ΤΟΥΡΚΙΑ: Επιστροφή στην κανονικότητα;

rapidis

Του Δημήτρη Ραπίδη

Συμπληρώνεται ένας χρόνος από το αποτυχημένο πραξικόπημα ενάντια στην κυβέρνηση ΑΚΡ και τον πρόεδρο Ερντογάν. Ένας χρόνος στον οποίο η ροπή της χώρας προς την απολυταρχία και την υπερσυγκέντρωση εξουσίας στο πρόσωπο του προέδρου αφυδάτωσαν σε μεγάλο βαθμό τις συνταγματικές αντιστάσεις του τουρκικού πολιτικού συστήματος διακυβέρνησης.
Μέσα σε ένα κατασταλτικό πλαίσιο άσκησης εξουσίας, οι πολιτικές ελευθερίες και η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων παρακάμφθηκαν, οι διώξεις των πολιτικών ηγετών και πολιτευτών του Δημοκρατικού Κόμματος των Λαών (HDP) πολλαπλασιάστηκαν, ο Τύπος φιμώθηκε, και ένα πολύ μεγάλο τμήμα της τουρκικής κοινωνίας δυσκολεύτηκε να βρει πολιτικό στήριγμα σε αντιπολιτευόμενους πολιτικούς σχηματισμούς.
Πρόσφατα είχαμε γράψει απ’ αυτό το βήμα ότι το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος για τη συνταγματική αναθεώρηση παγίωσε σε σημαντικό βαθμό την πόλωση στους κόλπους της τουρκικής κοινωνίας, μεταξύ των υποστηρικτών του προέδρου Ερντογάν, το κόμμα του οποίου έχει αποκτήσει έντονα προσωποπαγή χαρακτηριστικά, και των υποστηρικτών μιας δημοκρατικής και προοδευτικής Τουρκίας, που εκφράζονται κυρίως μέσα από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, το HDP, και μια πληθώρα μικρών αριστερών οργανώσεων και κινημάτων.

Κίνημα Δικαιοσύνης

Παρακαταθήκη του δημοψηφίσματος, και εκείνων των κοινωνικών ομάδων που στήριξαν το «Όχι» (Hayir), αποτελεί σήμερα το κίνημα για Δικαιοσύνη (Adalet). Ένα κίνημα χωρίς θεσμική και οργανωτική δομή, που αποτέλεσε, όμως, προσωρινή στέγη για εκατοντάδες χιλιάδες τούρκους πολίτες που ακολούθησαν την πορεία από την Άγκυρα στην Κωνσταντινούπολη, βρέθηκαν στο Μάλτεπε στις 8 Ιουλίου, και ένωσαν τη φωνή τους ενάντια στις πολιτικές διώξεις, στην ανελευθερία, στο φόβο και στην ανασφάλεια που έχει κυριαρχήσει στην τουρκική κοινωνία.
Μέσα από αυτή την πρωτοβουλία είναι βέβαιο ότι θα τεθούν οι βάσεις των πολιτικών συγκλίσεων για τη δημιουργία μιας εναλλακτικής πρότασης διακυβέρνησης για τη χώρα. Σε μια τέτοια προσπάθεια, η συμμετοχή των ηγετών της αντιπολίτευσης, Κιλιτσντάρογλου και Ντεμιρτάς, είναι απαραίτητη με αμφότερους να οφείλουν να αναζητήσουν ένα πρόσωπο κοινής αποδοχής που θα ηγηθεί του κινήματος.
Οι ζυμώσεις προς αυτή την κατεύθυνση θα εντατικοποιηθούν το επόμενο διάστημα, για να διαμορφωθεί μια συγκεκριμένη στρατηγική μεσοπρόθεσμα, καθώς με τις παρούσες συνθήκες και τους πολιτικούς συσχετισμούς στο εσωτερικό, η κατάσταση στη Τουρκία δεν φαίνεται να αλλάζει εύκολα. Πιθανώς, η εξωτερική πίεση προς την Άγκυρα, που κορυφώνεται το τελευταίο διάστημα με αφορμή τη Συρία, τη κρίση στο Κατάρ, και τις γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ, να οδηγήσει σε τακτικό εγκλωβισμό της τουρκικής ηγεσίας. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Άγκυρα θα επιδιώξει εκ νέου την κορυφώσει την πολιτική αντιπαράθεση στο εσωτερικό, υπερθεματίζοντας στη ρητορική της προστασίας της χώρας από τον «εξωτερικό εχθρό», με αφορμή την επέτειο καταστολής των πραξικοπηματιών τον Ιούλιο του 2016.

Στρατηγικός στόχος η εδαφική ακεραιότητα

Στην εξωτερική πολιτική, η τουρκική κυβέρνηση έχει ανοίξει πολλά μέτωπα τα οποία δεν μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά, παρά μόνο κάνοντας υποχωρήσεις και συμβιβασμούς. Οι εκκρεμότητες, εντάσεις και ατελείς σχέσεις που δημιουργεί εξυπηρετούν ένα και μόνο βασικό, στρατηγικό στόχο, που είναι επίσης και στόχος επιβίωσης: τη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας από την απειλή δημιουργίας κουρδικού κράτους σε Ιράκ και Συρία, αλλά και εντός των τειχών, στα νοτιοανατολικά σύνορα της Τουρκίας.
Με άλλα λόγια, η τουρκική κυβέρνηση προσπαθεί να πολλαπλασιάζει τις εστίες σύγκρουσης και περιφερειακής έντασης, από τα Βαλκάνια και το Αιγαίο, μέχρι τη Μέση Ανατολή και τη Κύπρο, τραβώντας την προσοχή των ΗΠΑ και της Ρωσίας, αναμένοντας ως αντάλλαγμα για τη διασφάλιση της περιφερειακής ασφάλειας, τη δέσμευση ότι δεν θα αναγνωρισθεί ή δεν θα υποστηριχθεί κουρδικό κράτος από Ουάσιγκτον και Κρεμλίνο.
Το επόμενο διάστημα θα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις εξελίξεις στο συγκεκριμένο θέμα, με τον ηγέτη της αυτόνομης περιφερειακής κυβέρνησης του Κουρδιστάν στο Ιράκ, Μασούντ Μπαρζανί, να προκηρύσσει δημοψήφισμα στις 25 Σεπτεμβρίου για τη δημιουργία ανεξάρτητου κουρδικού κράτους. Η στάση των ΗΠΑ και της Ρωσίας παραμένει ακόμη ένα ερωτηματικό, σε μια περίοδο που όλοι οι περιφερειακοί δρώντες μετρούν τις δυνάμεις τους.