Πλέοντας ανοιχτά προς το Ντακάρ

Του Θωμά Τσαλαπάτη

Για την ποιητική συλλογή του Θάνου Γώγου, «Ντακάρ», εκδόσεις Μελάνι, 2020

Στην ποίηση, ο τόπος είναι η επικράτεια του γεγονότος. Η κατοικία του ποιητικού ρήματος. Η γεωγραφία, τα χαρακτηριστικά του τόπου, οι άνθρωποί του και οι χρονολογίες του έπονται. Και υπάρχουν μόνο εάν και με τους όρους με τους οποίους είναι αναγκαίοι στο ποίημα. Αυτό που έχει σημασία είναι η κίνηση του ποιήματος, η ενέργεια εντός αυτού. Ακόμα και αν αυτό το «εντός» δεν περιγράφεται συγκεκριμένα. Έτσι υπάρχουν ποιήματα και ποιητικές συνθέσεις όπου ο τόπος είναι πρωταγωνιστής. Ορισμένος με ακρίβεια ως αρχή και ως ερμηνεία του ποιήματος. Υπάρχουν ποιήματα όπου ο τόπος υπάρχει χωρίς οργανικό ρόλο ως παρασκήνιο ή ως ένα επιπλέον στοιχείο ανάμεσα στα άλλα. Τέλος, υπάρχουν ποιήματα τοπικά ανώνυμα, εκεί που ο χώρος δεν έχει σημασία ή εκεί που ο χώρος παίρνει τα χαρακτηριστικά του από τις δευτερεύουσες αναφορές, από τις λεπτομέρειες μια μεγάλης εικόνας που εκλείπει.  Στο «Ντακάρ», ο Θάνος Γώγος χρησιμοποιεί την πρωτεύουσα της Σενεγάλης ώστε να ονομάσει την ανωνυμία του ποιητικού του τόπου.
Στην τρίτη του ποιητική συλλογή, ο Γώγος χρησιμοποιεί την πόλη του Ντακάρ όπως οι πρώτοι Έλληνες σουρεαλιστές χρησιμοποιούν τον τόπο. Όπως ο Εγγονόπουλος αναφέρει τον Γουαλδακιβίρ, ή ο Εμπειρίκος το Ισπαχάν.  Ως έναν τόπο σημασιών μακριά από τον γνωστό και γεωγραφικά προσδιορισμένο τόπο. Πιο κοντά σε ένα μη διατυπωμένο μύθο ή μια προσωπική μυθολογία που παραμένει αθέατη στον αναγνώστη. Το Ντακάρ υπάρχει περισσότερο ως λέξη που περιγράφει μια συγκεκριμένη χωρική κατάσταση παρά ως η πρωτεύουσα της Σενεγάλης. Είναι η αρχή του συνειρμού. Ενός συνειρμού που θα αποκολληθεί από την ελευθερία της κίνησής του, θα μπει στα αυστηρά όρια του στίχου, θα δουλευτεί και θα πάρει μια τελείως άλλη μορφή. Και θα συνυπάρξει με την αφορμή του, την αφορμή αυτή που δίνει το όνομά της στη συλλογή: Ντακάρ.
«Στο λιμάνι του Ντακάρ / Ψάχνουν στα χρόνια που έρχονται / Μια ευκαιρία / Μια σφαίρα / Μια φυλλωσιά / –μαύρη– // Μια ελάχιστη συνεννόηση // Να πάρουνε / τον / Καναδά / τη / Μάνη / τις Βρυξέλλες»
Γιατί αν κάτι έχει σημασία στον τόπο αυτό δεν είναι η σχέση του με την πραγματική πόλη όσο το γεγονός πως η πόλη είναι λιμάνι. Ένα άγνωστο λιμάνι στο μακριά μιας άγνωστης ηπείρου. Αρχή και τέλος του ταξιδιού ταυτόχρονα. Στόχος και αφετηρία. Το λιμάνι ως τόπος που ορίζει απόλυτα τον τρόπο των πραγμάτων και επιβάλει τους τρόπους με τους οποίους ο άνθρωπος υπάρχει:  Μια υπαρξιακή κατάσταση ναυτοσύνης, μιας ρευστής και επισφαλούς ύπαρξης ανάμεσα στους προορισμούς. Πάντοτε εδώ και πάντοτε αλλού, ποτέ κάπου συγκεκριμένα. Αυτή είναι εδώ η επικράτεια του γεγονότος, η κατοικία του ποιητικού ρήματος. Όπως μας λέει και ο Ιησούς στο τραγούδι του Leonard Cohen «Suzanne» που παρατίθεται στην αρχή του βιβλίου: «όλοι οι άντρες θα είναι ναύτες μέχρι η θάλασσα να τους απελευθερώσει».
Το βιβλίο χτίζει πάνω στο λίγο. Στην απομόνωση των λέξεων μέσα στο στίχο. Εκεί που μια λέξη αρκεί για να είναι στίχος. Και η απομόνωση αυτή στην πραγματικότητα καταφέρνει την εστίαση στη λέξη, την ανάδειξή της ως ψηφίδας και στη συνέχεια το άνοιγμά της στις διαφορετικές σημασίες, στην συνομιλία της με το ανοιχτό των νοημάτων που μπορεί να λάβει και των συνειρμών που μπορεί να δημιουργήσει. Εδώ η λέξη αποκτά βάρος μακριά απ την εκζήτηση: «Κρατούσες το κοριτσάκι από το χέρι/ Κι εμένα από το άλλο χέρι// Κι εγώ κρατούσα/ τα δέντρα/ τη λίμνη/ τα ζώα// Όλον εκείνον τον Χειμώνα».
Με τον τρόπο αυτό τα αντίθετα είναι παρόντα και διαμπερή. Και όχι σε πραγματική αντίθεση. Έτσι, το ταξίδι μπορεί να είναι και στατικό, μια εσωτερική περιπλάνηση, το άγριο να μην είναι αποτρόπαιο αλλά μια καθημερινή διαδικασία και η ερμηνεία του βιβλίου όχι μια αποκωδικοποίηση αλλά μια συμμετοχή που συνεχίζει την εξαιρετική αυτή ποιητική σύνθεση:
Το χέρι σου στο δικό μου:// Αυτό ακριβώς/ μας/ οδηγεί/ πάντα μέσα στη θάλασσα:// Στο λιμάνι του Ντακάρ/ Η θάλασσα έφτασε/ μέχρι/ εκεί/ που/ δεν μπορούμε πια/ να πάμε.

tsalapatis.blogspot.com