Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2017: Ζωντανό πολιτικά και κοινωνικά, πλούσιο καλλιτεχνικά

 

Διαβάζοντας το φετινό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, ο «Θεατής» αισθάνεται μεγάλη ικανοποίηση, γιατί εδώ και χρόνια ζητούσε από τη σελίδα του, σε τούτη την εφημερίδα, δύο πράγματα από το Φεστιβάλq Το ένα ήταν ένα πλατύ πρόγραμμα ανοιχτό στις ανάγκες και τους προβληματισμούς των καιρών, που να έχει καλλιτεχνική ποιότητα και να επιτρέπει στο ελληνικό κοινό να γεύεται την εντόπια και ξένη πρωτοπορία. Το δεύτερο, να γίνει εφαλτήριο δημιουργίας καλλιτεχνικών projects από νεανικές κυρίως ομάδες πάνω σε δοσμένες θεματικές ή καλλιτεχνικούς πειραματισμούς. Και τα δύο τα βρίσκουμε στο φετινό πρόγραμμα, πολύ πλούσιο αφ’ εαυτού. Το σημαντικότερο είναι πως έχουμε ένα Φεστιβάλ ανοιχτό στην κοινωνία και τις αντιφάσεις της, για να θυμηθούμε οι παλιότεροι συνθήματα του παρελθόντος ακόμη ζωντανά και παλλόμενα. Που έχει θεματικά κέντρα, που προσπαθεί να εκφράσει αυτήν την κοινωνία και τους καημούς της και φέρνει τις παραστατικές τέχνες της χώρας να συνομιλήσουν γόνιμα και δυναμικά με τις αντίστοιχες δημιουργίες άλλων χωρών και με σπουδαίους ξένους δημιουργούς.

 

Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος και οι συνεργάτες του δούλεψαν με κέφι και σύνεση, ώστε κυρίως να δημιουργήσουν θεσμούς και να μη μείνουν σε καλλιτεχνικά πυροτεχνήματα, σημαντικά μεν, που όμως περνούν και φεύγουν, χρήσιμα πιο πολύ στους επαγγελματίες αλλά που για το κοινό δεν είναι παρά ενδιαφέρουσες πλην ασύνδετες εμπειρίες. Με αυτό τον τρόπο, από τη μια, το Φεστιβάλ αποκτά ξανά μια νευραλγική θέση στην πολιτιστική ζωή της χώρας, που είχε χάσει τα τελευταία χρόνια, και επιχειρεί να τονώσει τη συμμετοχή του κοινού ιδίως στην περιφέρεια, από την άλλη, εντάσσεται ξανά στη χορεία των Φεστιβάλ αναφοράς. Βρίσκει, επίσης, την οικονομική σημασία του, αφού μπορεί να γίνει πόλος έλξης για απαιτητικούς τουρίστες που συνδυάζουν το ταξίδι με καλλιτεχνικές απολαύσεις αλλά και κινητοποιεί την οικονομία της περιφέρειας και του αθηναϊκού κέντρου για την κάλυψη των αναγκών του.
Έμφαση δόθηκε στα ελληνικά σχήματα και μάλιστα σε νέους, πολύ νέους δημιουργούς, κάτι που είχε ξεκινήσει από πέρυσι για άλλους λόγους, αλλά συνεχίστηκε φέτος από πρόθεση. Όμως δεν λείπουν και μεγάλα ονόματα της διεθνούς θεατρικής σκηνής (όπως ο γάλλος Ζυλιέν Γκοσλέν, η ιρανή Αφσανέχ Μαχιάν, η πολωνή Μάρτα Γκόρνιτσκα, ο Ρόμπερτ Γουίλσον και ο σπουδαίος Ρομέο Καστελούτσι, που ευτυχώς βλέπουμε αρκετά πια στη χώρα μας).

«Λύκειο Επιδαύρου», ένας νέος θεσμός

Ο «Θεατής» σήμερα θα παρουσιάσει το μέρος που αφορά την Επίδαυρο και το «Λύκειο Επιδαύρου» και την επόμενη εβδομάδα, θα μιλήσουμε για όσα θα συμβούν στην Αθήνα.
Στην καθιερωμένη συνέντευξη παρουσίασης του προγράμματος, ο Θεοδωρόπουλος αναφέρθηκε στους νέους θεσμούς του Φεστιβάλ και αρχικά στο «Λύκειο Επιδαύρου». Από καιρό, ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ είχε εξηγήσει ότι είναι πρωταρχικός του στόχος η «σύνδεση της καλλιτεχνικής διαδικασίας με την εκπαίδευση και το διάλογο στο χώρο των παραστατικών τεχνών». Το εγχείρημα αφορά σπουδαστές όλων των τεχνών περί το θέατρο και το χορό και σ’ αυτό θα διδάσκουν σημαντικοί καλλιτέχνες και επιστήμονες, έλληνες και ξένοι. Το «Λύκειο» δεν θα είναι ένας μεμονωμένος θεσμός, αλλά οι θεματικές του κάθε χρόνο θα σχετίζονται με τις θεματικές των παραστάσεων του θεάτρου της Επιδαύρου και της μικρής Επιδαύρου, ώστε να δημιουργούνται καλλιτεχνικές ωσμώσεις και διάλογοι. Φέτος, το θέμα είναι η «Έλευση του ξένου», που ακολουθεί την όλη προβληματική του Φεστιβάλ. «Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί αυτή την πρώτη χρονιά λειτουργίας του Λυκείου στις ρίζες του αρχαίου θεάτρου, σε αρχετυπικές δομές κοινές σε παλαιούς πολιτισμούς, όπως ο ελληνικός, ο ινδικός, ο κινεζικός, και στον τρόπο με τον οποίο οι δομές αυτές εκφράζονται δημιουργικά στη σύγχρονη σκηνή», διαβάσαμε.

«Δος μοι τούτον τον ξένον»

Το θέμα που επελέγη, λοιπόν, ως κεντρικός άξονας της προβληματικής είναι το μεταναστευτικό. Με μότο τον περίφημο στίχο «δος μοι τούτον τον ξένον», που παραπέμπει όχι μόνο στον ξένο αλλά και στο ξένισμα της ετερότητας, όπως και οι παραστάσεις που επιλέχτηκαν, ο Τσεζάρε Γκραούζινις με το ΚΘΒΕ ανεβάζει τους «Επτά επί Θήβας» του Αισχύλου σε μετάφραση Γ. Μπλάνα, ο Σταύρος Τσακίρης τον «Οιδίποδα επί Κολωνώ» του Σοφοκλή σε μετάφραση Δ. Δημητριάδη και ο Έκτορας Λυγίζος με το ΔΗΠΕΘΕ Λάρισας τις «Βάκχες» του Ευριπίδη σε μετάφραση Γ. Χειμωνά.
Το Εθνικό συμμετέχει με δύο παραγωγές: μια παράσταση-έκπληξη που σαφώς θα συζητηθεί, «Ειρήνη» του Αριστοφάνη αλλά σε μουσική εκδοχή από τον συνθέτη Ν. Κυπουργό σε λιμπρέτο του πολύ καλού νέου συγγραφέα Δ. Παπαμάρκου, σε σκηνοθεσία Κ. Αρβανιτάκη και με Τρυγαίο τον Τζίμη Πανούση. Η δεύτερη παραγωγή είναι η «Άλκηστη» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία της Κατερίνας Ευαγγελάτου.
Η Μαριάννα Κάλμπαρη και το Θέατρο Τέχνης σε συνεργασία με το ΔΗΠΕΘΕ Ιωαννίνων προτείνει τη «Μήδεια» του Ευριπίδη με πολύ ενδιαφέροντα στην ανομοιογένειά του θίασο. Τέλος, ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου κλείνει τον κύκλο των Επιδαυρίων με τους «Πέρσες» του Αισχύλου, των οποίων τη σκηνοθεσία ανέθεσε στον νεότατο Άρη Μπινιάρη.
Η τελευταία εκδήλωση, κοντά στον δεκαπενταύγουστο, θα είναι μια μεγάλη γιορτή, για την οποία το Φεστιβάλ μας ενημερώνει: «Η ορχήστρα του αρχαίου θεάτρου μετατρέπεται στο μεγάλο αλώνι-χοροστάσι του Χρόνου, για να υποδεχτεί που σύγχρονους συμποσιαστές, τραγουδιστές, οργανοπαίκτες και χορευτές απ’ όλη την Πελοπόννησο, σε μιαν ανοιχτή πρόσκληση για συμμετοχή στον κύκλο και την τελετουργία του ελληνικού παραδοσιακού γλεντιού». Η καλλιτεχνική και μουσική επιμέλεια είναι του Λάμπρου Λιάβα. Ομολογουμένως μια πολύ όμορφη ιδέα.

Ο διάλογος με τη «Μικρή Επίδαυρο»

Αντιστικτικά -αλλά και επί το πειραματικότερον- θα λειτουργήσει είπαμε το Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου, όπου θα δούμε τη «Μήδεια» πάλι αλλά σε σκηνοθεσία Δ. Καραντζά. Εδώ τρεις άντρες ηθοποιοί αναλαμβάνουν να ανατάμουν τη Μήδεια και να ελέγξουν την επιχειρηματολογία της (Γ. Γάλλος, Χ. Λούλης και Μ. Σαράντης). Ενώ η Ιώ Βουλγαράκη θα εξερευνήσει την «Οδύσσεια» σε μετάφραση Δ. Μαρωνίτη και ο Π. Δεντάκης τον «Κύκλωπα» του Ευριπίδη με αποκλειστικά γυναικεία διανομή. Τις παραστάσεις θα κλείσει μια παράσταση που έρχεται από το Φεστιβάλ της Αβινιόν. Ο γνωστός γάλλος σκηνοθέτης Ολιβιέ Πυ (μεταξύ άλλων, θυμόμαστε τη σκηνοθεσία του στο «Βιτριόλι» του Μαυριτσάκη πριν από λίγα χρόνια στο Εθνικό) επιχειρεί μια ιδιαίτερη συν-ανάγνωση των «Ικέτιδων» και του «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου σε μια μινιμαλιστική παράσταση με τρεις μόνον ηθοποιούς.
Μακάρι τα καλλιτεχνικά αποτελέσματα να είναι ανάλογα των αναμονών που μας έχουν γεννηθεί.

Και μια κουβέντα για τα ΔΗΠΕΘΕ

Και μια παρατήρηση, απ’ αφορμής της συμμετοχής μερικών ΔΗΠΕΘΕ στις παραστάσεις της Επιδαύρου: μήπως ήρθε η ώρα το ΥΠΠΟ να δει τι θα γίνει επιτέλους με το θεσμό αυτό; Από δεκαπενταετίας με προβληματική λειτουργία, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες κάποιων καλλιτεχνών να τα στηρίξουν, τα ΔΗΠΕΘΕ, που δημιουργήθηκαν πριν από 35 πάνω κάτω χρόνια από μια ιδέα της Μελίνας Μερκούρη για τη διάχυση του πολιτισμού από το κέντρο προς την επαρχία, «σκόνταψαν» πάνω στον «Καλλικράτη» που έκανε ασαφέστερο ακόμη το θεσμικό πλαίσιό τους και σε μια ατέρμονη και ανούσια συζήτηση για τον αριθμό τους στο ΥΠΠΟ. Στην πραγματικότητα το πρόβλημά τους ήταν πρόβλημα ουσίας: να επαναπροσδιοριστεί ο ρόλος τους και να εκμοντερνιστεί το πλαίσιο λειτουργίας τους και η σχέση τους με τους δήμους και τις τοπικές κοινωνίες, δηλαδή, για να τα λέμε με το όνομά τους, να πάψουν να αποτελούν «τσιφλίκι» των εκάστοτε δημάρχων και να εξαναγκάζονται να ικανοποιούν τις πελατειακές σχέσεις τους. Σήμερα είναι στην πλειονότητά τους δημοτικά θέατρα, χωρίς αναφορά στην περιφέρεια, μερικά εκ των οποίων αγωνίζονται ειλικρινώς πλην ματαίως να αποσείσουν την ερασιτεχνικότητα είτε να πάψουν να γίνονται υποδοχείς σε «αρπαχτές» γνωστών ονομάτων κυρίως το καλοκαίρι. Η υποχρηματοδότηση -μερικές χιλιάδες ευρώ το χρόνο κι αυτές αβέβαιες- ολοκληρώνει την εικόνα.
Αν έχουν ολοκληρώσει τον ιστορικό τους κύκλο -όπως αρκετοί άνθρωποι της τέχνης αλλά και της Τ.Α. διατείνονται- ας βάλει η πολιτεία την τελεία και ας προχωρήσει σε ένα γενναίο ανασχεδιασμό της πολιτιστικής πολιτικής που αφορά το θέατρο και τη θεατρική παιδεία στην επαρχία. Αν δεν με απατά η μνήμη μου, εδώ και χρόνια υπήρχαν ενδιαφέρουσες προτάσεις στο τμήμα Πολιτισμού του ΣΥΡΙΖΑ, -τι απέγιναν;- αλλά και μια ματιά στον υπόλοιπο κόσμο μπορεί να οδηγήσει σε ωραίες εμπνεύσεις χαμηλού δημοσιονομικού κόστους -μακράν ιδρυμάτων και άλλων παρομοίων.

Μαρώ Τριανταφύλλου
maro33@otenet.gr