Συνέντευξη με τον φιλόσοφο Αγκόν Χάμζα

 

Συνέντευξη με τον φιλόσοφο Αγκόν Χάμζα

theoria1

Την συνέντευξη πήρε ο Δημήτρης Γκιβίσης

 

-Η «κατάσταση εξαίρεσης» στις ευρωπαϊκές κοινωνίες φαίνεται ότι έχει γίνει μόνιμη και συνεχής. Τι σκέφτεσαι σχετικά με αυτό;

-Διστάζω να περιγράψω την κατάσταση στις ευρωπαϊκές κοινωνίες ως «κατάστασης εξαίρεσης», καθώς πρόκειται για μια αναφορά στην έννοια του ιταλού φιλόσοφου Τζόρτζιο Αγκάμπεν. Νομίζω ότι κινδυνεύουμε να χρησιμοποιούμε αυτήν την έννοια συχνά χωρίς να την τοποθετούμε σωστά σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο. Ωστόσο, πιστεύω ότι αυτό με το οποίο έχουμε να κάνουμε στην Ευρώπη, ή μάλλον στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δείχνει μια διαφορετική διάσταση. Στη σύγχρονη ανάπτυξη του καπιταλισμού η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει πίσω, είναι αναχρονιστική με την σύγχρονη δυναμική της. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Σλαβόι Ζίζεκ έχει δίκιο όταν υποστηρίζει ότι ο καπιταλισμός δεν βρίσκεται σε κρίση: είναι η Δυτική Ευρώπη αυτή που βρίσκεται σε κρίση. Ο καπιταλισμός ευημερεί σε όλο τον κόσμο, από την Κίνα μέχρι τη Λατινική Αμερική περνούν από μια αόρατη ταχεία έκρηξη των καπιταλιστικών εξελίξεων. Η κρίση της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι στην πραγματικότητα η κρίση της ιδέας της Ευρώπης αλλά της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό που βλέπουμε σήμερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο δομικός της αποπροσανατολισμός, είναι αποτέλεσμα της εμπλοκής της στη δυναμική του σύγχρονου καπιταλισμού, ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να την προλάβει. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι: αν θα αγκαλιάσει την ασιατική μορφή καπιταλισμού (χωρίς δημοκρατία, ανθρώπινα δικαιώματα κλπ.), ή αν θα πρέπει να αναπροσανατολιστεί προς μια ριζοσπαστική αριστερή (επανα)θεμελίωση. Το τι θα συμβεί είναι αβέβαιο, αλλά αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να προχωρήσει

με την υπάρχουσα δομή και τους υπάρχοντες στόχους. Ακόμη και οι μετριοπαθείς μεταρρυθμίσεις, όπως πρότειναν ο Γιούνκερ και η Μέρκελ, δεν θα έχουν αποτέλεσμα. Για να αναφερθώ ξανά στον Ζίζεκ, ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την Ευρώπη είναι οι ίδιοι οι ακροδεξιοί λαϊκιστές της. Πρέπει να σώσουμε την Ευρώπη από αυτούς.

 

Διάκριση «ευρωπαϊκών αξιών» της Ε.Ε. και χειραφέτησης

 

Το θέμα «ενωμένη Ευρώπη» θεωρείς ότι παραμένει ακόμα ανοιχτό;

-Νομίζω ότι σχετίζεται με την προηγούμενη απάντηση. Η ιδέα της Ευρώπης είναι πολύ σημαντική. Κατά την γνώμη μου, ο αγώνας για τη διατήρηση της κληρονομιάς της θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στον αγώνα για την καθολική χειραφέτηση. Έχω επίγνωση του κινδύνου να ακούγομαι ευρωκεντρικός εδώ, αλλά αν αυτό είναι το τίμημα που πρέπει να πληρώσω θα το δεχτώ. Ωστόσο, η δυναμική στην οποία εμπλέκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι πολύ ελπιδοφόρα. Μου φαίνεται ότι περνάμε μια νύχτα ζωντανών νεκρών, δηλαδή ασχολούμαστε κυρίως με εκείνες τις δυνάμεις που δεν έχουν καμία πολιτική αποτελεσματικότητα, αλλά αγωνίζονται για να παραμείνουν ζωντανές στο πολιτικό τοπίο και  προσποιούνται ότι έχουν μια άμεση σχέση με την πολιτική πραγματικότητα. Πιστεύω ότι το μέλλον της Ευρώπης, δηλαδή η μορφή που θα πάρει σε μια μάλλον σύντομη περίοδο, θα είναι ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες στην παγκόσμια πολιτική. Βλέπω πολλούς στην Αριστερά να επικροτήσουν κάθε αποτυχία της Ευρώπης, και ανυπομονούν για την τελική αποτυχία και αποσύνθεση όχι μόνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. αλλά της ιδέας της Ευρώπης συνολικά. Από την πλευρά μου, είμαι σθεναρά αντίθετος σε αυτή την ανόητη επιθυμία, για λόγους που ελπίζω ότι θα γίνουν εμφανείς παρακάτω. Πρέπει να κάνουμε μια σαφή διάκριση μεταξύ των «ευρωπαϊκών αξιών» της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ευρωπαϊκής χειραφέτησης. Ο Ζίζεκ έχει απαριθμήσει πολλές φορές τα χαρακτηριστικά της (η σκέψη του Πλάτωνα, η ριζοσπαστική ισότητα, η σύγχρονη υποκειμενικότητα, μέχρι και η ιδέα του ίδιου του κομμουνισμού) με τα οποία πρέπει να επανεφεύρουμε την Ευρώπη. Αυτές οι ιδιότητες αποτελούν την μοναδικότητα της Ευρώπης. Και πρέπει να κάνουμε μια σαφή διάκριση μεταξύ των δύο: η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι με κανένα τρόπο η υλοποίηση της ιδέας της Ευρώπης. Εδώ θα πρέπει να προστεθεί μια σημαντική σημείωση. Η πρωτοβουλία του Γιάννη Βαρουφάκη, το Κίνημα για τη Δημοκρατία στην Ευρώπη, είναι το λανθασμένο μονοπάτι που πηγαίνει προς την λανθασμένη κατεύθυνση.

-Γιατί το λες αυτό;

-Πρώτον, η «νέα συμφωνία για την Ευρώπη» είναι δομικά αδύνατη, στην εποχή κατά την οποία η καπιταλιστική ανάπτυξη καθορίζεται όλο και περισσότερο από τον κινεζικό «αυταρχικό» καπιταλισμό. Δεύτερον, στο ευρωπαϊκό πλαίσιο η «δημοκρατία» είναι μια κενή λέξη χωρίς κρίσιμη διάσταση. Επιπλέον, συχνά αποτελεί ένα εμπόδιο, έναν μηχανισμό που εμποδίζει τη ριζική μεταμόρφωση της κοινωνίας (μπορεί κανείς να σκεφτεί το ελληνικό δημοψήφισμα!). Η επανίδρυση της Ευρώπης δεν πρέπει να γίνει με βάση τη δημοκρατία (την ελεύθερη ένωση κρατών), ούτε με την ελεύθερη ένωση των πολιτισμών (πρόσκληση για αναγνώριση κλπ.). Πιστεύω ότι ο Βαρουφάκης έχει πιαστεί σε αυτόν τον κύκλο. Ο Μαρξ χαρακτήρισε το έργο του ως κριτική της πολιτικής οικονομίας. Η οικονομία χωρίς πολιτική είναι χυδαία, ενώ η πολιτική χωρίς οικονομία είναι τυφλή. Πιστεύω ότι οι «Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης» δεν είναι μια αρκετά ριζοσπαστική λύση, ακριβώς επειδή θα παραμείνουν στο γενικό πλαίσιο της υφιστάμενης δομής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι ενδιαφέρον ότι ο Λένιν το χαρακτήρισε αυτό λάθος, υποστηρίζοντας ότι είναι μία συμφωνία μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών, με στόχο να καταστείλουν τον σοσιαλισμό. Η πρόταση του Λένιν, αντίθετα, είναι η Καντιανή, οι Ηνωμένες Πολιτείες του Κόσμου. Νομίζω ότι και οι δύο προτάσεις είναι άσχημες, ωστόσο είναι διδακτικό να διαβάσουμε το σύντομο κείμενο του Λένιν.

 

Οργανωτική και πολιτική ένδεια

 

-Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες παρατηρούμε την άνοδο των ακροδεξιών κομμάτων. Ταυτόχρονα, αρκετοί έχουν επισημάνει την εμφάνιση ενός «ακραίου κέντρου», καθώς πολλά φιλελεύθερα και κεντροαριστερά κόμματα υιοθετούν όλο και περισσότερο πολιτικές ακροδεξιάς.  Θεωρείς ότι χρειαζόμαστε νέες έννοιες για να κατανοήσουμε αυτούς τους μετασχηματισμούς;

-Δεν πιστεύω αναγκαστικά ότι τα νέα ονόματα αναφέρονται αξιωματικά σε νέα πράγματα. Οι νέες λέξεις δεν σημαίνουν αυτόματα νέες ιδέες. Αντίθετα. Μου φαίνεται ότι η έκφραση «ακραίο κέντρο» εμπίπτει σε αυτήν την κατηγορία. Μια δημοσιογραφική λέξη-κλειδί, που στερείται τόσο κριτικών όσο και περιγραφικών ιδιοτήτων. Και αυτό συμβαίνει με το βιβλίο του Ταρίκ Αλί, που είναι γεμάτο από ασυνέπειες και εμπειρικά λάθη. Τα οποία, δυστυχώς, φαίνεται να έχουν γίνει δημοφιλή μεταξύ ορισμένων αριστερών. Ο Αγκάμπεν είπε πρόσφατα ότι «η σκέψη είναι το θάρρος της απόγνωσης», η οποία είναι μια κρίσιμη διατριβή για την ιστορική στιγμή μας. Το να σκεφτόμαστε έτσι, από μόνο του, είναι το αντίθετο, αν όχι η άρνηση των συνθημάτων, των λέξεων-κλειδιών, των περιγραφών κλπ. Το αληθινό θάρρος σήμερα είναι ταυτόχρονα το πιο δύσκολο πράγμα που πρέπει να κάνουμε: δηλαδή να προσανατολίσουμε τον εαυτό μας στη σκέψη. Ο πολλαπλασιασμός των δημοσιογραφικών λέξεων, που προσπαθούν να εμφανιστούν ως κρίσιμες έννοιες, καθιστούν στην πραγματικότητα καλύτερα ορατή την θεωρητική και οργανωτική φτώχεια της Αριστεράς. Λειτουργούν ως φετίχ, καλύπτοντας την έλλειψη των εννοιολογικών συσκευών μας για να κατανοήσουμε πραγματικά την ιστορική μας κατάσταση. Λέγοντας αυτό, πιστεύω ότι η τελική διχοτόμηση δεν θα είναι μεταξύ του φιλελευθερισμού και της ακροδεξιάς, ή των δύο μαζί και της Αριστεράς. Ο πραγματικός, τελικός ανταγωνισμός, θα είναι μεταξύ του σοσιαλισμού και του κομμουνισμού.

-Τι εννοείς;

-Αυτό που εννοώ είναι ότι η ακροδεξιά έχει αναλάβει το ρόλο των σοσιαλιστικών και σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων (αντιπροσωπεύοντας την πολιτική κατά της λιτότητας, βοηθώντας τους φτωχούς, εισάγοντας μικρότερα ωράρια εργασίας και την πρόωρη συνταξιοδότηση -όπως συμβαίνει στην Πολωνία), ενώ συγχρόνως εισαγάγει μια ξενοφοβική, ρατσιστική και εθνικιστική πολιτική. Ή, ο Έλον Μασκ είναι ένας από τους ισχυρότερους σύγχρονους υποστηρικτές του σοσιαλισμού! Σήμερα, ο καπιταλισμός χρειάζεται μια ριζοσπαστική Αριστερά (όπως συμβαίνει με τον ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα) ή ένα σοσιαλιστικό κόμμα για να προωθήσει την πολιτική λιτότητας. Ο Χέγκελ θα αποκαλούσε αυτήν την στρεβλή κατάσταση ως έναν κόσμο ανεστραμμένο.

-Πως θα χαρακτήριζες την τρέχουσα πολιτική κατάσταση στα Βαλκάνια, και ειδικότερα στις χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας;

-Σε γενικές γραμμές, η κατάσταση στα Βαλκάνια είναι καλύτερη από ότι πριν από 18 χρόνια. Τουλάχιστον, δεν υπάρχουν πλέον πόλεμοι, προς το παρόν. Ωστόσο, το πρόβλημα με την ειρήνη (όπως είναι τώρα) είναι ότι ποτέ δεν είναι επαρκής. Ο αγώνας για την ηγεμονία στις πρώην γιουγκοσλαβικές χώρες παίρνει μάλλον μια ανησυχητική δυναμική, με τη σιωπηρή «ένοπλη κούρσα» μεταξύ Κροατίας και Σερβίας. Ιστορικά, ο αγώνας αυτός κατέληξε πάντα σε πόλεμο. Από την άλλη πλευρά, η Σερβία γίνεται ισχυρή υπονομεύοντας τις γειτονικές της χώρες σε διάφορα επίπεδα: μην αναγνωρίζοντας την εκκλησία της Μακεδονίας και του Μαυροβουνίου, υπονομεύοντας ενεργά τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη μέσω της Σερβικής Δημοκρατίας, μην αναγνωρίζοντας την ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου και παρεμβαίνοντας ενεργά μέσω των στρατιωτικών και πολιτικών δομών της στις εσωτερικές υποθέσεις στην πολιτική, την οικονομία, τον πολιτισμό, τη θρησκεία κλπ. Συνεπώς, η υπάρχουσα ειρήνη φαίνεται να είναι προσωρινή και όχι βιώσιμη, στο βαθμό που η πολιτική και οικονομική δομή των Βαλκανίων παραμένει όπως είναι. Επομένως, δεν έχω πολλές ελπίδες για ένα «λαμπρότερο» μέλλον, δεδομένου ότι στις πρώην γιουγκοσλαβικές χώρες κυριαρχούν κατά κύριο λόγο η ακροδεξιά ή η λεγόμενη «φιλελεύθερη» κεντροδεξιά. Το μόνο πολιτικό κόμμα που δίνει ελπίδα σήμερα είναι η Lëvizja Vetëvendosje! (Κίνημα Αυτοδιάθεσης!), το οποίο είναι το μεγαλύτερο πολιτικό κόμμα στο κοινοβούλιο της Δημοκρατίας του Κοσσυφοπεδίου και ταυτόχρονα κυβερνά στις δύο μεγαλύτερες πόλεις της χώρας. Με βάση τα σύγχρονα πρότυπα και την «συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης», το οικονομικό και πολιτικό πρόγραμμά του πηγαίνει προς τα αριστερά περισσότερο από οποιοδήποτε «ριζοσπαστικό αριστερό» κόμμα στα Βαλκάνια, και ίσως στην Ευρώπη συνολικά. Πρέπει επίσης να τονίσω, ότι η συνθηκολόγηση του ΣΥΡΙΖΑ το 2015 είχε μια ισχυρή επίδραση στην αποστράτευση των, ούτως ή άλλως, αδύναμων βαλκανικών αριστερών κινημάτων και κομμάτων.

 

Ταξική διάσταση των αγώνων

 

Οι εμπειρίες των τελευταίων χρόνων, κάνουν επιτακτική την επινόηση νέων μορφών των κοινών, της αλληλεγγύης, και της οργάνωσης των αγώνων. Ποιες είναι οι σκέψεις σου;

-Ο Ζιζέκ υποστήριξε κάποτε ότι δεν είμαστε ελεύθεροι, ακριβώς επειδή δεν έχουμε τη γλώσσα για να εκφράσουμε την μη ελευθερία μας. Μπήκα στον πειρασμό να το προχωρήσω αυτό περαιτέρω, σύμφωνα με την παραπάνω ερώτηση, και να υποστηρίξω ότι τα περισσότερα από τα λόγια που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε τη δυσάρεστη θέση μας είναι μάλλον ιδεολογικά συγκεχυμένα. Ας πάρουμε τη λέξη «αλληλεγγύη». Την ακούμε παντού, σχεδόν σε κάθε πολιτική κατάσταση. Για να γίνω πιο αμβλύς: είναι πολύ αόριστη και πολύ αφηρημένη έννοια. Το ερώτημα που τίθεται είναι μάλλον το γιατί επιμένουμε τόσο πολύ στην αλληλεγγύη; Τι σημαίνει αλληλεγγύη, για παράδειγμα, προς τους περιθωριοποιημένους, τους πρόσφυγες, τους μουσουλμάνους, τους ΛΟΑΤ+, τους έγχρωμους κλπ, οι οποίοι στην εποχή μας αποτελούν τα ιδανικά υποκείμενα της αλληλεγγύης; Πρώτον, η αλληλεγγύη έρχεται ως (ανθρωπιστική φιλελεύθερη πολιτιστική) αντικατάσταση της έννοιας της ταξικής πάλης. Πάρτε την κρίση των προσφύγων. Η αλληλεγγύη που εξέφρασε η πλειοψηφία της Αριστεράς (φιλελεύθερη ή όχι) εκφράστηκε με την αποδοχή, αναγνωρίζοντας τον «ανθρώπινο» πυρήνα μέσα στο κέλυφος του Άλλου. Η αληθινή αλληλεγγύη με τους πρόσφυγες (στην περίπτωση αυτή) θα ήταν η αλληλεγγύη στον αγώνα, δηλαδή, ένας ταξικός αγώνας. Οτιδήποτε άλλο και λιγότερο από αυτό είναι η πολιτισμική χειραγώγηση του «άλλου». Αλλά, η αλληλεγγύη είναι μια δύσκολη επιχείρηση. Δεν μετριέται με δηλώσεις ή δημοσιεύσεις στα κοινωνικά μέσα. Αυτό που προσπαθώ να πω είναι ότι φυσικά δεν είμαι ενάντια στην αλληλεγγύη ως τέτοια, αλλά ενάντια στην αλληλεγγύη που υπάρχει μόνο στο επίπεδο των πολιτικών απόψεων ή δηλώσεων. Η αλληλεγγύη κοστίζει, μετριέται με τις προσφορές, τις  αποστάσεις που διανύονται, τον χρόνο που επενδύεται στον αγώνα, κλπ. Με διαφορετικό τρόπο, η αλληλεγγύη μεταφράζεται σε υλικές, υλικοτεχνικές, οικονομικές πράξεις. Η αλληλεγγύη, οι πολιτικές δηλώσεις, ίσως ακόμα και ο «διεθνισμός» δεν είναι πολιτικές, εκτός αν υπάρχει μια υλική αιτιότητα μεταξύ της θέσης μας και του «ξένου» στοιχείου. Το ίδιο πρόβλημα είναι και με τα κοινά, η ανάλυση και η μάχη για τα κοινά, από μόνες τους, αποκλεισμένες από τη θέση των προλετάριων, καταλήγει σε μια φιλελεύθερη ιδιοποίησή τους. Ο καλός μου φίλος, ο βραζιλιάνος φιλόσοφος Γκαμπριέλ Τουπινάμπα, έγραψε πρόσφατα ένα πολύ καλό άρθρο σχετικά με αυτό το θέμα, το οποίο συστήνω ανεπιφύλακτα (Η ανεργία και η γενική: επανεξέταση των κοινών στην κομμουνιστική υπόθεση). Πρόκειται για μια συστηματική επεξεργασία των προβλημάτων των κοινών από την οπτική του κομμουνισμού.

 

Ρήξη με προηγούμενα πρότυπα

-Με αφορμή το γεγονός ότι πρόσφατα συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917, να σε ρωτήσω ποια είναι η άποψή σου για την σχέση μιας κομμουνιστική πολιτικής με το κράτος και την εξουσία, και για το πως βλέπεις την προοπτική μιας άλλης κοινωνίας μετά τον καπιταλισμό.

-Έχεις αγγίξει αυτό που είναι ίσως ένα από τα πιο πιεστικά ζητήματα της σύγχρονης αριστεράς. Θα προσπαθήσω να απαντήσω σε αυτό το ερώτημα σε δύο, ελπίζω αλληλένδετα, επίπεδα. Συγχρόνως, ελπίζω ότι αυτό να γίνει κατανοητό ως συνέχεια της προηγούμενης ερώτησης. Πρώτον, το ζήτημα της εκατονταετίας της Μπολσεβίκικης Επανάστασης. Ήταν αναμφισβήτητα το πιο χειραφετητικό πολιτικό γεγονός σε ολόκληρη την ιστορία της ανθρωπότητας. Ωστόσο, ένα από τα πιο σημαντικά ερωτήματα σχετικά με την Επανάσταση είναι: πώς ήταν δυνατόν να επιτραπεί ο σταλινισμός; Λέγοντας αυτό, ο μόνος τρόπος για να έχει μέλλον η κομμουνιστική ιδέα είναι να υπάρξει μια σαφής και ριζοσπαστική ρήξη με τα κομμουνιστικά πειράματα του προηγούμενου αιώνα. Η πολιτική μορφή του λενινιστικού κόμματος, η σχέση ανάμεσα στο κίνημα, το κόμμα και το κράτος, κ.λπ. δεν είναι εφικτή στην κατάσταση μας. Αυτό μας φέρνει στο άλλο μέρος της ερώτησης. Η Αριστερά είχε πάντα δυσκολίες στη θεωρία του κράτους, ενώ ήταν καλή στην ανάλυση της εξουσίας. Σήμερα, ο μαρξισμός θεωρείται μόνο ως ένα καθαρά κρίσιμο εργαλείο, και ως εκ τούτου είναι δυνατή μόνο η αντιδραστική πολιτική.

-Πώς μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτό;

-Η τυποποιημένη κριτική του σοσιαλισμού του 20ου αιώνα είναι ότι ήταν η ενοποίηση του κόμματος και του κράτους. Στην ΕΣΣΔ όλα ανήκαν στο κράτος, με μια εξαίρεση, το Κομμουνιστικό Κόμμα, το οποίο λειτουργούσε σε μια σαφή απόσταση από το κράτος. Σήμερα, όταν η οικονομία της αγοράς και το κράτος (όπως το γνωρίζουμε) δεν είναι οι απαντήσεις στην αύξηση και ριζοσπαστικοποίηση των αντιφάσεων του παγκόσμιου καπιταλισμού, πρέπει να προτείνουμε την τρίτη λύση: το κράτος – κόμμα που δεν χαρακτηρίζεται καλύτερα ούτε ως  αφαίρεση από το κράτος, ούτε ως ανάληψη της κυβέρνησης μαζί με την αποδοχή της ημερήσιας διάταξης που έθεσαν οι εχθροί (όπως στην περίπτωση της Ελλάδας με τον ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία, για παράδειγμα). Πρέπει να αναδυθεί μια νέα μορφή οργάνωσης, η οποία να παίρνει τη μορφή άνθρωπος-κίνημα-ηγέτης-κόμμα. Στον αγώνα ενάντια στον παγκόσμιο καπιταλισμό, αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να προχωρήσουμε πέρα από την αστική κρατική μορφή. Μέσω της ανάληψης του κράτους και της κρατικής εξουσίας, και της μετατροπής του με τέτοιο τρόπο ώστε το Κόμμα να μην παραμένει μόνο ένα Κόμμα, στην πραγματικότητα γίνεται το Κράτος. Αυτό είναι το καθήκον μας σήμερα. Η μορφή του κόμματος είναι κατάλληλη για τις προκλήσεις που βρίσκονται μπροστά μας ακριβώς επειδή συνδέεται ουσιαστικά με το πρόβλημα της διαφορετικότητας. Η οικουμενικότητα μέσω της διαφορετικότητας, σε αντίθεση με το ταυτοποιητικό παράδειγμα ή την κλασική οικουμενικότητα, είναι το μόνο που μπορεί να αντισταθεί στη διεθνοποίηση. Αυτό πρέπει να είναι το σημείο εκκίνησης μας. Εντούτοις, σε αντίθεση με τις προηγούμενες ενσαρκώσεις του, οι οποίες κράτησαν τη λογική της διαφορετικότητας και τη λογική του κράτους ξεχωριστές, με την πρώτη να θέτει υπό έλεγχο τη δεύτερη διασφαλίζοντας ότι οι άνθρωποι θα μπορούσαν να «μιλήσουν» ως καθένας (διάφορος) εντός του κόμματος, η πρόκληση είναι να δημιουργήσουμε μια εκδοχή της μορφής του κόμματος που, αναλαμβάνοντας την αξίωση του κράτους για εξουσία πάνω από τις ζωές μας, να μπορεί επίσης να εγγυηθεί το δικαίωμα των ανθρώπων να «ζουν» όπως ο καθένας (οπουδήποτε και ούτω καθεξής). Μόνο όταν μπορούμε να είμαστε ο οποιοσδήποτε, μπορούμε επίσης να είμαστε και οπουδήποτε. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο μιλάω για μια ισχυρή οργάνωση που δεν δίνει έμφαση στις ιδιαιτερότητες ως ξεχωριστές ή μοναδικές, αλλά μάλλον τις αντιλαμβάνεται από την άποψη της ψυχρής υλικοτεχνικής υποστήριξης και άλλων «τεχνικών γνώσεων». Μόνο μια τέτοια οργάνωση μπορεί να παράγει, αν γίνει σωστά, μια διεθνιστική υποκειμενικότητα που είναι πολιτικά χρήσιμη σήμερα. Μία από τις κύριες προκλήσεις του κομμουνισμού του 21ου αιώνα είναι να σκεφτεί κανείς μια ριζικά νέα μορφή κοινωνικής οργάνωσης, η οποία δεν θα θυμίζει ούτε την ελεγχόμενη από το κράτος οικονομία του προηγούμενου αιώνα, ούτε τη σύγχρονη (ρυθμιζόμενη, ελεγχόμενη…) οικονομία της αγοράς. Ενώ αυτή είναι μια σοβαρή πρόκληση της εποχής μας, γνωρίζουμε πολύ καλά ότι δεν μπορεί να γίνει ούτε με τις μορφές των τοπικών και οργανωμένων κοινοτήτων, ούτε εντός των ορίων των εθνών – κρατών. Από την άποψη αυτή, αξίζει να σκεφτούμε την μορφή του Παγκόσμιου Κόμματος ως εναλλακτική λύση στην  οργάνωση της κοινωνίας που είναι βασισμένη στο κράτος και την αγορά. Επομένως, η πρότασή μου είναι: ένας τρόπος σκέψης για τη νέα μορφή κοινωνικής οργάνωσης, εξίσου πέρα από το έθνος – κράτος και την αγορά, είναι μέσω ενός Παγκόσμιου Κόμματος και των δομών του.

 

Σημ: Ο Αγκόν Χάμζα διδάσκει στην Σλοβενική Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών στη Λιουμπλιάνα, και είναι μέλος της Σχολής της Λιουμπλιάνας, μια από τις πιο ενδιαφέρουσες και ριζοσπαστικές ομάδες σύγχρονων φιλοσόφων. Είναι συγγραφέας περίπου πενήντα βιβλίων, και αρχισυντάκτης του ριζοσπαστικού φιλοσοφικού περιοδικού Crisis and Critique.