Σκιές του παρελθόντος, σημάδια του παρόντος

Νέιθαν Χιλ “Το Νιξ” (μτφ. Γιάννης Βογιατζής, εκδ. Αλεξάνδρεια, 2017)

Ο κίνδυνος της εκλογικής ανάδειξης ακροδεξιού υποψήφιου στη θέση του προέδρου του ΗΠΑ είναι θέμα το οποίο η λογοτεχνία της χώρας αυτής έχει θίξει, και μάλιστα όχι λίγες φορές, καθώς υπάρχουν μυθιστορήματα που έχουν ως κύριο θέμα τους την πιθανότητα αυτή, και μάλιστα πολύ πριν από την εποχή Τραμπ. Στο μυθιστόρημα του Νέιθαν Χιλ, η πολιτική παρουσία ενός τέτοιου υποψήφιου δίνει απλώς το έναυσμα για όλη την εξαιρετικά πλούσια πλοκή που θα ακολουθήσει.

Ολα αρχίζουν, λοιπόν, όταν ο ακροδεξιός κυβερνήτης Σέλντον Πάκερ δέχεται μια επίθεση: μια γυναίκα στον δρόμο σκύβει, μαζεύει μια χούφτα χαλίκια και την εκσφενδονίζει εναντίον του. Ο Πάκερ ετοιμάζεται να κατέβει υποψήφιος για την προεδρία της χώρας, με ένα πολιτικό πρόγραμμα που βασίζεται στις απόψεις των συντηρητικών ευαγγελικών (δημόσια απαγγελία των Δέκα Εντολών στα σχολεία, απαγόρευση ιδιοκτησίας ακινήτου σε όποιον δεν μιλάει άπταιστα αγγλικά κ.λπ.). Αμέσως παίρνουν την υπόθεση στα χέρια τους τα γνωστά απορριμματοφόρα κανάλια της τηλεόρασης και συνολικά τα ΜΜΕ και ξαφνικά μετατρέπουν αυτό το ήσσονος σημασίας γεγονός σε μείζονα τρομοκρατική επίθεση, ενώ η «έρευνα» για το πρόσωπο της γυναίκας που πέταξε τα χαλίκια βγάζει λαβράκι: «Ριζοσπάστρια των σίξτις επιτίθεται στον κυβερνήτη Πάκερ!», που σύντομα μετατρέπεται σε «Ριζοσπάστρια χίπισσα πόρνη δασκάλα τυφλώνει τον κυβερνήτη Πάκερ σε βάρβαρη επίθεση!».
Κάπου μακριά από εκεί, ο Σάμιουελ Άντερσον, 30άρης, διδάσκων στο πανεπιστήμιο και φανατικός παίκτης ηλεκτρονικών παιχνιδιών, ουδόλως ασχολείται με όλα αυτά και ζει στον δικό του κόσμο – για την ακρίβεια δεν έχει πάρει τίποτα χαμπάρι, μέχρι τη στιγμή που χτυπάει το τηλέφωνό του και κάποιος δικηγόρος («ειδικευόμαστε σε πολύκροτα πολιτικά εγκλήματα, συνήθως αριστερόστροφης φύσεως, αρκεί να το δικαιολογεί η κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης, φυσικά») του ανακοινώνει πως η μητέρα του έχει συλληφθεί για την επίθεση στον Πάκερ. Όλα καλά, με μια διαφορά όμως: ο Άντερσον έχει να μιλήσει με τη μητέρα του είκοσι χρόνια, από τότε που τον εγκατέλειψε, τόσο τον ίδιο, σε ηλικία 11 ετών, όσο και τον σύζυγό της. Η σύντομη συνομιλία με τον δικηγόρο αποκαλύπτει στον Άντερσον μια γυναίκα εντελώς διαφορετική από εκείνη που θυμόταν και που πάντα είχε στο μυαλό του και ο διάλογος καταλήγει στην κατηγορηματική δήλωση του γιου ότι «δεν με νοιάζει αν πάει φυλακή… Με εγκατέλειψε [και] έπαψε να είναι μητέρα μου τότε».
Ωστόσο, ο Άντερσον έχει ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα: έχει πάρει μια μεγάλη προκαταβολή πριν από πολλά χρόνια για ένα μυθιστόρημα που όμως δεν έχει παραδώσει ποτέ. Τη στιγμή που ο εκδοτικός οίκος (μέσω ενός ατζέντη που τα τσακάλια ωχριούν μπροστά του) ετοιμάζεται να του κάνει μήνυση, προκύπτει η επίθεση στον Πάκερ και, ως εκ τούτου, η ιδέα να γράψει ο Άντερσον ένα βιβλίο για την «τρομοκράτισσα» μάνα του: «μια άθλια ιστορία σεξ και βίας, γραμμένη από τον εγκαταλελειμμένο γιο της»! Ο θυμωμένος Άντερσον δεν μοιάζει να έχει πρόβλημα: «Θα την κατακρεουργήσω, δημόσια». Μπροστά του ανοίγει ο δρόμος της επιτυχίας και του πλούτου, ο οποίος όμως περνάει από ένα υποχρεωτικό σταυροδρόμι: ότι πρέπει να ξαναδεί τη μάνα του.

Ταξίδι σε μισό αιώνα

Με την αφορμή αυτή, δηλαδή τη συνάντηση μητέρας και γιου μετά από είκοσι χρόνια και τη «νέα» γνωριμία μεταξύ τους, ο συγγραφέας αρχίζει ένα μεγάλο ταξίδι μπρος-πίσω στον χρόνο, από τη φλεγόμενη δεκαετία του 1960 και το ταραγμένο 1968 των αντιπολεμικών κινητοποιήσεων και της «ερωτικής απελευθέρωσης» («Δεν ήταν η εποχή του ελεύθερου έρωτα. Ήταν η εποχή του γραψίματος για τον ελεύθερο έρωτα. Ήταν η εποχή του αμήχανου έρωτα, του έρωτα πλημμυρισμένου από ντροπή και νευρικότητα και αμάθεια») μέχρι το σήμερα (στη σημερινή δημοκρατία όπου οι λόγοι για τις έρευνες στα σπίτια είναι «μυστικοί», τα εντάλματα έρευνας «σφραγισμένα», οι άδειες για τις έρευνες «απόρρητες», «για λόγους εθνικής ασφαλείας» πάντα, ενώ ταυτόχρονα «ολόκληρες χώρες πτωχεύουν», «η λέξη της εποχής είναι “απομόχλευση”» και «ο κόσμος απ’ ό,τι φαίνεται έχει πολλά περισσότερα πράγματα απ’ όσα μπορούν να πουληθούν»).
Οι εκπλήξεις διαδέχονται η μία την άλλη, το ίδιο και οι ανατροπές, ενώ σιγά σιγά σκιαγραφείται ένα μεγάλο πανόραμα της πολιτικής ιστορίας των ΗΠΑ αυτόν τον μισό αιώνα: οι ελπίδες των νέων και των φοιτητών απέναντι στα συντηρητικά άγχη ενός παλιού κόσμου, τα αντιπολεμικά κινήματα και η αστυνομική και δικαστική βία και αυθαιρεσία, τα συντριπτικά και εξευτελιστικά παιχνίδια δημοσιογράφων, δικηγόρων και ατζέντηδων, οι αστυνομικές σκευωρίες και οι μυστικές αντιτρομοκρατικές μονάδες που κυνηγάνε κομμουνιστές και Μαύρους, οι φοιτητές και ο Άλεν Γκίνσμπεργκ, τα σημερινά κινήματα και το Occupy Wall Street, οι διαδηλώσεις στο συνέδριο των Δημοκρατικών, το 1968, και οι Χελς Έιντζελς, οι «αυτόκλητοι υπερασπιστές του Πολέμου του Βιετνάμ»…

Μια βαθιά βουτιά στην πολιτική ιστορία των ΗΠΑ

Γύρω από τον κεντρικό άξονα της πλοκής αναπτύσσονται και άλλες, παράλληλες ιστορίες, καθώς στις σελίδες του βιβλίου κυκλοφορούν πολλοί χαρακτήρες, με διαφορετικό ειδικό βάρος αλλά και διαφορετική σε έκταση και βάθος παρουσία ο καθένας.
Με το μυθιστόρημά του, ο συγγραφέας κάνει μια βαθιά βουτιά στην πολιτική και κοινωνική ιστορία των ΗΠΑ, συνθέτοντας ένα πολύπλευρο και πολύ καλογραμμένο βιβλίο με μια καταρρακτώδη αφήγηση που, ακόμη κι αν μερικές στιγμές μπορεί να χρειαζόταν μια καλύτερη διαχείριση της οικονομίας ή μένει σε κάποιες πολιτικές υπεραπλουστεύσεις, δεν αφήνει ωστόσο καμία στιγμή να χαλαρώσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη και της αναγνώστριας.
Ανάμεσα στα πολλά θέματα τα οποία θίγει, ο Χιλ στηλιτεύει και την υποκρισία και την επιφανειακότητα που κυριαρχεί στα πανεπιστήμια των ΗΠΑ, ενώ ένα θέμα που τον απασχολεί διαρκώς και επανέρχεται σε διάφορα σημεία και εκδοχές είναι ο ρόλος των ΜΜΕ και η κατασκευή της αλήθειας, ή καλύτερα η αλήθεια ως κατασκευή, καθώς «ό,τι τυπωνόταν γινόταν η αλήθεια» ενώ ταυτόχρονα «κανείς δεν νοιάζεται για παρωχημένες ιδέες όπως η αλήθεια και το ψέμα».
Η κριτική υποδέχτηκε σχεδόν εγκωμιαστικά το βιβλίο, το οποίο έχει ήδη μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Ο ίδιος ο συγγραφέας υπενθυμίζει πως αυτό το –πρώτο του– βιβλίο είναι μυθοπλασία, καθώς «τα γεγονότα του 1968 που περιγράφονται είναι ένα μείγμα ιστορικών γεγονότων, συνεντεύξεων με αυτόπτες μάρτυρες και της φαντασίας και της άγνοιας του συγγραφέα». Ένα μυθιστόρημα όμως με σαφή αυτοβιογραφικά στοιχεία που ο Χιλ χρειάστηκε δέκα χρόνια για να το γράψει, ενώ ετοιμάζεται ήδη η μεταφορά του σε τηλεοπτική σειρά, με πρωταγωνίστρια τη Μέριλ Στριπ.
Κώστας Αθανασίου