ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 2018: Ο τελευταίος της εποχής των μνημονίων

papagiannopoulos

Του Σταύρου Παπαγιαννόπουλου

Το προσχέδιο του προϋπολογισμού του 2018, όπως κάθε χρόνο γίνεται για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, μπαίνει στην έγκριση της αρμόδιας επιτροπής της βουλής. Για την Ελλάδα αποτελεί και τη σύνοψη του μεγαλύτερου μέρους του περιεχομένου της τρίτης αξιολόγησης. Μην ξεχνάμε ότι συντάχτηκε με μπούσουλα το Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2018-2021. Η έγκρισή του από την επιτροπή, η οποία υποχρεούται να εγκρίνει ή να ζητήσει αλλαγές μέχρι τέλος Νοέμβρη, ισοδυναμεί με τη θετική ολοκλήρωσή της αξιολόγησης ή τη χειροτέρευση των όρων της και παράτασή της για τέλος του έτους, ίσως και αργότερα.
Παράλληλα, η κυβέρνηση επιθυμεί ο προϋπολογισμός του 2018 να είναι ο τελευταίος της εποχής των μνημονίων. Και πράγματι, όλα δείχνουν ότι ο στόχος να μην χρειαστεί η Ελλάδα νέο πρόγραμμα διάσωσης και να ξεφύγει από την επιτήρηση, όπως τη γνωρίσαμε, τον ερχόμενο Αύγουστο είναι εφικτός. Αυτό σημαίνει ότι ο στόχος του πρωτογενούς πλεονάσματος, που για το 2018 είναι στο 3,5% του ΑΕΠ, είναι εφικτός ή ότι η κυβέρνηση μπορεί να πείσει τους εταίρους ότι είναι εφικτός. Πριν μπούμε στην ουσία της παρουσίασης του προσχεδίου, πρέπει να επισημάνουμε ότι μπορεί να μην έχουμε προγράμματα και μνημόνια, αλλά η διαδικασία υπερβολικού χρέους, όπως αυτή προβλέπεται από τη Συνθήκη της Ένωσης, θα υφίσταται, και βέβαια, τέλος του προγράμματος σημαίνει έκθεση στις «αγορές» και τη συνεχή κερδοσκοπική επίβλεψή τους.

Βαρύ πρωτογενές πλεόνασμα

Το 3,5% για το πρωτογενές πλεόνασμα είναι πολύ υψηλό. Ειδικά για το 2018 είναι πολύ βαρύ, γιατί από το 2,21%, που προβλέπεται να επιτευχθεί το 2017, έως το 3,50% του στόχου είναι κάπου 2,6 δισεκατομμύρια. Η κυβέρνηση προβλέπει 3,57%, που σημαίνει άλλα 100 εκατομμύρια. Αυξάνονται, λοιπόν, τα φορολογικά έσοδα κατά 2,075δισ. (402 εκατ. περισσότεροι άμεσοι φόροι, 553εκατ. περισσότεροι έμμεσοι και 1,12δισ. μείωση των επιστροφών) και μειώνονται οι πρωτογενείς δαπάνες κατά 444εκατ., ενώ το υπόλοιπο προέρχεται από τις αυξομειώσεις των άλλων κονδυλίων του τακτικού προϋπολογισμού, τις εθνικολογιστικές προσαρμογές, και τις προσαρμογές της σύμβασης ταμειακής διευκόλυνσης. Από το 2019 και μετά, η διατήρηση του 3,5% κατά τη διάρκεια του μεσοπρόθεσμου δεν θα απαιτεί τέτοιου βαθμού δημοσιονομική προσαρμογή και θα επιτυγχάνεται από την αύξηση του ΑΕΠ της τάξης του 3,6% για το 2018, και γύρω στο 4%, σύμφωνα με το μεσοπρόθεσμο, μετά. Εδώ, ίσως, αρμόζει μια επιφύλαξη, αν πάρουμε τα στοιχεία του προσχεδίου για το 2017-18 και του μεσοπρόθεσμου για το 2019-21.
Τόσο τα έσοδα όσο και οι πρωτογενείς δαπάνες μειώνονται ως ποσοστό του ΑΕΠ, και ενώ η σχετική μείωση των δαπανών κατά 4,25 μονάδες θα έχει άμεσες επιπτώσεις στην ενεργή ζήτηση, η πολύ μικρότερη σχετική μείωση των εσόδων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα έχει θετική επίδραση. Τέλος πάντων, τέτοια διάρθρωση δεν διευκολύνει το στόχο 4% μεγέθυνσης του ΑΕΠ, χωρίς αντιστάθμισμα από τους υπόλοιπους τομείς της γενικής κυβέρνησης.

Προσπάθεια προστασίας χαμηλών εισοδημάτων

Επιστρέφοντας στα μέτρα για την επίτευξη του 3,5% το 2018, έχουμε να παρατηρήσουμε τη «μικρή» μείωση των πρωτογενών δαπανών, περίπου 440εκατ. Από αυτό και μόνο φαίνεται η προσπάθεια να μην πληγούν περισσότερο τα χαμηλού και πολύ χαμηλού εισοδήματος στρώματα του πληθυσμού. Υπάρχει, όμως, και το κονδύλι των 760εκατ. για το ΚΕΑ και τα επιπλέον 320εκατ. από εξοικονόμηση πόρων από την επισκόπηση δαπανών των φορέων της γενικής κυβέρνησης ,που θα κατευθυνθούν για τη στήριξη των προγραμμάτων πρόνοιας και κοινωνικής προστασίας. Όπως και πέρυσι με αυτό που ονομάστηκε 13η σύνταξη, θα δοθεί και εφέτος ανάλογο επίδομα, αυτή τη φορά πιο στοχευμένο και εξορθολογισμένο, ώστε να έχει την καλύτερη δυνατή κοινωνική και οικονομική επίδραση.
Τέλος, το 2017 παρατηρήθηκαν εξαιρετικά αποτελέσματα του ΕΦΚΑ, όπου τα αυξημένα, σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις, έσοδα, αντισταθμίζουν την απώλεια φορολογικών εσόδων, λόγω της μείωσης των δηλωθέντων υψηλών εισοδημάτων των ελευθέρων επαγγελματιών, και αναμένεται να έχει ο ΕΦΚΑ το 2018 πρωτογενές πλεόνασμα της τάξης του 1,5δισ.

Δράσεις για το πλεόνασμα

Ενδεικτικά οι δράσεις που, σύμφωνα με το προσχέδιο, απαιτούνται για την επίτευξη του δύσκολου στόχου για το πρωτογενές πλεόνασμα είναι:
• η περαιτέρω ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης (συμμετοχή σε κληρώσεις με χρηματικά έπαθλα, διαμόρφωση αφορολογήτου με βάση το ύψος των ετήσιων ηλεκτρονικών πληρωμών),
• το πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων,
• οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στις αγορές προϊόντων και η αναμόρφωση των μηχανισμών εποπτείας και ελέγχου της αγοράς,
• ο εκσυγχρονισμός του συστήματος δημόσιας υγείας, κοινωνικής ασφάλισης και πρόνοιας,
• οι παρεμβάσεις για τη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους και η εισαγωγή σύγχρονου μηχανισμού για τον εξωδικαστικό συμβιβασμό,
• η εφαρμογή διαρθρωτικών παρεμβάσεων με αναπτυξιακή προοπτική,
• η προστασία των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και οι παρεμβάσεις για την προστασία της πρώτης κατοικίας,
• η ολοκλήρωση της υλοποίησης του προγράμματος εξόφλησης ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων των φορέων της γενικής κυβέρνησης προς την πραγματική οικονομία,
• η επισκόπηση δαπανών φορέων της γενικής κυβέρνησης, προκειμένου να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα των δημοσίων δαπανών και να ενισχυθούν οι δαπάνες σε τομείς με υψηλή κοινωνική αποτελεσματικότητα, αποφέροντας προβλεπόμενη εξοικονόμηση ποσού ύψους 320 εκατ. ευρώ,
• η εφαρμογή κανόνα προσλήψεων-αποχωρήσεων 1:3 και
• η διαμόρφωση νέου σχεδίου λογαριασμών για το Δημόσιο.
Ως προς τη διαχείριση του χρέους, εκτός από την περαιτέρω ανάπτυξη του προγράμματος πράξεων διαχείρισης ταμειακής ρευστότητας, υπό τη μορφή συμφωνιών επαναγοράς, και τη συνέχιση των εκδόσεων εντόκων γραμματίων για τις βραχυπρόθεσμες ανάγκες, το 2018 θα πραγματοποιηθούν εκδόσεις ομολόγων με στόχο την αναδημιουργία επαρκούς ρευστότητας και τη δημιουργία επαρκών ταμειακών διαθεσίμων ασφαλείας για την απρόσκοπτη χρηματοδότηση, αποκλειστικά από τη διεθνή και εγχώρια αγορά κεφαλαίων μετά τη λήξη του προγράμματος.