Πολωνία: Διάσταση προέδρου – κυβέρνησης υπό την πίεση λαϊκού κινήματος

 

Στην Πολωνία συνέβη και αυτό: ο πρόεδρος της χώρας, Αντρέι Ντούντα, αποφάσισε να μπλοκάρει τους δύο από τους τρεις νόμους της λεγόμενης μεταρρύθμισης, που αφορούσε το δικαστικό σύστημα της χώρας. Η ενέργεια αυτή του προέδρου ήταν μη αναμενόμενη, γιατί είναι πιστός σύμμαχος του υπερσυντηρητικού εθνικολαϊκιστικού και αντιευρωπαϊκού Κόμματος «Νόμος και Δικαιοσύνη» (PIS). Η απόφαση αυτή έρχεται, σύμφωνα με αναλυτές, για να μειώσει τις αντιδράσεις των Βρυξελλών και κυρίως τις αντιδράσεις στο εσωτερικό τής χώρας, που έχει πυροδοτήσει η νομοθετική πρωτοβουλία της κυβέρνησης. Μια πρωτοβουλία που έχει σαν στόχο της να θέσει υπό τον απόλυτο έλεγχο της κυβέρνησης τη δικαστική εξουσία, καθώς ο νόμος εξαναγκάζει σε παραίτηση όλους τους δικαστές των ανωτάτων δικαστηρίων, εκτός από αυτούς που επιλέγει ο υπουργός. Και, δεύτερον, μεταβιβάζει στη βουλή τον έλεγχο του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου, αρμόδιου να διορίζει και να παύει τους δικαστές. Ο πρόεδρος ενέκρινε, ωστόσο, τον τρίτο νόμο που αφορά τη σύνθεση των τακτικών δικαστηρίων.

Σταθερή στο στόχο της η κυβέρνηση

Παρά την υποχώρηση του προέδρου, η κυβέρνηση θα «προχωρήσει στην υιοθέτηση και των τριών νόμων», δήλωσε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος. Η δήλωση αυτή είναι ενδεικτική των προθέσεων της κυβέρνησης: δεν πρόκειται να υποχωρήσει από την επιδίωξή της να βάλει στο χέρι τη δικαστική εξουσία. Η στάση αυτή της κυβέρνησης τροφοδοτεί την κοινωνική ένταση, που διαρκεί πολλούς μήνες τώρα και δεν διαφαίνεται να εκτονώνεται. Η όξυνση των τελευταίων ημερών, κατά τη διάρκεια της συζήτησης και ψήφισης του νομοσχεδίου, με τις μεγάλες διαδηλώσεις στη Βαρσοβία και τις άλλες πόλεις της χώρας όπου οι πολίτες βγήκαν στους δρόμους, παίρνει νέες διαστάσεις.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Από την άλλη, οι ανησυχίες των Βρυξελλών για τις αντιδημοκρατικές ενέργειες της Βαρσοβίας δεν παύουν να υπάρχουν. Στις 20 Ιουλίου, μετά από ταλαντεύσεις και αναβολές, αποφάσισαν να πάρουν θέση. Κάλεσαν την πολωνική κυβέρνηση να «αναστείλει» τις συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις. Απείλησαν, μάλιστα, πως σε διαφορετική περίπτωση θα εφαρμόσουν το άρθρο 7 της Ευρωπαϊκής Συνθήκης, που δίνει τη δυνατότητα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιβάλει κυρώσεις.
«Τα μέτρα που ψήφισε πρόσφατα η πολωνική κυβέρνηση, βρίσκονται σε αντίθεση με το δικαστικό σύστημα. Προκαλούν κλίμα απειλής κατά του κράτους δικαίου στην Πολωνία», ανέφερε ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν Φρ. Τίμερμαν και συνέχισε: «Με τις μεταρρυθμίσεις αυτές οι δικαστές θα λειτουργούν κάτω από τον έλεγχο της εξουσίας και των πολιτικών ηγεσιών και θα εξαρτώνται από αυτούς. Οι νόμοι που ψηφίστηκαν δεν εφαρμόστηκαν ακόμα και εξ αυτού του γεγονότος δεν μπορούμε να πάρουμε οριστικές αποφάσεις τώρα. Μπορούμε, όμως, να στείλουμε ένα σαφές μήνυμα», κατέληξε.

Ισχυρός πυλώνας των Βίσεγκραντ

Το μήνυμα αυτό δεν έχει καμία άμεση συνέπεια για την κυβέρνηση. Η ίδια δηλώνει αρκετά ισχυρή, και μετά την επίσκεψη του προέδρου των ΗΠΑ Ντ. Τραμπ στη Βαρσοβία ενισχύθηκε ακόμα περισσότερο. Η Πολωνία εξάλλου θεωρείται, από τους αναλυτές, ένας από τους ισχυρούς πυλώνες της ομάδας των χωρών του Βίσεγκραντ μαζί με την Ουγγαρία του Βίκτορ Ορμπάν. Αυτή η αίσθηση που επικρατεί στη Βαρσοβία και τη Βουδαπέστη, ενθαρρύνει τις ηγεσίες στον αυταρχικό αντιδημοκρατικό κατήφορο στο εσωτερικό, με τα μέτρα ελέγχου της δικαστικής εξουσίας και των μίντια, καθώς και την ξενοφοβική συμπεριφορά που εκδηλώνεται σε κάθε περίπτωση.

Κατά των μεταναστών

Πρόσφατα πάλι, στις 14 Ιουλίου, διαφώνησαν με την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αναλογική τοποθέτηση και μετεγκατάσταση των 160.000 μεταναστών και προσφύγων που είναι εγκλωβισμένοι στην Ελλάδα και την Ιταλία. Οι χώρες του Βίσεγκραντ επέμειναν στη θέση τους: «Η ποσόστωση (για την κατανομή των προσφύγων) δεν μπορεί να λειτουργήσει, αντίθετα ενθαρρύνει την παράνομη μετανάστευση». Η αναφορά στη στάση των χωρών αυτών στο μεταναστευτικό αποδεικνύει την αναποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σύμφωνα με παρατηρητές των ευρωπαϊκών ζητημάτων. Αντίθετα, σημειώνουν, οι λαϊκές παρεμβάσεις, δηλαδή η ενεργοποίηση της κοινωνίας των πολιτών είναι πιο αποτελεσματική. Ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Πολωνία, εκεί όπου τα κόμματα της αριστεράς είναι διασπασμένα και αδύναμα.

Η παρέμβαση της κοινωνίας των πολιτών

Η παρέμβαση της κοινωνίας των πολιτών παίζει ουσιαστικό ρόλο. Όπως πριν ένα χρόνο περίπου το κίνημα των γυναικών, που κατόρθωσε να κινητοποιήσει δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, όχι μόνο στην Πολωνία, αλλά και σε άλλες χώρες της Ευρώπης, για να διεκδικήσουν το δικαίωμα στην έκτρωση. Αυτή είναι η εκτίμηση του Ματέους Κιζόβφσκι, εμβληματικής προσωπικότητας της συλλογικότητας «Επιτροπή Υπεράσπισης της Δημοκρατίας» (KOD). Η επιτροπή αυτή, μια άτυπη μορφή κινήματος, συσπειρώνει σε μόνιμη βάση πάνω από 7.500 μέλη σήμερα. «Δεν είμαστε κόμμα. Θέλουμε να δημιουργήσουμε μια κοινωνία των πολιτών», δηλώνει ο ίδιος. «Οι τελευταίοι μήνες των κινητοποιήσεων ήταν αρκετά αποτελεσματικοί. Κατορθώσαμε να διαδώσουμε στην κοινωνία την κουλτούρα των κινητοποιήσεων (…) Εμείς θα συνεχίσουμε να παίρνουμε πρωτοβουλίες, να συζητούμε με όλους, δεν αποκλείουμε κανένα. Έτσι επιχειρούμε να διαμορφώσουμε την ταυτότητα της Επιτροπής για τη υπεράσπιση της Δημοκρατίας», κατέληξε.

Μπ. Κοβάνης