Φωτεινή Βάκη: «Ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να λειτουργήσει ως ιμάντας μεταβίβασης των φωνών της κοινωνίας»

vaki

Τη συνέντευξη πήρε η Ιωάννα Δρόσου

Έχει ξεκινήσει ήδη η τρίτη αξιολόγηση, με στόχο να φτάσουμε στην έξοδο από τα μνημόνια τον Αύγουστο του 2018. Ποια η εκτίμησή σου για την πορεία αυτής;
Βασικός στόχος της κυβέρνησης είναι να κλείσει η αξιολόγηση το συντομότερο δυνατό, προκειμένου τον Αύγουστο του 2018 να εξέλθουμε από το καθεστώς μνημονιακής επιτροπείας και να μπει η χώρα, επιτέλους, σε μια κανονικότητα, με την κοινωνία όρθια. Tο τέλος της επιτροπείας δεν σημαίνει τέλος εποπτείας, η οποία ούτως ή άλλως επιβάλλεται σε όλα τα κράτη μέλη της ευρωζώνης. Ωστόσο, η έξοδος από αυτό το ταπεινωτικό καθεστώς που ισοπέδωσε την κοινωνία, θα δώσει για πρώτη φορά στην κυβέρνηση τη δυνατότητα να νομοθετεί αυτοβούλως για τη δημοσιονομική πολιτική της χώρας.

Η πορεία της οικονομίας

Τις επόμενες μέρες θα συζητηθεί στη βουλή ο προϋπολογισμός για το 2018. Ποια είναι η εικόνα για τη μέχρι τώρα πορεία της οικονομίας;
Σε μακροοικονομικούς δείκτες και βασικά δημοσιονομικά μεγέθη φαίνεται να υπάρχει μια θετική εξέλιξη. Διατρέχοντας το προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού υπάρχουν κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία: Η μεγέθυνση του ΑΕΠ για το 2017, δηλαδή η ανάπτυξη, αναμένεται στο 1,8%. Το πρωτογενές πλεόνασμα του 2017 υπολογίζεται στο 2,21%, εκ του οποίου άνω των 800 εκατ. ευρώ αποτελούν υπερπλεόνασμα και θα επιστραφεί στις κοινωνικά ευπαθείς ομάδες. Επίσης, έχουν πάει πολύ καλά οι επενδύσεις και οι εξαγωγές, ενώ το μεγάλο πλεονέκτημα είναι η μείωση της ανεργίας που αναμένεται να κλείσει στο 20,2%. Και θέλω να σταθώ λίγο στο τελευταίο γιατί είναι πολύ σημαντικό το ότι η ανεργία έχει πέσει 7 μονάδες από όταν αναλάβαμε, γεγονός που απαξιώνεται από το αντεπιχείρημα της αντιπολίτευσης ότι η μείωση οφείλεται στην αύξηση της μερικής και εκ περιτροπής απασχόλησης. Αλλά και αυτό το επιχείρημα καταρρέει, καθώς η αύξηση των εισφορών προς τον ΕΦΚΑ αποτελεί δείκτη αύξησης της πλήρους απασχόλησης. Να σημειώσω δε πως ενώ  θεωρείτο από την αντιπολίτευση ότι ο ΕΦΚΑ θα έχει έλλειμμα, παρουσίασε πλεόνασμα. Η θετική αυτή πορεία της οικονομίας αναμένεται και για το 2018, με το προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού να προβλέπει θετικούς δείκτες, δηλαδή μεγέθυνση του ΑΕΠ στο 2,4%, αύξηση των επενδύσεων και πλεόνασμα στο 3,6% του ΑΕΠ. Επομένως, από την άποψη των δεικτών και των μεγεθών τα πράγματα φαίνεται να πηγαίνουν καλά. Το μεγάλο, βεβαίως, στοίχημα είναι πόσο αυτά θα μεταφραστούν σε βελτίωση της διαβίωσης του πολίτη και σε ανάταξη μιας κοινωνίας ταλαιπωρημένης από τα μνημόνια.

Ακριβώς. Οι δείκτες βαίνουν καλώς, αλλά μπορούμε να πούμε το ίδιο και για την κοινωνία; Ασκείται έντονη κριτική στη φορολογική πολιτική που βαραίνει καθημερινά τους πολίτες.
Προτού απαντήσω στο ερώτημά σου, θέλω να επιμείνω λίγο ακόμα στον ΕΦΚΑ. Πέρυσι, οι ασφαλιστικές εισφορές μειώθηκαν για το 80% των πολιτών, μέτρο που ανακούφισε τους πολίτες, αλλά κατέστησε και βιώσιμο τον ΕΦΚΑ, καθώς υπήρξε μεγαλύτερη φορολογική συμμόρφωση. Ως προς τη φορολογία που έθεσες, συμφωνώ ότι σε κάποιους τομείς είναι υψηλή και αυτό λειτουργεί και ως πρόσκομμα της ανάπτυξης, ειδικά στους ελεύθερους επαγγελματίες. Τα αντίμετρα του 2019-2020 προβλέπουν μείωση της φορολογίας όσον αφορά τα φυσικά πρόσωπα, αλλά και τις επιχειρήσεις, εφόσον επιτευχθεί πλεόνασμα 3,5%, που θεωρώ πως θα είναι εφικτό.

Επενδύσεις με όρους και κανόνες

Ο πρωθυπουργός στη ΔΕΘ δήλωσε σε όλους τους τόνους ότι στόχος της κυβέρνησης είναι η προσέλκυση επενδύσεων. Ωστόσο, φαίνεται ότι ο καθένας αντιλαμβάνεται διαφορετικά τις επενδύσεις, αν δούμε τις αντιδράσεις γύρω από την El Dorado ή την επένδυση στο Ελληνικό. Τελικά, οι επενδύσεις είναι θεμιτές με όποιο κόστος;
Στόχος μας είναι να υπάρξουν επενδύσεις, αλλά με όρους και κανόνες, με γνώμονα την προστασία του περιβάλλοντος, της αξιοπρεπούς εργασίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς.  Οι επενδύσεις δεν είναι μια αποικιοκρατία νέου τύπου, όπου έρχονται οι επενδυτές σε μια χώρα ταλαιπωρημένη, σε κρίση, καταληστεύουν τον πλουτοπαραγωγικό της πλούτο, καταστρέφουν το περιβάλλον και υποθηκεύουν το μέλλον των επόμενων γενιών. Επένδυση σημαίνει σεβασμός στην κείμενη νομοθεσία, τη φύση, τον άνθρωπο και την εργασία. Σε αυτό το πλαίσιο θέλουμε να κινηθούμε και στις επενδύσεις που ανέφερες. Και να μην ξεχνάμε ότι στο παρελθόν, σε χώρες της Λατινικής Αμερικής, πολυεθνικές έχουν κάνει πραξικοπήματα για τα συμφέροντά τους. Στην περίπτωση των Σκουριών, η El Dorado πριν λίγες βδομάδες εκβίαζε μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση, ενώ δεν είχε τηρήσει κάποιους από τους όρους που είχε υπογράψει, όπως για παράδειγμα την καθετοποίηση της παραγωγής, την υλοποίηση εργοστασίου μεταλλουργίας.

Στην περίπτωση του Ελληνικού; Το ΚΑΣ δέχτηκε τρομερές πιέσεις για να καταπατήσει τον αρχαιολογικό νόμο.
Είναι αδιανόητο σε έναν τόπο που κάθε μέρα συνομιλεί με την ιστορία, να στοχοποιούμε τον αρχαιολογικό νόμο και το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, το οποίο συμβάλλει στη συνταγματική προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και απαρτίζεται από εγνωσμένου κύρους επιστήμονες. Το δεύτερο λάθος είναι να βλέπουμε αντιπαραθετικά την αρχαιολογία προς την επένδυση. Δεν καταλαβαίνω γιατί η κήρυξη αρχαιολογικού χώρου λειτουργεί ως πρόσκομμα στη δόμηση; Καθόλου δεν είναι έτσι και έχουμε πλείστα παραδείγματα που συνηγορούν υπέρ του αντιθέτου: Το μετρό αποδείχθηκε ένα ζωντανό μουσείο, ενώ το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος ανέδειξε τα αρχαία, χωρίς να επηρεαστεί η επένδυση. Η κήρυξη αρχαιολογικής ζώνης 300 στρεμμάτων ήταν καλή εξέλιξη, καθώς θα προστατευτεί ο πολιτιστικός μας πλούτος και θα ξεκινήσει κανονικά η επένδυση.

Θωρακίζουμε δικαιώματα

Τις προηγούμενες μέρες συζητήθηκε το νομοσχέδιο για την ταυτότητα φύλου, που έδωσε φωνή στην τρανς κοινότητα, ενώ ακούστηκαν και ακραίες ρατσιστικές ή συντηρητικές τοποθετήσεις από τα έδρανα της βουλής. Τι ανέδειξε αυτός ο νόμος;
Ανέδειξε σαφώς το ζήτημα προστασίας, κατοχύρωσης, εμπέδωσης και θωράκισης των ατομικών δικαιωμάτων, το οποίο είναι και η σκευή της νεωτερικότητας. Η αμερικανική Επανάσταση από τον 18ο αιώνα μιλούσε για το ατομικό δικαίωμα της ελευθερίας, αναφερόμενη στο δικαίωμα αυτοδιάθεσης του προσώπου, το οποίο αποτέλεσε το εναρκτήριο λάκτισμα κατάργησης της δουλείας. Με το νόμο αυτό κάποιοι άνθρωποι θα απαλλαγούν από μια άλλη «δουλεία», αυτή του βιολογικού τους φύλου, όταν βρίσκεται σε αναντιστοιχία με το κοινωνικό τους φύλο. Οι αντιδράσεις που υπήρξαν ήταν υπερβολικές και δεν προσήκουν σε μια ευτεταγμένη πολιτεία οι χαρακτηρισμοί που ακούστηκαν. Και ύστερα ζήσαμε τη φαρσοκωμωδία της Νέας Δημοκρατίας και της Δημοκρατικής Συμπαράταξης που έβαλαν ένα νέο κριτήριο νομοθέτησης, μνημείο κοινοβουλευτικού καιροσκοπισμού, σύμφωνα με το οποίο θα καταψηφίζουν όποιο νόμο δεν τυγχάνει της συναίνεσης των δύο συγκυβερνητών. Παρά ταύτα είναι ο νόμος ένα σημαντικό βήμα, το οποίο έπρεπε να είχε γίνει προ καιρού.

Η Εκκλησία αντέδρασε και σε αυτό το νομοσχέδιο, ζητώντας την απόσυρσή του, όπως έκανε παλιότερα στο σύμφωνο συμβίωσης, το νόμο για την ιθαγένεια ή το νόμο για την παιδεία. Η συζήτηση για τα όρια της Εκκλησίας απέναντι στο κράτος έχει παγώσει. Θεωρείς πως το ζήτημα αυτό πρέπει να ανοίξει;
Ανέκαθεν ήμουν υπέρμαχος της διακριτότητας των ρόλων Εκκλησίας και Πολιτείας που ούτως ή άλλως αποτελεί αντικείμενο διαβούλευσης στο πλαίσιο της συνταγματικής αναθεώρησης και θα πρέπει να συζητηθεί εκτενώς, χωρίς εξημμένα πάθη αλλά με νηφαλιότητα και επιχειρήματα. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τις καμπάνες που χτυπούσαν πένθιμα τις μέρες ψήφισης του συμφώνου συμβίωσης για τα ομόφυλα ζευγάρια, όπως ούτε τη στάση της αξιωματικής αντιπολίτευσης που διαιρέθηκε στα τρία. Όμως τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και του Θεού τω Θεώ. Μια ευτεταγμένη πολιτεία οφείλει να θωρακίσει δικαιώματα συμπολιτών μας που είναι «αόρατοι» και υφίστανται αποκλεισμούς

Συλλογικός εργάτης και συλλογικός διανοούμενος

Ποιος ο ρόλος του κόμματος στο πολιτικό σχέδιο της κυβέρνησης; Πιστεύεις ότι το κόμμα θα έπρεπε πρωτίστως να θέτει ζητήματα στην κυβέρνηση και ύστερα να συμβάλλει στο κυβερνητικό έργο;
Αριστερή διακυβέρνηση δεν σημαίνει κυβερνητισμός, αλλά ένα αριστερό κόμμα πρωτοπόρο, που είναι το κέντρο λήψης πολιτικών αποφάσεων και πυλώνας του δημοκρατικού έθους της κυβέρνησης. Θα πρέπει, λοιπόν, το κόμμα να λειτουργεί και ως «συλλογικός εργάτης», δηλαδή να συμβάλλει όσο μπορεί στο νομοθετικό και κυβερνητικό έργο, αλλά και ως «συλλογικός διανοούμενος», δηλαδή να φιλοτεχνεί ένα πολιτικό σχέδιο, ένα όραμα. Δυστυχώς, αυτό εσχάτως δεν είναι ευκρινές. Και θεωρώ ότι χρειάζεται μια ανασυγκρότηση του κόμματος και μια αυτογνωσία, ώστε να προσδιοριστεί ο ρόλος του σε ένα τόσο δυσμενές τοπίο σε παγκόσμιο επίπεδο. Ας μην ξεχνάμε, όμως, ότι το κόμμα πέρασε και μια περίοδο σοκ, ύστερα από τη διάσπαση, ως συνέπεια του επώδυνου συμβιβασμού. Επειδή, όμως, ο ρόλος του κόμματος είναι εξαιρετικά σημαντικός σε αυτή τη συγκυρία, πρέπει να ανασυγκροτηθεί και να αναστοχαστεί τη φυσιογνωμία και την προοπτική του

Η μήτρα του ΣΥΡΙΖΑ ήταν η ενωμένη αριστερά. Πώς θα μπορέσει να υπηρετήσει αυτή την ιδρυτική του αρχή και να προσεγγίσει κόσμο που απογοητεύτηκε ή αποχώρησε, έστω και σε επίπεδο διαλόγου;
Ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να ενώνει, αλλά πρέπει και να ακούει, για να λειτουργεί ως ιμάντας μεταβίβασης των φωνών της κοινωνίας. Ενίοτε διακατέχεται από κλειστοφοβία και κινδυνεύει έτσι να γίνει κόμμα-σκαντζόχοιρος. Αντίθετα, πρέπει να ανοιχτεί στην κοινωνία, να συνομιλήσει με αυτή και να μην παραμένει κλεισμένο σε γραφεία κάνοντας ασκήσεις επί χάρτου.

Άνοιγμα στην κοινωνία και τα κινήματα

Στην πρώτη διακυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, γίνονταν ανοιχτές συγκεντρώσεις σε πλατείες για να παρουσιαστεί το κυβερνητικό σχέδιο. Αυτές δεν γίνονται πια, παρότι γίνονται ολοένα και περισσότερες δημόσιες κομματικές συγκεντρώσεις-εκδηλώσεις. Πώς θα επιτευχθεί η επανασύνδεση με την κοινωνία;
Έχω την εντύπωση ότι υπάρχει μια αμηχανία και δυστοκία στα κομματικά μέλη που είναι μεν κατανοητή, γιατί το εγχείρημα είναι πολύ δύσκολο σε μια Ευρώπη που κλίνει επ’ ακροδεξιά, αλλά δεν μπορεί αυτό να μας αποτρέπει από το άνοιγμα στην κοινωνία και τα κινήματα. Πρέπει να εξηγήσουμε στον κόσμο ότι αριστερή διακυβέρνηση σε παγκόσμιο νεοφιλελευθερισμό δεν σημαίνει εφόρμηση στους ουρανούς αλλά είναι μια μακρά και επώδυνη διαδικασία που απαιτεί συμμαχίες, προσεκτικά και μεθοδικά βήματα. Και προσπαθούμε να δημιουργούμε ρωγμές στο καθεστώς επιτροπείας, και πολλές φορές και εν είδει «κλεφτοπόλεμου» προσπαθούμε να μεροληπτούμε ταξικά υπέρ των ασθενέστερων. Γι’ αυτά πρέπει να συνομιλήσουμε με τον κόσμο, τα σωματεία, τις οργανώσεις, τα κινήματα και να εμπνεύσουμε.

Ύστερα, η συζήτηση στην αριστερά δεν πρέπει να περάσει τα σύνορα και ο ΣΥΡΙΖΑ να συζητήσει με άλλα κόμματα της αριστεράς, για να ανταλλάξει εμπειρίες, αλλά και ιδέες;
Έγινε ένα πολύ μεγάλο βήμα σε επίπεδο κορυφής, η διάσκεψη των χωρών του Νότου, η οποία επιδιώκει να αποτελέσει ένα ευρύ, αντινεοφιλελεύθερο μέτωπο κατά της λιτότητας. Αυτό, όμως, δεν αρκεί. Χρειάζεται και δουλειά βάσης και οι αγωνιστές της αριστεράς, τα κομματικά στελέχη να είναι σε επαφή με σωματεία, συνδικάτα, τα αριστερά κόμματα της Ευρώπης, ώστε να υπάρξει διάχυση ιδεών και δημιουργία συμμαχιών στην Ευρώπη.