60 χρόνια Αριστερά και δικομματισμός (1958 -2018)

vogiatzis

Πριν λίγες μέρες συμπληρώθηκαν 60 χρόνια από τη μεγάλη επιτυχία της Αριστεράς, της ΕΔΑ, στις εκλογές του 1958. Παίρνοντας ποσοστό 25% ήταν δεύτερο κόμμα, έβγαζε 79 βουλευτές και γινόταν αξιωματική αντιπολίτευση. Δεν είχαν καν συμπληρωθεί εννέα χρόνια από το τέλος του εμφύλιου. Η γνωστή τότε καλλιτέχνης Καλή Καλό τραγουδούσε στις επιθεωρήσεις «Καραμανλή, Καραμανλή, μπήκαν 80 στη βουλή». Το υπονοούμενο ήταν εμφανές. Αυτό που συνέβαινε συνήθως ήταν οι Αριστεροί να μπαίνουν στις φυλακές και να πηγαίνουν στις εξορίες. Τόσοι πολλοί στη βουλή;
Σε μία εποχή κυριαρχίας του ψυχρού πολέμου διεθνώς και διακυβέρνησης μετεμφυλιακού κράτους στην Ελλάδα το γεγονός ήταν απαράδεκτο και άκρως ανησυχητικό για το καθεστώς. Οι διώξεις των Αριστερών εντάθηκαν, μπήκε ξανά σε λειτουργία η βιομηχανία των «δηλώσεων» και ο υπουργός Τσάτσος δήλωνε στο διαμαρτυρόμενο Ηλία Ηλιού: «Θα εφαρμόσουμε την πολιτική μας. Αν πέσουμε εμείς, μετά έρχεστε εσείς. Αυτό δεν θα το επιτρέψουμε».

Τα δύο σχέδια

Για να μην το επιτρέψουν «η ντόπια ολιγαρχία και ο ξένος παράγοντας» (φρασεολογία της Αριστεράς την εποχή εκείνη) έβαλαν σε ενέργεια τα μεγάλα μέσα. Κατέστρωσαν δύο σχέδια. Αυτά ήταν ο δικομματισμός και η δικτατορία. Το σχέδιο για το δικομματισμό προϋπήρχε. Τα προβλήματα στο χώρο του κέντρου εμπόδιζαν την εφαρμογή του. Η καθηγήτρια Ιστορίας Κωνσταντίνα Μπότσιου γράφει: «Ο δρόμος άνοιξε μετά το ανατρεπτικό αποτέλεσμα των εκλογών του 1958, εν πολλοίς χάρη στη βασική συναίνεση του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Γεωργίου Παπανδρέου ως προς την ανάγκη δημιουργίας ενός βιώσιμου δικομματισμού. Βέβαια, η θεωρία από την πράξη απείχε πολύ, όπως απέδειξε η αποτυχία του δικομματικού πειράματος από το 1961 έως το 1967».
Πράγματι, μέχρι το 1967 έχουμε απόπειρες εφαρμογής και των δύο σχεδίων αλληλοσυγκρουόμενες. Εκλογές βίας και νοθείας 1961, δολοφονία Λαμπράκη, υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ. Ταυτόχρονα, δημιουργία ενιαίου κόμματος του Κέντρου, άνοδό του στην εξουσία και πτώση του. Η πτώση, λοιπόν, του Κέντρου και με τον τρόπο που έγινε, ήταν η κραυγαλέα αποτυχία του πειράματος του δικομματισμού. Αυτό οδήγησε στην υλοποίηση του άλλου σχεδίου, της δικτατορίας.
Η δικτατορία, όμως, μας τέλειωσε το 1974 και ο δικομματισμός κατορθώθηκε να υλοποιηθεί το 1981, αφού στις εκλογές του 1974 και του 1977 υπήρξε ο ανταγωνισμός ΠΑΣΟΚ-ΕΚΝΔ για το ποιος θα είναι ο δεύτερος εταίρος. Επικράτησε του ΠΑΣΟΚ.
Πράγματι, από το 1981 μέχρι το 2009 η εναλλαγή των δύο κομμάτων στην εξουσία, ΠΑΣΟΚ – ΝΔ(ιδρυτής της ο ιδρυτής της ΕΡΕ) γινόταν απρόσκοπτα. Όσο πέρναγαν τα χρόνια, μάλιστα, οι πολιτικές τους γινόταν όλο και πιο κοντινές, μέχρι ταύτισης.

Το τέλος(;)

Τι κοινό, όμως, είχαν τα δύο σχέδια του 1958; Η δικτατορία και ο δικομματισμός; Τέλειωσαν και τα δύο με ανείπωτες καταστροφές για τη χώρα. Η δικτατορία τέλειωσε με το έγκλημα της Κύπρου, με το νησί να παραμένει διαιρεμένο 44 χρόνια μετά, και ο δικομματισμός με την οικονομική καταστροφή της Ελλάδος και την υπαγωγή της στα μνημόνια. Ήταν γραφτό να αποτύχει στην πρώτη εφαρμογή του δικομματισμού ένας Γ. Παπανδρέου και να τελειώσει το δικομματισμό ένας άλλος Γ. Παπανδρέου. Τα δύο κόμματα ΠΑΣΟΚ και ΝΔ οδηγήθηκαν σε συγκυβέρνηση πρώτα υπό τον Παπαδήμο και μετά υπό τον Σαμαρά και ο δικομματισμός οδηγήθηκε βαθιά μέσα στο χώμα.
Αφού, λοιπόν, τα δύο σχέδια που καταρτίστηκαν για την αντιμετώπιση της Αριστεράς κατέρρευσαν… ήρθε η ώρα της Αριστεράς. Μετά τον τερματισμό του ψυχρού πολέμου μέσα από τις γνωστές εξελίξεις, η Αριστερά μπορούσε να έλθει στην κυβέρνηση χωρίς εμπόδια από τον «ξένο παράγοντα». Μεταξύ των κυβερνήσεων Παπαδήμου και Σαμαρά και συγκεκριμένα τον Ιούνιο του 2012, οι εκλογές θύμιζαν 1958, όχι μόνο γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ γινόταν αξιωματική αντιπολίτευση. Γνωστή εταιρία δημοσίευσε τους εκλογικούς χάρτες της Αττικής του 1958 για την ΕΔΑ και του 2012 για τον ΣΥΡΙΖΑ. Οι χάρτες ήταν πανομοιότυποι.
Λόγω, λοιπόν, της κατάρρευσης του δικομματισμού, υπό το βάρος των αμαρτημάτων του, έχουμε κυβέρνηση με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ εδώ και τρία χρόνια και τέσσερις μήνες. Όμως, η κατάρρευση των εταίρων του δικομματισμού, κατά τη γνώμη μου, δεν τέλειωσε ακόμη. Η εκλογική καταγραφή του Σεπτεμβρίου 2015 έχει μονοψήφιο ποσοστό για τον ένα. Αλλά και το 28% του άλλου, για πολλούς εκλογολόγους, περιλαμβάνει 6 ποσοστιαίες μονάδων που αντιστοιχούν σε ψηφοφόρους που απλά ήθελαν να εμποδίσουν επανεκλογή του ΣΥΡΙΖΑ. Σήμερα πια είναι φανερό ότι η ΝΔ έχει μεγάλο πρόβλημα. Τρισυπόστατη στο εσωτερικό της: Καραμανλικοί, Σαμαρικοί, Μητσοτακικοί. Κόμματα από τα δεξιά της και τα κεντρώα της: Καρατζαφέρης, Μπαλτάκος, Αντώναρος κλπ. Όσον αφορά δε το νεότευκτο ΚΙΝΑΛ, δείχνει εξαιρετικά θνησιγενές.
Σε κάθε περίπτωση στο φύλλο της «Εποχής» της 13ης Μάη υπάρχει πλούσιο υλικό για την κατάσταση των δύο εταίρων του πάλαι ποτέ δικομματισμού.

 Κώστας Βογιατζής