Στρατηγική της εκχώρησης και διαπλοκή

Η περίπτωση του Ιδρύματος Νεολαίας και Δια Βίου Μάθησης (ΙΝΕΔΙΒΙΜ)

katalhpsh-inedibim-2

 

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μετά την εξαγγελία στη ΔΕΘ για το μοντέλο της στρατηγικής εκχώρησης δημοσίων υπηρεσιών στον ιδιωτικό τομέα (outsourcing), συνομιλώντας με τον πρόεδρο του ΣΕΒ, Θεόδωρο Φέσσα, στο πλαίσιο του συνεδρίου του ΣΕΒ με θέμα «Ψηφιακή Στρατηγική της Ελλάδας, ο δρόμος προς την Ανάπτυξη», πρόσθεσε το επιχείρημα: «Ξέρετε πόσοι υπάλληλοι ασχολούνται με τη μισθοδοσία των δημοσίων υπαλλήλων; Χιλιάδες. Αν αυτή η υπηρεσία εκχωρηθεί στον ιδιωτικό τομέα θα απελευθερωθούν άνθρωποι και πόροι».
Με την εκχώρηση το κράτος μεταφέρει τον έλεγχο και την ευθύνη μίας λειτουργίας, για την οποία η κυβέρνηση παραμένει υπεύθυνη απέναντι στους πολίτες και τους νόμους του σε μία εταιρία συνήθως του ιδιωτικού τομέα. Η αιτιολογία της εκχώρησης είναι συνήθως η άμεση ανάγκη μιας λειτουργίας που το δημόσιο δεν έχει τη δυνατότητα να υλοποιήσει, λόγω έλλειψης τεχνογνωσίας, κόστους παγίων, μεγάλης περιοδικότητας, έλλειψης εξειδικευμένου λογισμικού – εξοπλισμού κ.λπ. Υποτίθεται ότι άρτιες μελέτες αποδεικνύουν ότι το συνολικό κόστος του δημοσίου είναι συγκριτικά πολύ μεγαλύτερο από το αντίστοιχο προσφερόμενο αντίτιμο ενός εξωτερικού συνεργάτη ή τη μη δυνατότητα του δημοσίου να προσφέρει εναλλακτικές λύσεις.
Με την εκχώρηση δημιουργείται ιδιαίτερο πρόβλημα όταν παραχωρούνται νευραλγικές λειτουργίες του δημοσίου, όπως η οικονομική διαχείριση ή η διοικητική υποστήριξη. Στη περίπτωση αυτή, προφανώς σκοπός του διαχειριστή δεν είναι το δημόσιο συμφέρον, αλλά η παραπέρα κερδοφορία ,την οποία μπορεί να πετύχει μέσα από τις ευκαιρίες που του παρέχει η διαχείριση, επεκτείνοντας τις δραστηριότητες του σε άλλους παράλληλους και εξαρτώμενους τομείς του δημοσίου, όπως ο έλεγχος των προμηθειών ή το στήσιμο θυγατρικών εταιριών. Για να διασφαλίσουν οι ανάδοχοι ένα μεγάλο χρονικό ορίζοντα στην εκχώρηση των υπηρεσιών, ανταποδίδουν στη διοίκηση ως δώρο τη δυνατότητα οι εργαζόμενοι να προέρχονται από την εκλογική πελατεία της διοίκησης, του υπουργείου και της κυβέρνησης. Από την άλλη οι διοικήσεις φροντίζουν να μην στελεχώνονται οι υπηρεσίες, ώστε να είναι απαραίτητος ο εργολάβος με εργαζόμενους τη πελατεία τους. Κάποιοι δημόσιοι υπάλληλοι, προϊστάμενοι, νομικοί, τμηματάρχες, αντιλαμβάνονται τη νέα κατάσταση, εκμεταλλεύονται τη θέση ευθύνης τους και δεν χάνουν την ευκαιρία για πλουτισμό. Όσοι υπάλληλοι αντιδρούν παροπλίζονται ή οδηγούνται σε ΕΔΕ.
Αποτέλεσμα είναι η αλληλοσύνδεση των πολιτικοοικονομικών συμφερόντων του αναδόχου, της διοίκησης και των υπαλλήλων, των προμηθευτών, και η συνύφανση ενός ισχυρού πλέγματος διαπλοκής, συνεκμετάλλευσης-συγκαταλήστευσης του δημόσιου πλούτου, απολαμβάνοντας τα αντίστοιχα οφέλη.

Πλέγμα διαπλοκής

Τα κυκλώματα διαπλοκής με την επινόηση άυλων, μη απαραίτητων αναγκών στα μέτρα αντίστοιχων εταιριών, την κατάτμηση αντικειμένων, τη χειραγώγηση διαγωνισμών σε περιβάλλον εικονικού-ελεγχόμενου ανταγωνισμού που ανέβαζε το τίμημα των προκηρύξεων σε υπερβολικά επίπεδα, διανέμουν στα μέλη τους τη διαφορά οικονομικού και φυσικού αντικειμένου ως υπεραξία. Δημιουργούν γύρω από κάθε τομέα του δημοσίου ένα παρασιτικό βιότοπο περιορισμένου αριθμού εργολάβων προμηθευτών και κρατικοδίαιτων επιχειρηματιών που απορροφούν το σύνολο των έργων και προμηθειών. Η διοίκηση αναπτύσσει τις κλασικές πελατειακές σχέσεις με τις αντίστοιχες τοπικές εκλογικές βάσεις, διανέμει χρηματικά ποσά κατ’ εντολή γραμματέων, υπουργών. Ο ανάδοχος ελέγχει τη διοίκηση, υπαγορεύει αποφάσεις, ακόμα και ΕΔΕ, επιβάλει τη διάλυση των υπηρεσιών και την υποστελέχωσή τους με υπαλλήλους της αρεσκείας του. Καταστρατηγείται, έτσι, κάθε έννοια νομιμότητας δημοκρατικής και δημοσιονομικής. Επομένως, το μοντέλο της στρατηγικής εκχώρησης βασικών λειτουργιών διαχείρισης του δημοσίου στον ιδιωτικό τομέα, έχει αποτέλεσμα την ανάπτυξη κυκλωμάτων διαπλοκής, διαφθοράς διοικήσεων και υπαλλήλων, με πυλώνα τον εκάστοτε ανάδοχο.
Ο βαθμός διαφθοράς (πολλαπλασιαστής διαφθοράς) μπορεί να οριστεί ποσοτικά από το λόγο (κλάσμα) δ= οικονομική αξία εκχώρησης/αξία υλοποίησης χωρίς εκχώρηση.

Εξοικονόμηση εκατομμυρίων

Το ΙΝΕΔΙΒΙΜ είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα όπου ΠΑΣΟΚ και ΝΔ εφάρμοσαν τη μέθοδο της στρατηγικής εκχώρησης σε ιδιώτες (2011-2015). Εκτός από τη φύλαξη, καθαρισμό, σίτιση, τεχνικές υπηρεσίες, στις Κεντρικές Υπηρεσίες αλλά και στις δεκάδες δομές που λειτουργεί το Ίδρυμα (Φοιτητικές Εστίες, ΙΕΚ, Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας, κτλ), είχαν εκχωρηθεί σε εταιρίες κομματικών φίλων, βασικές διοικητικές και οικονομικές λειτουργίες, έναντι υπερβολικών ανταλλαγμάτων. Αρχικά υπό την αίρεση της οργάνωσης ίδιας οικονομικής υπηρεσίας και μετά το 2013 πλήρη εκχώρηση.
Το σύστημα συλλειτουργίας (διαπλοκής) του συγκροτήθηκε με βάση τις σχέσεις της εταιρίας λογιστικής διαχείρισης, στην οποία είχε παραδοθεί ο πλήρης έλεγχος όλων των λειτουργιών του Ιδρύματος, με τη διοίκηση, πολλούς διευθυντές, τμηματάρχες προμηθειών, νομικούς και τριάντα προνομιακούς προμηθευτές. Το πρώτο ΔΣ (πρόεδρος Α. Δημητρακοπούλου, διευθύνουσα Α. Μαυρουδή) που τοποθετήθηκε από τη κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, στο πλαίσιο της πολιτικής του για την ανασυγκρότηση, την εφαρμογή των κανόνων του δημόσιου λογιστικού, την εξυγίανσή και εξάρθρωση της διαπλοκής στο ίδρυμα, αποφάσισε για λόγους δημοσίου συμφέροντος, τη μη υπογραφή της σύμβασης με εταιρία αυτοδιοικητικού στελέχους της ΝΔ, που είχε ήδη εισπράξει 10 εκ. ευρώ την προηγούμενη τετραετία από το Ίδρυμα, ματαιώνοντας τα αποτελέσματα φωτογραφικού διαγωνισμού που διενεργήθηκε από τη παλιά διοίκηση. Επίσης, δεν παρέτεινε ισόποση σύμβαση της ίδιας εταιρίας για τη διαχείριση των υπολοίπων έργων. Παράλληλα η νέα διοίκηση για την κάλυψη των αναγκών του λογιστηρίου εφάρμοσε εναλλακτικές λύσεις, μετακινώντας μόνιμους υπαλλήλους στο λογιστήριο, εξέδωσε πρόσκληση για αποσπάσεις, αναβάθμισε το λογισμικό και προσέφυγε σε ελάχιστου κόστους εξωτερική βοήθεια, κυρίως σε συμβουλευτικές υπηρεσίες, εκπαίδευση υπαλλήλων κ.ά. Για όλο το 2016, το συνολικό πραγματικό κόστος των εναλλακτικών λύσεων της εξωτερικής βοήθειας συμβουλευτικών υπηρεσιών στη λογιστική παρακολούθηση όλων των έργων ήταν 270.000 ευρώ έναντι 2.774.000 ευρώ που θα στοίχιζε από την εταιρεία.
Συμπερασματικά, γίνεται φανερό τι ακριβώς εννοεί ο κ. Μητσοτάκης όταν εξαγγέλλει μείωση κρατικών δαπανών μέσω εξωτερικών αναδόχων. Γιατί στη περίπτωση του ΙΝΕΔΙΒΙΜ, η πραγματικότητα αποτυπώνει υλοποιημένο κόστος το 2016 ως και 10 φορές μικρότερο από αυτό της δρομολογημένης εκχώρησης στα στελέχη της ΝΔ. Σε σχέση με το θαύμα της Καλαμάτας, που εξοικονομήθηκαν 250.000 ευρώ από το έργο της καθαριότητας του νοσοκομείου και προβλήθηκε σε πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «H Αυγή», στο ΙΝΕΔΙΒΙΜ εξοικονομήθηκαν άμεσα 2,5 εκ ευρώ το 2016, 10 εκ. σε βάθος τριετίας και κτυπήθηκε η διαπλοκή στο καίριο σημείο της λογιστικής διαχείρισης, που είχε αποτέλεσμα την εξοικονόμηση δεκάδων εκατομμυρίων από τη παραπέρα καταλήστευση του ιδρύματος.
Στο δεύτερο μέρος του άρθρου, σε επόμενο φύλλο θα καταγραφεί η αντίδραση των εργολάβων, του εγκατεστημένου κυκλώματος διαπλοκής στο ίδρυμα και η στάση ΣΥΡΙΖΑ και κυβέρνησης.
Μ. Φραγκίσκος, Μ. Σπαθής