Αυξημένη η δυσπιστία στους πολιτικούς θεσμούς και στη δημοκρατία

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΗΝ ΒΕΡΑ ΖΟΥΜΠΟΡΟΒΑ, ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΜΠΡΑΤΙΣΛΑΒΑΣ


Με τους πολιτικούς αναλυτές να θεωρούν αυτές τις εκλογές ως έναν αγώνα για το δημοκρατικό μέλλον της Σλοβακίας και επίδικο το αν η επόμενη κυβέρνηση θα προσιδιάζει στα αυταρχικά/αντιδημοκρατικά καθεστώτα που υπάρχουν στις γειτονικές Ουγγαρία και Πολωνία ή αν η χώρα θα παραμείνει σε μια σταθερή ευρωπαϊκή πορεία, γίνονται οι σλοβακικές εκλογές της 29ης Φλεβάρη. Η πολιτική επιστήμονας, Βέρα Ζουμπόνοβα, μιλάει στην «Εποχή» για την κρίση του πολιτικού συστήματος, το προεκλογικό κλίμα και την επόμενη μέρα.

Τη συνέντευξη πήρε
ο Δημήτρης Γκιβίσης

Πώς θα χαρακτήριζες τη σημερινή κατάσταση στη χώρα σου, σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο;
Από μια επιστημονική προσέγγιση, θεωρώ ότι η κατάσταση είναι πολύ κατακερματισμένη και πολωμένη σε αμφότερα τα επίπεδα, πολιτικό και κοινωνικό. Η σλοβακική δημοκρατία βρίσκεται στη μεγαλύτερη μετάβαση μετά το 1989, και οι εκλογές αυτές είναι οι πιο κρίσιμες από τις εκλογές του 1998, όταν η δημοκρατική αντιπολίτευση και η κοινωνία νίκησαν τον Βλαντιμίρ Μετσίρ. Όσον αφορά την σλοβακική κοινωνία, παρουσιάζει φαινόμενα άνομης συμπεριφοράς, που συμβαδίζουν με το αυξανόμενο επίπεδο δυσπιστίας στους πολιτικούς θεσμούς και στη δημοκρατία.

Τα μετεκλογικά σενάρια

Ποια είναι τα μετεκλογικά σενάρια που υπάρχουν μέσα σε αυτό το πολυδιασπασμένο πολιτικό τοπίο που υπάρχει σήμερα στην Σλοβακία;
Εξαρτάται από το ποια πολιτικά κόμματα θα εισέλθουν στο κοινοβούλιο. Υπάρχουν έξι κόμματα που διεκδικούν την είσοδό τους, και μόνο τέσσερα από αυτά είναι «ασφαλή». Το κυβερνητικό Smer-SD (Σοσιαλδημοκράτες), το φασιστικό LSNS του Κοτλέμπα, το ZA ĽUDÍ (Για το Λαό) του πρώην προέδρου Αντρέι Κλίσκα (συντηρητικό φιλελεύθερο) και το πολιτικό κίνημα των «Απλών ανθρώπων και ανεξάρτητων υποψηφίων» (συντηρητικό και λαϊκίστικο). Υπάρχουν διάφορα σενάρια για την επόμενη μέρα, δεν θα μπω σε λεπτομέρειες αλλά θα αναφερθώ στα τέσσερα κύρια: α) ο Κοτλέμπα να κερδίσει τις εκλογές. Σε μια τέτοια περίπτωση, και δεδομένου ότι κανείς δεν είναι διατεθειμένος να συμμαχήσει μαζί του, θα παραλύσει ολόκληρο το πολιτικό σύστημα, θα αλλάξει η ρητορική και η κατάσταση του κομματικού συστήματος/κομματικών ελίτ και θα διεξαχθούν πρόωρες εκλογές β) να κερδίσει τις εκλογές το Smer-SD και να σχηματίσει κυβέρνηση με το LSNS του Κοτλέμπα, το SNS (εθνικιστικό σλοβακικό κόμμα) και το κόμμα του λαϊκιστή Μπόρις Κολλάρ (κόμματα που είναι στο όριο της εισόδου στη βουλή) γ) να σχηματιστεί μια ευρεία κυβέρνηση αποτελούμενη από πέντε έως έξι κόμματα της αντιπολίτευσης. Θα είναι μια κυβέρνηση εύθραυστη, που θα αποτελείται από φιλελεύθερους, συντηρητικούς, χριστιανοδημοκράτες και προοδευτικούς και θα διατηρηθεί μόνο αν οι πολιτικοί ηγέτες θα είναι σε θέση να κάνουν μια «αλεξίσφαιρη» συμφωνία με αυστηρούς κανόνες δ) κανείς να μην καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση, με αποτέλεσμα η πρόεδρος Ζουζάνα Τσαπούτοβα να σχηματίσει το νέο «γραφείο», αποτελούμενο από τεχνοκράτες, ακαδημαϊκούς και εμπειρογνώμονες, μέχρι να ανακοινωθεί η ημερομηνία των πρόωρων εκλογών.

Ποια είναι τα διλήμματα που αναδύονται ενόψει των εκλογών;
Πιστεύω ότι το κύριο δίλημμα βρίσκεται στα χέρια των δυνητικών και αναποφάσιστων ψηφοφόρων, οι οποίοι είναι πρόθυμοι να ψηφίσουν, αλλά δεν γνωρίζουν ποιος θα «εκπροσωπήσει» τις ιδέες τους και τις λύσεις που επιθυμούν. Αυτή η ομάδα θα επηρεάσει σημαντικά το αποτέλεσμα και την μελλοντική κυβέρνηση.

Βρώμικη πολιτική εκστρατεία

Πώς βλέπεις το πολιτικό σκηνικό δύο εβδομάδες πριν από τις εκλογές;
Σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, και με την προσωπική μου άποψη, βρισκόμαστε στη μέση της πιο βρώμικης πολιτικής εκστρατείας που έγινε ποτέ στη σλοβακική ιστορία. Οι υποψήφιοι γίνονται όλο και περισσότερο βάναυσοι στη ρητορική τους, οι επιθέσεις που κάνουν είναι κυρίως προσωπικές και τα κόμματα κινητοποιούν τους ψηφοφόρους μέσα από τα βασικά ζωώδη ένστικτα, όπως της επιβίωσης. Το LSNS και το Smer-SD επιτίθενται μόνιμα στην κοινωνία των πολιτών, στην ιδέα της φιλελεύθερης δημοκρατίας και στο δικαίωμα της αντίθετης γνώμης, με ψεύτικα νέα και με θεωρίες συνωμοσίας για τον Τζορτζ Σόρος, παρόμοιες με αυτές που γίνονται στην Ουγγαρία.

Στις δημοσκοπήσεις βλέπουμε ότι το ακροδεξιό LSNS βρίσκεται στη δεύτερη θέση μετά τους Σοσιαλδημοκράτες. Πώς ερμηνεύεις αυτήν την μεγάλη, και ιδιαίτερα ανησυχητική, αύξηση που παρουσιάζει; (σημ: το 2016 πήρε 8% και μπήκε για πρώτη φορά στη βουλή).
Οι κυριότεροι λόγοι είναι οι εξής: α) η έλλειψη εμπιστοσύνης προς τους κυρίαρχους πολιτικούς, που αποκαλύφτηκαν μετά τη δολοφονία του δημοσιογράφου Γιαν Κούτσιακ το 2018 (σημ: διερευνούσε τη φορολογική απάτη πολλών επιχειρηματιών που είχαν διασυνδέσεις με υψηλά ιστάμενους Σλοβάκους πολιτικούς) β) η ισχυρή εκστρατεία από πόρτα σε πόρτα που έγινε για τουλάχιστον δέκα χρόνια γ) το γεγονός ότι η νέα γενιά είναι πρόθυμη να ψηφίσει τους φασίστες, αφού δεν έχει την οποιαδήποτε ιστορική μνήμη για το παρελθόν και το καθεστώς του Γιόζεφ Τίσο (πρόεδρος της χώρας στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, συνεργάτης των ναζί, εκφραστής του κληρικού φασισμού) δ) η κρίση της πολιτικής ηγεσίας στο «δημοκρατικό» στρατόπεδο, με τους σημερινούς ηγέτες των κομμάτων να μην είναι σε θέση να δώσουν ένα όραμα που θα γεννήσει μια νέα ελπίδα για το μέλλον και έναν στόχο για την κοινωνία.