Εκλογή-δημοψήφισμα των Σαντινίστας λόγω της κοινωνικής πολιτικής τους

epa01799858 Sandinista supporters of Nicaragua's President Daniel Ortega and sympathizers of the Sandinista National Liberation Front (FSLN as in Spanish) attend an event marking the 29th anniversary of the Sandinista revolution in Juan Pablo II, Faith square in Managua, Nicaragua, 19 July 2009. Daniel ortega led the celebrations surrounded by reagional leftist allies and top representatives attending from Venezuela, Cuba and Bolivia. The sandinista revolution celebration commemorates the uprising led by the FSLN rebels that on 19 July, 1979 ousted the regime of dictator Anastasio Somoza, after 45 years of oppressive rule.  EPA/MARIO LOPEZ

Ο Ντανιέλ Οτέγκα κέρδισε για τρίτη συνεχή φορά με 69,8% των ψήφων τις προεδρικές εκλογές. Με σημαντική διαφορά ακολούθησε ο δεύτερος υποψήφιος, Μαξιμίνο Ροντρίγκες, πρόεδρος του Φιλελεύθερου Συνταγματικού Κόμματος (δεξιά), συγκεντρώνοντας το 15% των ψήφων. Το Μέτωπο των Σαντινίστας της Εθνικής Απελευθέρωσης (FSNL) πέτυχε την απόλυτη πλειοψηφία στη βουλή, παίρνοντας τις 71 έδρες από τις 92 συνολικά του κοινοβουλίου. Η αποχή κυμάνθηκε στο 31,8%, ενώ η αντιπολίτευση υποστήριξε πως ξεπέρασε το 50%.

Ένταση και «Nica – Act»

Η αντιπολίτευση δήλωσε πως «η εκλογική διαδικασία ήταν μια φάρσα» και δεν αναγνωρίζει τα αποτελέσματα. Με τη στάση της αυτή μπορεί να προκαλέσει το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας, πιο συγκεκριμένα των ΗΠΑ και της ΕΕ. Οι ΗΠΑ, άλλωστε, είχαν ήδη ζητήσει «ελεύθερες, δίκαιες και με διαφάνεια εκλογές». Ενώ τον περασμένο Σεπτέμβριο πέρασε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ ο νόμος Νικαράγουα ACT (NICA ACT), με τον οποίο προβλέπονται ποινές κατά της χώρας. Δηλαδή δίνεται η δυνατότητα να της στερήσουν την πρόσβαση σε επενδυτικά ταμεία, από όπου μπορεί να αντλήσει τα αναγκαία κεφάλαια για τη χρηματοδότηση έργων υποδομής. Η πολιτική αυτή εφαρμόζεται με ιδιαίτερη σκληρότητα στη Βενεζουέλα.
Η αντιπολίτευση για να καλλιεργήσει το κλίμα έντασης προχώρησε αμέσως μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων στην οργάνωση διαδήλωσης στην πρωτεύουσα, ελπίζοντας ότι θα κατεβάσει στους δρόμους πάνω από εκατό χιλιάδες κόσμο. Η διαδήλωση έγινε στις 3 Δεκεμβρίου με 5-10 χιλιάδες, όπως αναγνώρισαν οι ίδιοι οι οργανωτές της.
Ο Ντανιέλ Ορτέγκα για να αντιμετωπίσει την πολεμική έκανε δεκτή την αποστολή του ΟΕΑ (Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών) που βρέθηκε στη χώρα από 5-7 Νοεμβρίου, η οποία θα συντάξει έκθεση για τις εκλογές.

Οι Σαντινίστας στην εξουσία

Το ESLN κατόρθωσε με την εξέγερση του 1979 να διώξει από την εξουσία το δικτάτορα Αναστάσιο Σαμόζα. Η δυναστεία των Σαμόζα κράτησε από το 1937 μέχρι το 1979. Την εποχή του Ψυχρού πολέμου, δεν ήταν ανεκτή μια αριστερή επαναστατική κυβέρνηση στη ζώνη επιρροής των δυτικών. Οι ΗΠΑ από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 χρηματοδότησαν ομάδες μισθοφόρων, τους «Κόντρας» για να ανατρέψουν την κυβέρνηση των Σαντινίστας. Παρ’ όλα αυτά οι επαναστατικές κυβερνήσεις της Νικαράγουας από την αρχή υιοθέτησαν μια πολιτική αναδιανομής του πλούτου που βελτίωσε τους τομείς υγείας και παιδείας. Ακολούθησαν μια μικτή οικονομική πολιτική (δημόσιου και ιδιωτικού τομέα). Στον πολιτικό τομέα υιοθέτησαν μια πλουραλιστική πολιτική. Η αμερικανική δεξιά, όμως, κατήγγειλε την «κομμουνιστική κυβέρνηση» στη Νικαράγουα.
Ο πόλεμος φθοράς κράτησε δέκα χρόνια. Η χώρα αιμορραγούσε καθημερινά. Η επαναστατική κυβέρνηση βρέθηκε απομονωμένη, ιδιαίτερα μετά την κατάρρευση των καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης. Η διεθνής αλληλεγγύη είχε φθάσει στα όριά της. Ο πρόεδρος Ορτέγκα μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες προκήρυξε εκλογές. Έγιναν στις 25 Φεβρουαρίου το 1990. Η τότε ενωμένη αντιπολίτευση με επικεφαλής τη Βιολέτα Καμόρο κέρδισε τις εκλογές, έχοντας πάντα τη στήριξη των ΗΠΑ. Οι Σαντινίστας κράτησαν ένα σημαντικό ποσοστό. Οι συντηρητικές δυνάμεις που επικράτησαν, εφάρμοσαν τις πιο ακραίες φιλελεύθερες πολιτικές, καταστρέφοντας κάθε πρόοδο που είχε σημειωθεί, ιδιαίτερα στην παιδεία, την υγεία και την κοινωνική πολιτική. Το 2006 το 80% του πληθυσμού ζούσε κάτω από το επίπεδο της φτώχειας, με 2 δολάρια την ημέρα.

Η επιστροφή Ορτέγκα

Το FSLN παρά την ήττα του συγκράτησε σημαντικές δυνάμεις, διατήρησε την επαφή του με το λαό, κράτησε ισχυρούς δεσμούς με τα συνδικάτα και τις κοινωνικές οργανώσεις. Το μεγάλο άλμα έγινε το 2006 κερδίζοντας την πρώτη θέση με το 37,99% των ψήφων, ενώ ο αντίπαλός του Ορτέγκα, ο δισεκατομμυριούχος Εδουάρδο Μοντεαλέγκρε, πρόεδρος του Ανεξάρτητου Φιλελεύθερου Κόμματος, πήρε το 28,30%. Με το ποσοστό που συγκέντρωσε ο Ντανιέλ Ορτέγκα, αλλά και τον εκλογικό νόμο που ψηφίστηκε το 2001, επέστρεψε στην προεδρία της χώρας. Στις εκλογές του 2011 το ποσοστό εκτινάχτηκε στο 62,5%. Η ανοδική πορεία συνεχίστηκε με το τελευταίο αποτέλεσμα του 2016. Με την επιστροφή του στην εξουσία το FSLN προχώρησε σε σημαντικές μεταρρυθμίσεις, ειδικά στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής, με το πρόγραμμα εξαφάνισης της πείνας και την καταπολέμηση της ακραίας φτώχειας, που μειώθηκε από το 17% στο 9%.
Στον τομέα της υγείας σημειώθηκε σημαντική πρόοδος, με μείωση της παιδικής θνησιμότητας κατά 90%, όπως και στην παιδεία, με τη σχεδόν εξαφάνιση του αναλφαβητισμού (από το 36% στο 3,5%). Εφάρμοσε πρόγραμμα κατοικίας και αναγνώρισε τα δικαιώματα της γυναίκας. Η οικονομία παρουσιάζει κάθε χρόνο ανάπτυξη 4,5%. Ένα ποσοστό από τα υψηλότερα στην περιοχή. Το 60% των προϊόντων παράγονται από το δημόσιο τομέα και τις κοοπερατίβες. Η ανάπτυξη αυτή επέτρεψε να γίνει δίκαιη κατανομή και να καταπολεμηθούν οι ανισότητες στη χώρα. Από το 2006 ο κατώτατος μισθός αυξήθηκε τέσσερις φορές και τα μεσαία εισοδήματα αυξήθηκαν κατά 39%. Έτσι «εξηγείται το 69,8% των ψήφων που συγκέντρωσαν οι Σαντινίστας», σύμφωνα με τον Μωρίς Λεμουά. Και όχι από το γεγονός ότι «ο Ορτέγκα μετά από δύο δεκαετίες 1980-1989 και 2006-2016 μπορεί να ελέγχει τη νομοθετική, δικαστική εξουσία και να απονεκρώνει την κοινή γνώμη», όπως αναφέρει ο Ζοζέ Αντόνιο Ρεζέτα.

Κριτική και από τ’ αριστερά

Κριτική, όμως, ασκείται και από τα αριστερά. Μερικοί θεωρούν ότι οι Σαντινίστας απομακρύνθηκαν από τις αρχές της δεκαετίας του ’80, ενώ άλλοι κατηγορούν τον Ορτέγκα για αυταρχισμό και οικογενειοκρατία με την προώθηση της γυναίκας του Ροζάριο Μουρίγιο ως διάδοχο του.
Ακόμα ασκούν κριτική για τη συμφωνία για το ελεύθερο εμπόριο με τις ΗΠΑ, που είχαν επικρίνει πριν τις εκλογές. Η συμφωνία αυτή υπογράφτηκε πριν προχωρήσει στη Μπολιβαριανή Συμμαχία των χωρών της Νότιας Αμερικής (ALBA). Η κυβέρνηση Ορτέγκα «άλλαξε θέσεις, όπως και οι χώρες της Λατινικής Αμερικής με προοδευτικές κυβερνήσεις , πχ το Σαλβαδόρ και το Εκουαδόρ, οι οποίες δεν προχώρησαν στην απεξάρτηση της οικονομίας τους από το δολάριο», αναφέρει στο μπλογκ «Mondialisation» ο αρθρογράφος και συνεχίζει: «Η συζήτηση αυτή είναι παρόμοια με αυτή της γαλλικής και ευρωπαϊκής αριστεράς για το σχέδιο ‘Α ή ‘Β με το ενδεχόμενο εξόδου από το ευρώ». «Βέβαια», συνεχίζει ο αρθρογράφος «δεν μπορούμε να πούμε ότι όλα βαίνουν καλώς στη Νικαράγουα».
Κριτική ασκείται ακόμα στην κυβέρνηση Ορτέγκα για το κανάλι που συνδέει τον Ειρηνικό με τον Ατλαντικό ωκεανό. Αυτό «το φαραωνικό έργο που θα έχει μεγάλες περιβαλλοντικές επιπτώσεις», γράφει η «Λε Μοντ Ντιπλοματίκ». Από την άλλη, ο Μωρίς Λεμουά υποστηρίζει ότι «η κυβέρνηση του Ντανιέλ Ορτέγκα θα μπορεί ενδεχομένως να προχωρήσει περισσότερο… Όμως ούτε η αντιπολίτευση, ούτε οι ισχυροί εταίροι της που τη στηρίζουν στο εξωτερικό, προτείνουν μια συνεκτική πολιτική… Έτσι δίνεται η δυνατότητα στο FSLN και στον κομαντάτε να παραμείνει ισχυρή πλειοψηφική δύναμη στη χώρα» και καταλήγει «το τέλος του κύκλου για την Νικαράγουα δεν είναι κοντά, προς μεγάλη απογοήτευση, ενδεχομένως, αυτών που ονειρεύονται μια νέα αποτυχία του άξονα των προοδευτικών χωρών της Αμερικανικής Ηπείρου».

Μ. Κοβάνης