένων

thriskeutika

Της Αλεξάνδρας Γεράκη*

Η εμπλοκή της εκκλησίας στον καθορισμό των προγραμμάτων σπουδών του μαθήματος των θρησκευτικών επιδέχεται κριτικής πολλαπλών προσεγγίσεων. Αυτή η τοποθέτηση, όμως, είναι επί της διαδικασίας και όχι επί του περιεχομένου. Η διαδικασία που έχει ακολουθηθεί τόσο από την εκκλησία, όσο και από την κυβέρνηση αποτελεί εμπαιγμό των θεσμών και της δημοκρατίας.
Η εκκλησία, σε μία προσπάθεια να παρουσιαστεί σαν καθοριστικός παράγοντας των αποφάσεων του υπουργείου Παιδείας, διαστρεβλώνει τα γεγονότα του διαλόγου με το υπουργείο και των αλλαγών στα προγράμματα σπουδών, υπερβάλλοντας ως προς τη βαρύτητα των προτάσεών της που έγιναν δεκτές από το υπουργείο. Όπως φαίνεται στο συγκριτικό πίνακα των δύο ΦΕΚ που δημοσίευσε η Πανελλήνια Ένωση Θεολόγων (ΠΕΘ), οι αλλαγές που έγιναν στο πρόγραμμα σπουδών είναι αμελητέες: άνευ ουσίας και ελάχιστες. Καθώς χαίρει, όμως, ευνοϊκής μεταχείρισης των ΜΜΕ, η εκδοχή της εκκλησίας δεν έχει διαψευσθεί στο δημόσιο λόγο.
Η επικοινωνιακή πολιτική της εκκλησίας και της ΠΕΘ αποπειράται να θεμελιώσει το δικαίωμα της πρώτης να επεμβαίνει στις αποφάσεις της πολιτείας. Το υπουργείο παρουσιάζεται σαν υπόλογο στην Ιερά Σύνοδο και ο διάλογος μεταξύ πολιτείας και εκκλησίας παρουσιάζεται ως δεσμευτικός όσον αφορά τις αποφάσεις του υπουργείου. Ο μητροπολίτης Εφραίμ αποκάλεσε «κεκτημένο» της εκκλησίας την από κοινού απόφασή της με την πολιτεία για θέματα που αφορούν τη θρησκεία. Στον εκ διαμέτρου αντίθετο σχολιασμό της, η ΠΕΘ χαρακτήρισε την προσκόλληση στα εφαρμοζόμενα προγράμματα σπουδών εμπαιγμό της εκκλησίας και καταπάτηση της συμφωνίας μεταξύ του πρωθυπουργού και του αρχιεπίσκοπου Ιερώνυμου, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση μιας υποχρέωσης της πολιτείας να συμμορφωθεί με τις επιθυμίες της εκκλησίας.
Ως απάντηση στην πολιτική υποβάθμιση του συνταγματικού ρόλου του υπουργείου Παιδείας από την εκκλησία και την ΠΕΘ, έρχεται ένα κείμενο μερικών γραμμών στη διαδικτυακή σελίδα του υπουργείου Παιδείας με μια καταληκτική αναφορά στους διακριτούς ρόλους πολιτείας και εκκλησίας, όπως προβλέπεται από το Σύνταγμα. Στον απόηχο των αλαλαγμών που θέλουν την πολιτεία να συμμορφώνεται με τις επιταγές της εκκλησίας, το υπουργείο Παιδείας υπερασπίζεται το θεσμικό του ρόλο με έναν ψίθυρο.

Αναγκαία η χάραξη σαφών ορίων

Η ανεπάρκεια εδραίωσης των θεσμικών, δημοκρατικών και συνταγματικών ορίων ίσως να είναι αποτέλεσμα μιας στρατηγικής του υπουργείου να εμφανιστεί φιλικά διακείμενο απέναντι στην εκκλησία, μιας και πέτυχε τις επιθυμητές αλλαγές στο μάθημα των θρησκευτικών χωρίς μεγάλη αντίσταση. Αυτή η στρατηγική, όμως, είναι μια απόπειρα συντήρησης μίας σαθρής συμμαχίας, χωρίς καμία εγγύηση στήριξης της εκκλησίας σε κάθε μελλοντική προσπάθεια εκσυγχρονισμού του μαθήματος των θρησκευτικών. Ενισχυτικός παράγοντας αυτής της φοβικής στάσης είναι η έλλειψη πολιτικής στήριξης από την, κατά τα άλλα αριστερή, κυβέρνηση απέναντι στην προσπάθεια του υπουργείου Παιδείας να εκσυγχρονίσει την εκπαίδευση, που εκδηλώθηκε αναίσχυντα με την απομάκρυνση του Ν. Φίλη από το υπουργείο. Η παθητικότητα απέναντι στη δημόσια υποβάθμιση των δημοκρατικών θεσμών δεν αφήνει ανυπεράσπιστη μόνο την κυβέρνηση, το Σύνταγμα και τη δημοκρατία, αλλά προδίδει και την εμπιστοσύνη του εκλογικού σώματος που εξουσιοδότησε συγκεκριμένα πολιτικά πρόσωπα να παίρνουν αποφάσεις για την Παιδεία, και όχι τα μέλη της εκκλησίας.
Κεκτημένο δεν είναι το δικαίωμα της εκκλησίας να συναποφασίζει με την κυβέρνηση. Κεκτημένη είναι η διάκριση αρμοδιοτήτων μεταξύ εκκλησίας και πολιτείας στο Σύνταγμα (Σ72παρ.1), που θεσπίζει ότι η ψήφιση και συζήτηση νομοσχεδίων και προτάσεων νόμων σχετικών με τα εκκλησιαστικά ζητήματα είναι αρμοδιότητα της ολομέλειας της Βουλής. Στον Ν.590/1977 αναγνωρίζεται το δικαίωμα της εκκλησίας να γνωμοδοτεί μέσω της Ιεράς Συνόδου, χωρίς όμως να καθίσταται αυτή η γνωμοδότηση δεσμευτική για την πολιτεία. Αυτό το κεκτημένο οφείλει να το σέβεται η εκκλησία και οφείλει να το υπερασπίζεται η κυβέρνηση, στο όνομα της δημοκρατίας. Η κυβέρνηση έχει αποτύχει ως προς αυτό, λειτουργώντας ως όμηρος πολιτικών σκοπιμοτήτων και πολιτικού κόστους.

* Φοιτήτρια Νομικής.