Ένας μήνας Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης

 

Του Δημήτρη Καρέλλα*

Στις 28 Φεβρουαρίου έκλεισε ένας μήνας από την πανελλαδική εφαρμογή του προγράμματος «Κοινωνικό Εισόδημα Αλληλεγγύης» (ΚΕΑ). Είχε προηγηθεί ένα πιλοτικό πρόγραμμα 6 μηνών σε 30 δήμους, προκειμένου να δοκιμαστούν η ηλεκτρονική πλατφόρμα διαχείρισης του προγράμματος, η εμβέλεια της επικοινωνίας προς τους δυνάμει ωφελούμενους, οι πραγματικές δυνατότητες των κρίσιμων κρίκων που είναι τα ΚΕΠ και οι κοινωνικές υπηρεσίες των Δήμων, η ανταπόκριση από τους ευάλωτους πληθυσμούς στους οποίους απευθύνεται το ΚΕΑ.

Τέτοια προγράμματα, που απευθύνονται στην ακραία ή και στην (πανάθεμα τη λέξη) «κανονική» φτώχεια, είναι παντού και πάντα ένα δίκοπο μαχαίρι. Μπορεί να συγκρατήσουν ανθρώπους από το να πέσουν σε ακόμη χειρότερη κατάσταση, μπορεί να τους εγκλωβίσουν σε μια σχέση εξάρτησης από επιδόματα που αρκούν ίσα-ίσα για τα απολύτως βασικά. Αλλωστε, η νεοφιλελεύθερη πολιτική, ακόμη και η πιο ειλικρινά φιλάνθρωπη, μέσω τέτοιων προγραμμάτων ξεμπερδεύει με τους «τεμπέληδες», «ανεπρόκοπους», «μειωμένων προσόντων και φιλοδοξιών» πολίτες που στην πραγματικότητα βιώνουν τα αποτελέσματα της πολλαπλής κρίσης ενός συστήματος που δεν μετράει ανθρώπους ή ανάγκες αλλά μόνο κέρδη και ζημίες.
Για αυτό και η πίεση για την εφαρμογή ενός τέτοιου προγράμματος από τρόικες και λοιπές συντεταγμένες δυνάμεις ήταν και συνεχής και ασφυκτική. Το χαρτοφυλάκιο της Κοινωνικής Αλληλεγγύης στο υπουργείο Εργασίας χρειάστηκε να δώσει μάχη ακόμη και για τα δευτερεύοντα ζητήματα αυτού του προγράμματος. Για παράδειγμα, το χρηματικό βοήθημα να μη δίνεται όλο σε μετρητά αλλά μέρος του να πιστώνεται σε προπληρωμένη (τραπεζική) κάρτα ώστε για την αγορά αγαθών ή υπηρεσιών να χρησιμοποιούνται τα επίσημα κανάλια της αγοράς, περιορίζοντας τη φοροδιαφυγή.

Οι πυλώνες του ΚΕΑ

Για το ΚΕΑ, απόφασή μας ήταν: είτε με το δικό μας τρόπο ή καθόλου. Διότι ξέραμε ότι ο λεγόμενος πρώτος πυλώνας, η άμεση χρηματική ενίσχυση, δεν είναι αρκετός για τους ευάλωτους πληθυσμούς. Τα σχετικά λίγα χρήματα, μπορούν να βοηθήσουν τον αποκλεισμένο ή περιθωριοποιημένο και σίγουρα απελπισμένο πολίτη να ανακτήσει μέρος του κουράγιου και της αξιοπρέπειας του. Αλλά δεν φτάνει. Αν, λόγω περιορισμένου προϋπολογισμού, υποχρεωθήκαμε να δεχθούμε ως κριτήρια υπαγωγής στο πρόγραμμα μόνο τα εισοδηματικά και περιουσιακά στοιχεία κάθε νοικοκυριού κι όχι μια σειρά ευρύτερων κριτηρίων που προσδιορίζουν τις προς κάλυψη ανάγκες σε βασικά αγαθά, εξαρχής προσπαθήσαμε να ενισχύσουμε τους άλλους δυό πυλώνες του προγράμματος που μπορούν να ανακουφίσουν ή και να ανατρέψουν την κατάσταση πολλών πολιτών.
Για παράδειγμα, ο δεύτερος πυλώνας, μια σειρά υπηρεσιών «σε είδος»: κοινωνικά τιμολόγια για ηλεκτρικό ρεύμα και νερό, συμμετοχή σε οποιοδήποτε άλλο πρόγραμμα, εθνικό ή τοπικό (λ.χ. ΤΕΒΑ για τρόφιμα), ένταξη στο πρόγραμμα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης ανασφαλίστων με μηδενική συμμετοχή στα φάρμακα. Προσπαθούμε να ξεπεράσουμε την «αρνητική προδιάθεση» (λέγε με κουαρτέτο) και τις δυσκολίες (έλλειψη κονδυλίων), ώστε να δώσουμε επιδότηση ενοικίου για άστεγους και μη έχοντες κατοικία. Προσπαθούμε να μονιμοποιήσουμε την κατάσταση ώστε στους παιδικούς σταθμούς να έχουν δικαίωμα συμμετοχής και οι δικαιούχοι του ΚΕΑ. Έχουμε ήδη σχεδιάσει την παροχή των ζεστών, μεσημεριανών σχολικών γευμάτων στα δημοτικά σχολεία που βρίσκονται στους μεγάλους θύλακες ανεργίας και φτώχειας, δηλαδή στις μεγάλες συγκεντρώσεις δικαιούχων του ΚΕΑ. Δεν είναι καθόλου εύκολο πια αλλά θα ξαναδοκιμάσουμε: όπως στο πρόγραμμα αντιμετώπισης της ανθρωπιστικής κρίσης (ο πρώτος νόμος του 2015), οι Τράπεζες και άλλες εταιρείες να διαγράψουν χρέη από για τους ανθρώπους του ΚΕΑ (από καταναλωτικά δάνεια και άλλες υποχρεώσεις).

Ο τρίτος πυλώνας

Τη διαφορά μπορεί να την κάνει ο τρίτος πυλώνας του προγράμματος: η θέση εργασίας. Ακόμα και η σημερινή δυνατότητα για «σπρώξιμο» στην αγορά εργασίας του 10% των ανέργων δικαιούχων του ΚΕΑ, με επιπλέον μοριοδότηση για τα διάφορα προγράμματα απασχόλησης του ΟΑΕΔ, αποτελεί αναγκαία αλλά όχι ικανή συνθήκη1. Γιατί δεν είναι, ακόμη, στέρεες θέσεις εργασίας. Ας είναι. Η συμμετοχή σε πρόγραμμα απασχόλησης, η ένταξη σε πρόγραμμα εξειδίκευσης, η επανεκπαίδευση, ακόμη και ένα σχολείο δεύτερης ευκαιρίας, μπορούν να δώσουν την απαραίτητη ώθηση για να βγούν οι άνθρωποι από την απελπισία και την παραίτηση, να ξαναμπούν σε κίνηση, να νιώσουν μέλη της ίδιας εργαζόμενης και λαϊκής πλειοψηφίας που παλεύει να ανακτήσει δικαιώματα.

Ο δικός μας τρόπος

Το πρόγραμμα, βήμα-βήμα, θα βελτιώνεται. Γιατί δεν είμαστε περήφανοι που κρατάμε απλώς τους ακραία χτυπημένους από την κρίση σε ένα δίχτυ ασφαλείας για την επιβίωσή τους, με τα 200 ευρώ το μήνα για το μονοπρόσωπο νοικοκυριό ή τα 400 για μια 4μελή οικογένεια.
Μπορούμε όμως να αισθανόμαστε ικανοποίηση γιατί το κάνουμε με το δικό μας τρόπο:
• επιμείναμε η ηλεκτρονική πλατφόρμα του προγράμματος να γίνει από δημόσιο φορέα (ΗΔΙΚΑ) με μόλις το 5% του κόστους αν το έπαιρνε ιδιωτικός φορέας – κι αυτή η πλατφόρμα αποτελεί εξαγώγιμο προϊόν, καθώς περιέχει τεχνολογίες αιχμής και πανέξυπνο σχεδιασμό
• ο σχεδιασμός επιτρέπει να καταργηθεί κάθε συναλλαγή ή ρουσφέτι για την παροχή κάθε πληροφορίας ή για την άσκηση του οποιουδήποτε δικαιώματος. Ο πολίτης καταθέτει μια αίτηση από το σπίτι του ή στο ΚΕΠ ή το Δήμο και παίρνει επιτόπου την απάντηση αν δικαιούται ή δεν δικαιούται το ΚΕΑ.
• ο παράπλευρος στόχος να χτυπηθεί η γραφειοκρατία, τουλάχιστον σε αυτό το κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής, υλοποιείται. Που σημαίνει ότι, με ανάλογους τρόπους, μπορεί να χτυπηθεί παντού – με την κατάργηση των άχρηστων και απλοποίηση τω ν υπόλοιπων διαδικασιών ώστε να γίνονται σεβαστά όλα τα δικαιώματα.
Σε τελική ανάλυση, η αξιοπιστία μιας αριστερής πολιτικής θα κριθεί από τη δυνατότητα οικοδόμησης του «άλλου» προγράμματος, της άλλης πολιτικής που θα υλοποιεί και θεσμικά τα δικαιώματα και την αυτενέργεια των πολιτών.

 

 

Ορισμένα στοιχεία για τις εγκεκριμένες αιτήσεις

Περιγραφή    Νοικοκυριά
Αιτήσεις ένταξης    151.687
Μονογονεϊκές οικογένειες    7.608
Νοικοκυριά
με μηδενικό εισόδημα    69.991
Νοικοκυριά με εισοδήματα
από εργασία    51.097
Με εισοδήματα
από επιδόματα    43.069
Με εγγεγραμμένους
άνεργους στον ΟΕΑΔ    80.636

Τα 151.687 νοικοκυριά που μπήκαν στο ΚΕΑ εκπροσωπούν 350.710 άτομα εκ των οποίων τα 94.998 είναι παιδιά.
Οι προβλέψεις είναι για συνολικά περίπου 700.000 άτομα.

* Γενικός Γραμματέας Πρόνοιας στο υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης.

Σημείωση

1. Από την πρώτη πιλοτική φάση στους 30 Δήμους, ήδη περίπου 7.000 δικαιούχοι του ΚΕΑ έχουν ενταχθεί σε προγράμματα κοινωφελούς εργασίας του ΟΑΕΔ.