Συνέντευξη με την ΧρύσαΣωτηράκη, κάτοικο στην κοινότητα της Ταμέρα

Ταμέρα: ένα εγχείρημα συγκεκριμένης ουτοπίας

tamera3

Τον Ιούλιο του 2015 συναντηθήκαμε με τη Χρύσα Σωτηράκη για να συζητήσουμε τις εμπειρίες της από τη ζωή στην κοινότητα της Ταμέρας, ένα εγχείρημα ρεαλιστικής ουτοπίας που απλώνεται σε μία έκταση 1.300 στρεμμάτων στη γεωγραφική περιοχή Αλεντέγιο της νοτιοδυτικής Πορτογαλίας. Η Χρύσα είναι Ελληνίδα που κατάγεται από την Ξάνθη και σπούδασε στη φιλοσοφική σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Τα τελευταία δεκατέσσερα χρόνια έχει μετοικήσει στην Ταμέρα. Εκεί ζουν περίπου 170 άνθρωποι διαφορετικών χρωμάτων και πολιτισμών, που μελετούν κι εργάζονται στο χτίσιμο ενός μελλοντικού μοντέλου, όπως ισχυρίζονται.
Η οικολογική, επιστημονική και τεχνολογική έρευνα εκεί, περιλαμβάνει την εφαρμογή μεθόδων που αποσκοπούν στη δημιουργία ενός τοπίου που συγκρατεί το νερό κι επουλώνει τις πληγές της φύσης, σε συνδυασμό μ’ ένα πρότυπο για την περιφερειακή αυτονομία ενέργειας και τροφίμων. Έχουν καταφέρει να είναι 60% αυτάρκεις για το ηλεκτρικό ρεύμα με χρήση φωτοβολταϊκών, παραγωγή ζεστού νερού από ηλιακή ενέργεια στο 50%, ενώ στην κουζίνα του ηλιακού χωριού μαγειρεύουν έξι μήνες για 40 ανθρώπους με ηλιακή ενέργεια και αυτοπαραγόμενο βιοαέριο. Στον τομέα της τροφής το 15% των φρούτων και των λαχανικών προέρχεται από αυτοπαραγωγή, επίσης καλλιεργούν και παράγουν σιτάρι, ρύζι, φασόλια, ρεβύθια ή ανταλλάσσουν με τις γύρω περιοχές. Βρίσκονται σε διαρκή πειραματισμό, επιδιώκουν νέα γνώση κι αν είναι εφικτό να ξεθάψουν την παλιά. Μια συνέντευξη που στη δίνη των πυκνών γεγονότων του καλοκαιριού του 2015 έμεινε αδημοσίευτη, βρίσκει το δρόμο της στις σελίδες της «Εποχής» με μια απολογία για την καθυστέρηση προς τους συντελεστές της.

 

Τη συνέντευξη πήραν οι Δημήτρης Γερονίκος* και Παύλος Κλαυδιανός

Τι είναι ακριβώς αυτή η προσπάθεια που κάνετε στην Ταμέρα;
Κατ’ αρχήν το όνομα που έχει δοθεί σ’ αυτό το εγχείρημα είναι θεραπευτικός βιότοπος. Ένας θεραπευτικός βιότοπος σημαίνει ότι άνθρωποι, ζώα, φυτά, ολόκληρο το σύστημα της φύσης, όλος ο οργανισμός που ζει και ζυμώνεται μέσα στη φύση έχει ως βάση του την ειρηνική συνύπαρξη και την εξάλειψη κάθε βίας. Οπότε μιλάμε για ένα μοντέλο ζωής που δεν βασίζεται στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, ζώου ή φυτού από άνθρωπο, παρά βασίζεται στη συνεργασία και στην αλληλεπίδραση όλων αυτών των οργανισμών. Το γεγονός ότι ασύδοτα ο άνθρωπος κατασκευάζει μονάδες όπου εκτρέφει ζώα για να καταλήξουν στη σφαγή και στο πιάτο του, αποτελεί για όσους ζούμε στην κοινότητα μία απάνθρωπη πράξη.

Πόσα χρόνια ζωής έχει αυτή η προσπάθεια;
Είναι σχεδόν 40 χρόνων. Ξεκίνησε στη Γερμανία το 1978 από ανθρώπους που έρχονταν από τα κινήματα της αριστεράς, τους Σαμπίνε Λίχτενφελς, Ντίτερ Ντουμ και Ράινερ Ερενπράις. Είχαν καταλάβει ότι δεν αρκεί μόνο να κάνουν μία επανάσταση για να εξαλειφθεί το καπιταλιστικό σύστημα, αλλά πρέπει να προκληθεί μία επανάσταση στο εσωτερικό της ανθρώπινης ύπαρξης, δηλαδή στον τρόπο που εμείς συμβιώνουμε ώστε ν’ αλλάξουμε αυτό το σύστημα.

Έτσι επιλέξαμε την Πορτογαλία

Στην Γερμανία όμως δεν μπόρεσε να συνεχιστεί το εγχείρημα, τότε φύγατε και μεταφέρατε την προσπάθεια στην Πορτογαλία;
Το εγχείρημα ήταν τόσο επαναστατικό για την κοινωνία της Γερμανίας, ώστε οι άνθρωποι αναγκάστηκαν κάποια στιγμή να το εγκαταλείψουν και να αναζητήσουν νότιες χώρες. Επίσης, ένας άλλος λόγος ήταν ότι θέλανε να δημιουργήσουν συνθήκες, σ’ αυτό το μοντέλο, που να τους βοηθούν. Για παράδειγμα στο νότο της Ευρώπης υπάρχει ο ήλιος που δεν υπάρχει στο βορρά, ένας σημαντικός παράγοντας για την έρευνα και τα πειράματα που ήθελαν να κάνουν, ώστε να δώσουν απαντήσεις στα βασικά ερωτήματα της ανθρώπινης ζωής. Έτσι επιλέξαμε την Πορτογαλία.

Εκεί η βάση σας είναι η γη απ’ ότι κατάλαβα. Έχει συμβεί δηλαδή ένας μετασχηματισμός της προσπάθειας κατά τη μεταφορά από τη Γερμανία στο Νότο;
Στην Γερμανία το πείραμα των είκοσι χρόνων αφορούσε κυρίως στην κοινότητα. Αυτό που ήθελαν να ανακαλύψουν ήταν πώς οι άνθρωποι όταν συναντιούνται και θέτουν έναν κοινό στόχο, μένουν μαζί και δεν διαλύονται, ποια είναι τα ανθρώπινα θέματα που συνήθως διαλύουν τέτοιου τύπου κοινότητες. Επομένως, ήταν προϋπόθεση να μείνουν αυτοί οι άνθρωποι μαζί, διότι δεν μπορείς να δώσεις απαντήσεις με ατομικιστικό τρόπο στα ανθρώπινα προβλήματα. Τα είκοσι χρόνια στη Γερμανία είχαν αυτόν τον προσανατολισμό και κάποια στιγμή ήρθαν στο σημείο ν’ αναζητήσουν ένα συγκεκριμένο τόπο, μία γη για να εφαρμόσουν όσα πίστευαν και να ψάξουν για την εξεύρεση των απαντήσεων. Η κοινότητα από την υπαρξιακή και φιλοσοφική αναζήτηση στην Γερμανία, μετασχηματίστηκε επί της ουσίας σε πιο παραγωγικό μοντέλο, όταν μεταφέρθηκε στην Πορτογαλία.

Αναζητώντας απαντήσεις

Αυτός ο μετασχηματισμός πώς θα μπορούσε με βάση τα βιώματα σου, να μετεξελιχθεί σε όλη τη Μεσόγειο αυτήν την περίοδο;
Όπως είπαμε τα βήματα γίνονται πολύ συγκεκριμένα, είναι σημαντικό να το αναφέρουμε γι’ αυτήν την κοινότητα της συγκεκριμένης ουτοπίας.  Διότι τα ερωτήματα για τρία βασικά αγαθά, το νερό, η τροφή και η ενέργεια, είναι ζητήματα που έχουν απαντήσεις. Για τους ανθρώπους της Ταμέρα ήταν και παραμένει πολύ σημαντικό να δοθούν απαντήσεις. Γνωρίζουμε, για παράδειγμα, ότι το σύστημα του πετρελαίου εδώ και χρόνια καθορίζει όλο τον κόσμο, όπως επίσης ότι αυτήν την περίοδο γίνονται πόλεμοι για το νερό. Δεν έχουμε απαντήσει ενδεχομένως στο 100%, όμως είμαστε σε μία πολύ καλή διαδικασία εξεύρεσης των λύσεων. Αν πραγματικά οι λύσεις λειτουργήσουν στο μοντέλο που έχουμε δημιουργήσει, τότε αυτές θα διαδοθούν από μόνες τους. Έχουμε σχέση με την πορτογαλική κοινωνία και με όλον τον κόσμο, οπότε η γνώση μας δε μένει στατική, αλλά διαδίδεται παντού. Σε παγκόσμιο επίπεδο υπάρχουν ανάλογες εναλλακτικές ομάδες που προσπαθούν από τη βάση να βρουν απαντήσεις στα σημαντικά ερωτήματα του ανθρώπου. Το ίδιο συμβαίνει στην Ελλάδα, απλά σήμερα πρέπει να ενεργοποιηθούν στο μέγιστο, διότι χρειαζόμαστε αυτές τις απαντήσεις ώστε να δημιουργήσουμε μία αυτόνομη χώρα.

Άρα θεωρείς ότι μπορεί να είναι μία ουσιαστική αντιπρόταση για την ανεργία που υπάρχει στην Ελλάδα;
Πιστεύω ότι σ’ αυτή τη μεγάλη πόλη που βλέπω τριγύρω μου, υπάρχουν χώροι που οι άνθρωποι μπορούν να ξεκινήσουν τώρα. Για παράδειγμα, στη Θεσσαλονίκη υπάρχουν στρατόπεδα που έχουν εγκαταλειφθεί, αλλά και στην Αθήνα υπάρχουν μεγάλοι χώροι, όπου οι άνθρωποι μπορούν να ξεκινήσουν να καλλιεργούν την τροφή τους. Βέβαια, χρειάζεται κάποια σχετική γνώση, όπως για το θέμα της διαχείρισης του νερού ή των καλλιεργειών, όμως αν αρχίσουν αυτές οι πρωτοβουλίες τώρα, τότε θα ενεργοποιηθεί σημαντικό δυναμικό για να διαδοθεί η γνώση από τις εμπειρίες που έχουμε. Άλλωστε γι’ αυτό έχω έρθει, αν δημιουργηθεί ένα τέτοιο κίνημα ανθρώπων που θα επιχειρήσει αυτήν την αλλαγή πιστεύω ότι θα έρθει βοήθεια άμεσα.

Χρειάζεται να ξαναδημιουργήσουμε μικρά μοντέλα

tamera

Στην Ελλάδα βιώνουμε όχι μόνο ανεργία αλλά και ανθρωπιστική κρίση συνολικά. Αυτό πώς σε προβληματίζει για να ξεκινήσεις συζητήσεις προκειμένου να δώσεις ιδέες από αυτά που έχετε ζήσει;
Μέχρι τώρα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μάς γαλουχούν με τέτοιο τρόπο ώστε να πιστεύουμε πως είμαστε εξαρτημένοι από κάπου και πρέπει να περιμένουμε πάντα κάτι από κάπου για να ζήσουμε. Αυτή τη στιγμή υπάρχει ήδη ένα κύμα ενεργών ανθρώπων που αλληλοβοηθιούνται με τις δομές αλληλεγγύης. Φανταστείτε όλο αυτό να ξεκινήσει ένα στάδιο νωρίτερα, στην παραγωγή. Για παράδειγμα, εμείς οι άνθρωποι λέμε ότι είμαστε άνεργοι και ψάχνουμε για δουλειά, χρειάζεται να αναρωτηθούμε όμως ποια δουλειά. Είναι χρήσιμο να προσφέρουμε τη δουλειά μας στην εταιρεία χρυσού που καταστρέφει τη φύση και τις ζωές μας; Την ίδια στιγμή, όμως, μπορούμε να αρχίσουμε να δουλεύουμε για τη ζωή. Μπορούμε να αρχίσουμε να εργαζόμαστε για μια τέτοια κοινωνία ώστε οι ανθρώπινες σχέσεις και  η παραγωγή να συμβαίνουν με άλλες βάσεις. Στην κοινότητα μας το χρήμα έχει μία διαφορετική αξία. Αν χρειαστεί να πάμε στην πόλη μπορούν να πάνε κάποιοι στην πόλη, είμαστε 160 άνθρωποι αλλά δεν έχουμε 160 αυτοκίνητα. Έχουμε ένα προωθημένο σύστημα συνεργασίας-αλληλοβοήθειας κι έτσι δεν χρειαζόμαστε τα πολλά πράγματα που χρειάζεται ο κόσμος σήμερα για να μπορέσει να επιβιώσει.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό της ελληνικής κοινωνίας είναι ότι το 80% του πληθυσμού είναι συγκεντρωμένο στα αστικά κέντρα. Στην Πορτογαλία τι συμβαίνει;
Ακριβώς το ίδιο, το πιο τρανταχτό παράδειγμα εγκατάλειψης είναι η επαρχία που ζούμε. Η ζωή δεν βρίσκεται στα μεγάλα αστικά κέντρα παρά χρειάζεται να ξαναδημιουργήσουμε μικρά μοντέλα που λειτουργούν κι αναπτύσσονται διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ μας.

Η ζωή στην κοινότητα

Με την υπόλοιπη κοινωνία που βρίσκεται κοντά σας, τις σχέσεις έχετε;
Έχουμε πολύ καλές σχέσεις, μας επισκέπτονται απ’ όλη τη χώρα και δανείζονται ιδέες, απλά για να έρθουν οι άνθρωποι στο σημείο να δημιουργήσουν κοινότητες χρειάζεται πολλή προσπάθεια. Αυτό φαίνεται στη σαραντάχρονη πορεία της Ταμέρα. Έχουμε ομαδικούς τρόπους επικοινωνίας για να μπορούμε να ξεπερνάμε τις συγκρούσεις. Συγκρούσεις που μπορεί να αφορούν σε θέματα αγάπης, εξουσίας, απογοήτευσης λόγω του φόβου μήπως δεν τα καταφέρουμε οικονομικά κ.τ.λ.. Ζούμε λιτή ζωή στην οποία όμως δεν λείπει κάτι, έχουμε τα πάντα. Με αλληλοκατανόηση και διάλογο ξεπερνούμε όποια προβλήματα μπορεί να ανακύπτουν. Κάθε απόγευμα ερχόμαστε όλοι μαζί στις ομάδες ή στη συνέλευση κι εκεί συζητάμε όλα τα προβλήματα. Έχουμε επίσης μία «κυβέρνηση» που συντονίζει τα επί μέρους έργα, σε αντίθεση όμως με την υπόλοιπη κοινωνία κανείς μας δε θέλει να είναι στους κυβερνώντες. Αυτήν την κυβέρνηση την αλλάζουμε κάθε χρόνο.

Τα παιδιά που πάνε σχολείο;
Έχουμε δικό μας σχολείο. Πριν από μερικά χρόνια δοκιμάσαμε να στείλουμε τα παιδιά μας στα κρατικά σχολεία, αλλά ήταν πολύ απογοητευμένα από την εκπαίδευση που τους παρείχαν εκεί κλεισμένα μέσα σε τέσσερις τοίχους. Οπότε το τελευταίο χρονικό διάστημα προσπαθούμε να βρούμε μία ενδιάμεση λύση, να συνδεθούμε με κάποια εναλλακτικά σχολεία που υπάρχουν στη χώρα. Οι άνθρωποί μας κάνουν έναν πολύ μεγάλο αγώνα ώστε να δημιουργήσουμε ένα αυτόνομο σχολείο όπου θα μπορούν να έρχονται και τα παιδιά από την υπόλοιπη περιοχή. Στην πάροδο του χρόνου θέλουμε η κοινότητά μας να μεγαλώνει με βιώσιμους ρυθμούς και σεβασμό στις νέες ζωές και την παιδεία που παίρνουν.

Το κίνημα χρειάζεται να έχει ζωή

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Συγκρούσεις υπάρχουν μεταξύ των ανθρώπων που δουλεύουν χειρωνακτικά σε σχέση με αυτούς που δουλεύουν πνευματικά;
Υπάρχουν αλλά δεν είναι αξεπέραστες. Οι άνθρωποι που δουλεύουν στη γη έχουν μια άλλη σχέση με τη γη που δεν έχουν όσοι δουλεύουν πνευματικά και ασχολούνται με τη δικτύωση, όπως για παράδειγμα στο ινστιτούτο για την παγκόσμια ειρήνη όπου εργάζονται πολλές ώρες μπροστά στους υπολογιστές. Παρ’ όλα αυτά στην κοινότητα κάνουμε την ίδια δουλειά με διαφορετικούς τρόπους διαχείρισης των καταστάσεων που προκύπτουν. Ουσιαστικά προσπαθούμε όλοι να περνάνε απ’ όλα τα πόστα εργασίας ώστε ν’ αποκομίζουμε εμπειρίες και να γνωρίζουμε βιωματικά τι σημαίνει η κάθε δουλειά. Για παράδειγμα, προσωπικά τα πρώτα πέντε χρόνια ασχολήθηκα στην οικολογία, τα επόμενα πέντε χρόνια στον τομέα των επισκεπτών και δύο χρόνια εργάστηκα με τα παιδιά. Αυτό το διάστημα εργασίας με τα παιδιά πραγματοποίησα δύο ταξίδια στην Κένυα για τη διασύνδεση της κοινότητας με ανάλογες προσπάθειες.

Έχετε διεθνές δίκτυο συνεργασιών;
Συνεργαζόμαστε με ανάλογα εγχειρήματα της Κολομβίας, Βραζιλίας, Κένυας, με ειρηνιστές του Ισραήλ και της Παλαιστίνης, του Μεξικού. Στην Ευρώπη έχουμε ένα άλλο τρόπο δικτύωσης, το σχολείο Terra Nova school (σχολείο Νέα Γη) που έχει κέντρο την Ταμέρα και αποτελεί έναν τύπο διαδικτυακού σχολείου. Αυτή την περίοδο λαμβάνει χώρα στην Ταμέρα το Terra Nova school και το Global campus κατά τη διάρκεια του οποίου έχουν έρθει 24 άτομα από τις χώρες που ανέφερα, προκειμένου να ανταλλάξουν ιδέες και να συσφίξουν τις σχέσεις του. Το κίνημα χρειάζεται να έχει ζωή κι αυτό γίνεται όταν οι άνθρωποι γνωρίζονται σε προσωπικό επίπεδο και συνεργάζονται μεταξύ τους.

Το πολυπόθητο κλικ

Προηγουμένως αναφέρθηκες σε διεθνή θέματα που ενδιαφέρεστε, αυτό σημαίνει ότι εμφανίζετε μία εξωστρέφεια. Πως υλοποιείται αυτό το ενδιαφέρον;
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που θέλω να αναφέρω είναι μία δράση που πραγματοποιήθηκε για το θέμα του τείχους Ισραήλ-Παλαιστίνης. Το 2007 ήταν  η Σαμπίνε Λίχτενφελς συνιδρύτρια της κοινότητας, ξεκίνησε μία μεγάλη πορεία από την Αυστρία πέρασε από την Ελλάδα και περπάτησε μέχρι το Ισραήλ. Εκεί ήρθαν άνθρωποι απ’ όλον τον κόσμο ενώθηκαν και πραγματοποίησαν μία μεγάλη πορεία μέσα στο Ισραήλ για το θέμα του τείχους και της πολιτικής που ακολουθεί αυτή η χώρα ενάντια στην Παλαιστίνη. Το κεντρικό σύνθημα αυτής της πορείας ήταν «δώστε τα χρήματα για την Ειρήνη κι όχι για τα τανκς».

Ποιο είναι το τελευταίο σημαντικό έργο που έχετε φέρει σε πέρας; Χρησιμοποιήσατε το χρήμα ως ανταλλακτικό μέσο για να το πραγματοποιήσετε;
Μερικά από τα μεγαλύτερα έργα που έχουμε κάνει είναι η δημιουργία λιμνών που λειτουργούν ως χώροι υποδοχής του βρόχινου νερού (ομβρυοδεξαμενές) και η κατασκευή αίθουσας διαλέξεων. Έργα που απαιτούσαν πάρα πολλά χρήματα αλλά ήταν αδύνατον να βρούμε όλα αυτά τα χρήματα μόνοι μας. Οπότε για όλα αυτά μας βοήθησαν άνθρωποι από έξω, οι οποίοι κατάλαβαν τι θέλουμε να κάνουμε και χρηματοδότησαν την υλοποίηση αυτών των έργων.

Συνεργάζεστε με τις κρατικές υπηρεσίες της Πορτογαλίας; Πόσο είναι εφικτό να προωθηθούν ανάλογα εγχειρήματα ως λύση για την ανθρωπιστική κρίση που ζει η ελληνική κοινωνία;
Είναι ζήτημα κατανόησης του τι δουλειά γίνεται αυτή τη στιγμή στην Ταμέρα. Αν μία κυβέρνηση ενδιαφέρεται πραγματικά για το καλό του λαού που υπηρετεί κι όχι για την ικανοποίηση ξένων συμφερόντων, τότε υπάρχουν οι προϋποθέσεις για να καταλάβει την αξία του εγχειρήματος. Από τη στιγμή που τα κρατικά εγκεφαλικά κύτταρα κατανοήσουν τη λογική της δουλειάς που γίνεται, τότε αμέσως μπορεί να την υποστηρίξουν. Πιστεύω ότι υπάρχει εδώ αυτή η μαγιά, στην Ελλάδα υπάρχει δυνατότητα. Ένας εφικτός στόχος για την ελληνική κοινωνία σε τοπικό επίπεδο κι ανάλογα με τις συνθήκες των οικοσυστημάτων θα μπορούσε να αφορά σε 60% τοπική αυτάρκεια, 30-35% από άλλες περιοχές της χώρας και 5-10% εισαγωγή από το εξωτερικό. Μόνο αν διαδώσουμε τις δυνατότητες που υπάρχουν θεωρώ πως μπορεί να συμβεί το πολυπόθητο κλικ στις ανθρώπινες συνειδήσεις.

Η ιστοσελίδα της Ταμέρα: www.tamera.org
* Ο Δημήτρης Γερονίκος διατηρεί το ιστολόγιο  enterioni.blogspot.com