Συνέντευξη με τον Δημήτρη Σεβαστάκη, Πρόεδρο της επιτροπής μορφωτικών υποθέσεων της βουλής

Ρύθμιση του ασύντακτου τοπίου των πνευματικών δικαιωμάτων

sevastakis

Συζητάμε με τον βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ Δημήτρη Σεβαστάκη για το νομοσχέδιο του υπουργείου Πολιτισμού για τα πνευματικά δικαιώματα, το οποίο ψηφίστηκε επί της αρχής την περασμένη βδομάδα στην επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων και αναμένεται να εισαχθεί στην ολομέλεια προς ψήφιση.

Τη συνέντευξη πήρε η Ιωάννα Δρόσου

Το νομοσχέδιο ήρθε ως αναγκαιότητα για την ενσωμάτωση ευρωπαϊκής οδηγίας για την αγορά πνευματικών δικαιωμάτων. Η διαβούλευσή του διήρκησε περίπου δύο χρόνια και τελικά κατατέθηκε με τη μορφή του επείγοντος. Γιατί αυτή η εξέλιξη;
Το νομοσχέδιο πράγματι κατατέθηκε προκειμένου να εφαρμόσει σχετική ευρωπαϊκή οδηγία, αλλά η πραγματική αιτία είναι η ρύθμιση των πνευματικών δικαιωμάτων στη χώρα μας. Ήταν ένα καθεστώς εξαιρετικά άνομο και αδιευκρίνιστο, ως προς τους κώδικες, τους όρους και τον τρόπο με τον οποίο η εισπρακτική εταιρεία σχετιζόταν, συναλλασσόταν, αξιολογούσε τη δουλειά των δημιουργών, τα καταστήματα ή/και τους χρήστες που έπρεπε να αποδίδουν ένα συγκεκριμένο ποσό. Αυτό το ασύντακτο τοπίο προσπάθησε να ρυθμίσει το νομοσχέδιο. Και ήταν ένα δυνητικά δύσκολο νομοθετικό εγχείρημα, με την έννοια ότι αυτοί που εμπλέκονται είναι αποκλίνοντες ως προς τα συμφέροντα, τις στοχεύσεις και την εμπλοκή τους στην υπόθεση του πολιτισμού και επομένως τα συμφέροντά τους είναι αντικρουόμενα. Γιατί κατατέθηκε με τη μορφή του επείγοντος δεν μπορώ να απαντήσω. Όμως, το γεγονός ότι το πεδίο ήταν ασύντακτο και πως έπρεπε να γεφυρωθούν αντικρουόμενα συμφέροντα, συνετέλεσε ώστε η διαβούλευση και οι αναθεωρήσεις να διαρκέσουν μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ανοίγει το ζήτημα, δεν επιλύεται

Εγκρίθηκε κατά πλειοψηφία στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων, με το ΚΚΕ και το Ποτάμι να καταψηφίζουν επί της αρχής και τη Νέα Δημοκρατία, τη Δημοκρατική Συμπαράταξη, την Ένωση Κεντρώων και τη Χρυσή Αυγή να επιφυλάσσονται. Πώς ερμηνεύεις τη στάση της αντιπολίτευσης;
Τα κοινοβουλευτικά κόμματα έχουν επιλέξει να αντιπολιτεύονται οτιδήποτε καταθέτει η κυβέρνηση. Μάλιστα, εκπρόσωποι της αντιπολίτευσης κατά τις τοποθετήσεις τους αναφέρονταν σε προγενέστερες ρυθμίσεις και όχι σε αυτές που κατατέθηκαν στο τελικό σχέδιο νόμου. Το θέμα είναι ότι απέναντι στο κεντρικό ερώτημα ρύθμισης ή όχι  ενός άνομου και αχανούς τοπίου, δυστυχώς η αντιπολίτευση επέλεξε να σιωπήσει. Ενοχοποίησαν την κυβέρνηση για τεχνικά επιμέρους προβλήματα, που πιθανόν έχει το νομοσχέδιο, χωρίς να καταθέτουν ολοκληρωμένη πρόταση ως προς το ποια θα ήταν η καλύτερη ρύθμιση. Με αυτή την έννοια, η συζήτηση δεν ήταν πολύ παραγωγική. Αντίθετα, με την ευρεία συνάντηση που είχαμε στην επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων  με 35 φορείς, παρόλο που οι περισσότεροι είχαν κριτική στάση απέναντι σε διαφορετικές ρυθμίσεις του νομοσχεδίου, ανάλογα με το κομμάτι που εκπροσωπούσαν, και επομένως  οι αντιρρήσεις δεν συνδέονταν σε μια ενιαία απορριπτική στάση.
Το ΚΚΕ εισέφερε μια παράμετρο στη συζήτηση, τη διαφορά μεταξύ δημιουργίας και ιδιοκτησίας του έργου, τονίζοντας πως δεν το αφορά η ιδιοκτησιακή εξέλιξη ενός έργου, αλλά η δημιουργία του. Ειλικρινά έχει ενδιαφέρον αυτή η παράμετρος, όμως τα εργαλεία διαμεσολάβησης, ο τρόπος με τον οποίο ένα έργο από την πρωτογενή του μορφή αναπαράγεται και διασπείρεται κοινωνικά, έχει πια πολύ μεγάλη σημασία και λόγω της εξέλιξης της τεχνολογίας. Επομένως, πρέπει να ελεγχθεί αυτός ο αχανής χώρος. Και το νομοσχέδιο αυτό προσπάθησε να κάνει. Είναι αναγκαία μια ρύθμιση που να ενσωματώνει στην αξία του έργου και ένα μέρος της οικονομικής του διάστασης. Αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο και το νομοσχέδιο δεν το επιλύει δια παντός, απλά ανοίγει και αυτό το ζήτημα.

Αναφέρθηκες στην εξέλιξη της τεχνολογίας. Το νομοσχέδιο αυτό επιλύει τρέχοντα προβλήματα, μπορεί να έχει μακροπρόθεσμη ισχύ;
Είναι αδύνατον να υπάρξει μια τέτοια υπερρύθμιση, όταν αλλάζουν κάθε στιγμή οι παραγωγικές δυνάμεις. Σκεφτείτε το εξής: τα tablets ή τα smartphones εξαιρέθηκαν σε σχέση με τους υπολογιστές. Το αυριανό τεχνολογικό προϊόν που θα διαμορφώνει και θα διασπείρει με διαφορετικό τρόπο τα έργα, θα έχει νέες απαιτήσεις για νομοθετική ρύθμιση. Από την άλλη, αν φτάσουμε κάποια στιγμή στο συνδρομητικό διαδίκτυο, πάλι θα χρειαστεί νέα ρύθμιση. Θέλω να πω πως επειδή εξελίσσονται τα τεχνολογικά προϊόντα, πρέπει η νομοθετική εξουσία να μπορεί να τα παρακολουθεί.

Επομένως, η εφαρμογή του νόμου θα αναδείξει ενδεχόμενες παραλείψεις ή και νέες ανάγκες νομοθετικής ρύθμισης;
Χρειάζεται χρόνος. Κάθε νομοσχέδιο είναι μια νομοθετική κατασκευή. Εκείνο που το δοκιμάζει και αποκαλύπτει τα προβλήματά του είναι η εφαρμογή του.

Έλεγχος στον κύκλο του κόστους
sevastakis-2
Το σκάνδαλο της ΑΕΠΙ απασχόλησε πολύ το προηγούμενο διάστημα και ο φάκελος αυτός έχει ακολουθήσει πια τη δικαστική οδό. Το νομοσχέδιο αντιμετωπίζει τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν, ώστε να μην επαναληφθούν στο μέλλον;
Ο έλεγχος στην ΑΕΠΙ ανέδειξε τον προβληματικό τρόπο με τον οποίο η εταιρεία αποτιμούσε, αξιολογούσε, εισέπραττε και διένειμε τα ποσά από τα πνευματικά δικαιώματα. Ό,τι αφορά τη διαχείριση της εταιρείας το προηγούμενο διάστημα θα το αποκαλύψει η δικαιοσύνη. Ωστόσο, το αρχείο πληροφοριών, προσώπων, εκκρεμοτήτων και υποχρεώσεων της ΑΕΠΙ έπρεπε να διατηρηθεί και να διασφαλιστεί η συνέχειά του, διαφορετικά οι δημιουργοί θα έμεναν χωρίς αυτή την –προβληματική έως τώρα- αποζημίωση που λάμβαναν. Ο νόμος θέτει πια κανόνες λειτουργίας των εισπρακτικών μηχανισμών και ορίζει εποπτική αρχή, ώστε να μην επαναληφθούν όσα έγιναν τα προηγούμενα χρόνια,  πολλές φορές και με την ανοχή  χρηστών και δημιουργών.

Σε άρθρο του νομοσχεδίου προβλεπόταν η ρύθμιση για τις βιβλιοθήκες, οι οποίες εξαιρούνταν από την καταβολή αμοιβής για το δημόσιο δανεισμό. Αυτή η ρύθμιση χαιρετίστηκε από πανεπιστημιακά ιδρύματα και εκπροσώπους δημόσιων βιβλιοθηκών, αλλά προκάλεσε την αντίδραση του ΟΣΔΕΛ (Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου) και των ενώσεων συγγραφέων και εκδοτών. Τελικά τροποποιήθηκε η διάταξη κατευνάζοντας τις αντιδράσεις. Ωστόσο, το πρόβλημα παραμένει. Οι βιβλιοθήκες, που έχουν απαξιωθεί τα χρόνια της κρίσης, πώς θα μπορέσουν να εμπλουτιστούν;
Φαίνεται ότι βρέθηκε ένα στοιχείο ισορροπίας ώστε να μη θίγονται τα δικαιώματα των συγγραφέων και να ενισχύονται οι βιβλιοθήκες, που αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα και συχνά δεν έχουν τη δυνατότητα να πληρώνουν τις συνδρομές τους σε επιστημονικά περιοδικά. Υπάρχει, όμως, συνολικά ένα θέμα κόστους. Το έργο παράγεται και παραλαμβάνεται. Σε αυτό το διάστημα υπάρχουν πολλοί μεσολαβητικοί παράγοντες. Αυτός ο κύκλος του κόστους πρέπει κάπως να ελεγχθεί και είναι πολύ δύσκολο εγχείρημα ο τετραγωνισμός του κύκλου, που ξεπερνά τα όρια νομοθετικής ρύθμισης.

Το νομοσχέδιο περιλάμβανε ακόμα μια διάταξη η οποία καταργούσε την άποψη του αρχαιολογικού συμβουλίου σε αρχαιολογικούς χώρους. Αυτή αποσύρθηκε ύστερα από την έντονη αντίδραση βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ. Τι συνέβη με αυτή τη διάταξη, η οποία ήρθε ως προσθήκη;
Το άρθρο 67 αποδυνάμωνε την αρχαιολογική υπηρεσία και την κρατική οντότητα στη χρήση και την εκμετάλλευση ενός αρχαιολογικού τοπίου. Η άδεια χρήσης και παρέμβασης σε ένα αρχαιολογικό τοπίο δεν μπορεί παρά να ανήκει στην επιστημονική κοινότητα και στον πολιτικό φορέα της, που είναι το υπουργείο Πολιτισμού. Εφόσον διευκρινίστηκαν τα προβλήματα που εγείρονταν από τη διάταξη αυτή, αποσύρθηκε.

Περί εμπορευματοποίησης

Η φιλοσοφία του νομοσχεδίου υπηρετεί τους κανόνες της αγοράς. Η αριστερά ιδεολογικά έχει πάρει θέση για την εμπορευματοποίηση της τέχνης και των πνευματικών δικαιωμάτων και στην πρόσβαση που πρέπει να έχουν όλοι σε αυτά τα έργα. Το νομοσχέδιο κινείται γύρω από αυτή τη φιλοσοφία;
Η ίδια η πραγματικότητα, η εξέλιξη της τεχνολογίας, δυστυχώς, μετακινεί τα πράγματα προς την εμπορευματοποίηση. Πώς μπορεί να σχετιστεί ο κύκλος προβολής, διαφήμισης και εκμετάλλευσης έργου με τον πρωτογενή δημιουργικό πυρήνα και τη δημοκρατία που πρέπει να τον τυλίγει, επομένως να γίνεται εύκολα καταληπτός και να αφομοιώνεται από τον οποιοδήποτε άνθρωπο; Το ερώτημά σας είναι πολύ κρίσιμο και δεν μπορεί να απαντηθεί εύκολα. Η εμπορευματοποίηση συμβαίνει ως γενετικό  στοιχείο  των νέων παραγωγικών δυνάμεων. Και προσπαθεί το κράτος να παρέμβει με όρους ρυθμιστικούς. Η ίδια η λειτουργία της μεσολάβησης, η οποία φαίνεται ότι «εκδημοκρατίζει» το έργο, είναι μια αλλοτριωτική εφαρμογή. Για παράδειγμα, η διακίνησή ενός έργου του Βανγκόγκ ή ενός έργου του Μπαχ, στο διαδίκτυο είναι πολύ φτωχή σε σχέση με την πραγματικότητα. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα «φέιγ βολάν» που περιγράφει ένα γεγονός, αλλά δεν μπορεί να συμπυκνώσει τη ουσία του. Η μεσολάβηση διασποράς ενός έργου ενέχει εκτός από πολιτική και ποιοτική έκπτωση. Αλλά με αυτό θα προσπαθήσουμε να προχωρήσουμε και νομίζω ότι σε αυτό πρέπει να σταθούμε, όχι σαν αναχωρητές, αλλά ως άνθρωποι που μπορούν να παρέμβουν με την πεποίθηση ότι πρέπει το Υψηλό έργο και να δημιουργείται και ο λήπτης να έχει την ευαισθησία να το αναζητά.