ΕΝΙΑΙΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ: Το στοίχημα κατά της γραφειοκρατίας

ÓõíÝíôåõîç Ôýðïõ ãéá ôçí Ýíáñîç ëåéôïõñãßáò ôïõ ÅÖÊÁ, áðü ôçí õðïõñãü Åñãáóßáò, ÊïéíùíéêÞò ÁóöÜëéóçò êáé ÊïéíùíéêÞò Áëëçëåããýçò, ¸öç Á÷ôóéüãëïõ, ôïí õöõðïõñãü ÊïéíùíéêÞò ÁóöÜëéóçò ÁíáóôÜóéï Ðåôñüðïõëï, ôçí ãåíéêÞ ãñáììáôÝá Êïéíùíéêþí Áóöáëßóåùí ÓôÝëëá ÂñáêÜ êáé ôïí äéïéêçôÞ ôïõ ÅÖÊÁ ÁèáíÜóéï ÌðáêáëÝîç, ôçí Ôñßôç 3 Éáíïõáñßïõ 2016, óôï õðïõñãåßï Åñãáóßáò. (EUROKINISSI/ÓÔÅËÉÏÓ ÌÉÓÉÍÁÓ)

«Ολοι μαζί πιο δυνατοί» είναι το σύνθημα που υιοθετήθηκε για τον Ενιαίο Φορέα Κοινωνική Ασφάλισης (ΕΦΚΑ), στον οποίο συγχωνεύονται όλα τα υπάρχοντα ξεχωριστά ασφαλιστικά ταμεία και ο οποίος ξεκίνησε επίσημα τη λειτουργία του με τον καινούργιο χρόνο.
Στόχος του υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης είναι με το νέο αυτό σύστημα να σταματήσουν τα φαινόμενα της πολυνομίας, που χαρακτηρίζουν μέχρι τώρα τη δημόσια ασφάλιση, με τους εργαζομένους κάποιων ταμείων να απολαμβάνουν περισσότερα κοινωνικά αγαθά σε σχέση με άλλους ασφαλισμένους λιγότερο υγειών ή «τυχερών» ταμείων. Ενώ μέσω της συγχώνευσης αναμένεται να υπάρξει και μείωση του λειτουργικού κόστους, εξοικονομώντας χρήματα από ενοίκια, λογαριασμούς υπηρεσιών κτλ -που θα επιστρέφουν στην ασφάλιση και δεν θα πηγαίνουν στο κορβανά του χρέους- και όχι λόγω απολύσεων εργαζομένων, όπως έχει σημειωθεί από το υπουργείο. Όλοι οι εργαζόμενοι, όλων των ταμείων, πρόκειται να διατηρήσουν τις θέσεις εργασίας τους και έχουν μπει σε διαδικασία επιμόρφωσής για τη λειτουργία του νέου συστήματος, αν και στο μέλλον δεν αποκλείεται να γίνουν ορισμένες εσωτερικές μετακινήσεις, ανάλογα των αναγκών.
«Η κοινωνική ασφάλιση έφτασε να θυμίζει ένα αρχιπέλαγος ανασφάλειας για τους πολλούς, με κάποιες νησίδες υπερπροστασίας για λίγους. Και όλα αυτά, κατέληγαν σε ένα σύστημα που χαρακτηριζόταν από ανεπάρκεια. Τροφοδοτούσε την αβεβαιότητα για το αύριο. Όλα αυτά έπρεπε κάποια στιγμή επιτέλους να αλλάξουν. Κι αποφασίσαμε ότι αυτή η στιγμή είναι τώρα», δήλωσε στη συνέντευξη τύπου την Τρίτη ο υφυπουργός Κοινωνικής Ασφάλισης, Τάσος Πετρόπουλος.

Οι αλλαγές

Η πλήρης λειτουργία του νέου συστήματος πρόκειται να ολοκληρωθεί σταδιακά, παίρνοντας σιγά σιγά ο ΕΦΚΑ τις αρμοδιότητες της ασφάλισης από τα υπάρχοντα ταμεία και ο ΕΟΠΥΥ αυτές που του αναλογούν σχετικά με την υγειονομική περίθαλψη. Το ΝΑΤ και ο ΟΓΑ θα εξακολουθούν και μετά την ένταξή τους να διατηρούν αυτοτελή νομική προσωπικότητα για την άσκηση των μη ασφαλιστικών τους αρμοδιοτήτων.
Προς το παρόν οι πρώτες αλλαγές που γίνονται άμεσα ορατές αφορούν καταρχάς την εξυπηρέτηση των ασφαλισμένων. Η ιστοσελίδα του ΕΦΚΑ βρίσκεται ήδη σε λειτουργία, ώστε το σύστημα της ασφάλισης να περάσει στην ηλεκτρονική εποχή για πιο εύκολη και γρήγορη εξυπηρέτηση των πολιτών. Αυτή τη στιγμή στο site efka.gov.gr είναι διαθέσιμες για τους πολίτες πληροφορίες σχετικά με το νέο σύστημα και όλα τα έντυπα (αιτήσεις και δικαιολογητικά) για τις συντάξεις. Σε λίγο διάστημα θα είναι δυνατή και η ηλεκτρονική πρόσβαση σε όλες τις υπηρεσίες για τους ασφαλισμένους (μητρώο, ένσημα κτλ), όπως και στον online ατομικό λογαριασμό ασφαλισμένου, με όλα τα προσωπικά του στοιχεία μαζεμένα εκεί, και στην ηλεκτρονική αίτηση συνταξιοδότησης, η οποία, σύμφωνα με το υπουργείο, θα δώσει τέλος στην ταλαιπωρία των ουρών και των άπειρων εγγράφων της γραφειοκρατίας, ενώ αναμένεται να σημαίνει και τη γρηγορότερη απόδοση των συντάξεων, χωρίς μάλιστα τα λάθη που συχνά συνέβαιναν κατά το παρελθόν.
«Δεν χρειάζεται ο νησιώτης να χάσει δυο μέρες για να έρθει στον Πειραιά να κάνει τη δουλειά του. Δεν χρειάζεται ο κάτοικος του απομακρυσμένου χωριού να πάει στην πλησιέστερη μεγάλη πόλη. Και βέβαια, δεν χρειάζεται να γίνονται τα πάντα στην Αθήνα, τα πάντα στα γραφεία. Με αυτή την ιστοσελίδα, οι υπηρεσίες του ΕΦΚΑ γίνονται διαθέσιμες πραγματικά σε όλους», σημείωσε ο υφυπουργός. Καθώς, όμως, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που είτε δεν έχουν πρόσβαση στο ίντερνετ είτε δεν έχουν εξοικείωση με αυτό, η αντίστοιχη εξυπηρέτηση μπορεί να γίνει μέσω της νέας τηλεφωνικής γραμμής 1555 και μέσω οποιουδήποτε ΚΕΠ. Διατηρούνται, βέβαια, και οι μέχρι τώρα υπηρεσίες, που μετονομάζονται σταδιακά σε υπηρεσίες ΕΦΚΑ.
Όσον αφορά συγκεκριμένα στην απόδοση των συντάξεων τόσο η υπουργός, όσο και ο υφυπουργός τόνισαν πως θα επιταχυνθεί η διαδικασία, με ολοκλήρωσή της από 18 μέρες μέχρι τρεις μήνες. Ταυτόχρονα επισημάνθηκε πως μέχρι το τέλος του 2017 θα έχουν καταβληθεί και όλες οι εκκρεμείς συντάξεις και μερίσματα που περιμένουν οι δικαιούχοι χρόνια τώρα.
Με το νέο σύστημα πρόκειται να ισχύσουν για πρώτη φορά ενιαίοι κανόνες εισφορών-αποδοχών, καταβάλλοντας όλοι οι εργαζόμενοι, εργοδότες, αυτοαπασχολούμενοι τις εισφορές τους στον ΕΦΚΑ και λαμβάνοντας όλοι από εκεί τη σύνταξή τους, μέσω των τραπεζικών λογαριασμών που ήδη χρησιμοποιούσαν.
Τα ποσοστά των ασφαλιστικών εισφορών δεν αυξάνονται, όπως επισήμανε ο υφυπουργός, ενώ οι εισφορές των ελεύθερων επαγγελματιών συνδέονται πλέον με το πραγματικό τους εισόδημα, αίτημα το οποίο έθεταν επί χρόνια οι επαγγελματικές ενώσεις. Συγκεκριμένα, αυτοί που απασχολούνται με μπλοκάκι δεν θα καταβάλουν εισφορές για ΟΑΕΔ και αν κάποιος δεν έχει έσοδα από μπλοκάκι, δεν θα πληρώνει τίποτα. Ενώ για την καταβολή οφειλών των ασφαλισμένων γενικά ισχύει ό,τι ίσχυε και το προηγούμενο διάστημα.
Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στο ζήτημα της εισφοροδιαφυγής, καθώς όσο εύχρηστο και να είναι ένα ασφαλιστικό σύστημα, δεν γίνεται να λειτουργήσει χωρίς έσοδα. Για αυτό το λόγο ιδρύονται άμεσα τα πρώτα Περιφερειακά Ελεγκτικά Κέντρα Ασφάλισης. Σταδιακά, θα λειτουργήσουν 11 ΠΕΚΑ σε όλη τη χώρα, ώστε να ασκούν εντατικό έλεγχο για την ανασφάλιστη εργασία. Μέσα στο 2017 τα ΠΕΚΑ πρόκειται να στελεχωθούν με 1.000 άτομα.

Χρόνιο αίτημα

Η ενοποίηση των ασφαλιστικών ταμείων είναι ένα ζήτημα που έχει απασχολήσει τη δημόσια πολιτική πολλές δεκαετίες, με την πλειονότητα των πολιτών να τάσσεται θετικά σε αυτό το ενδεχόμενο, όπως παρουσίασε και ο υφυπουργός στη συνέντευξη τύπου για τον ΕΦΚΑ. Το 67% συμφωνεί με το ενιαίο ασφαλιστικό σύστημα, το 76% με το δημόσιο χαρακτήρα της κοινωνικής ασφάλισης και το 72% με την ύπαρξη κοινών κανόνων για τους ασφαλισμένους, βάσει δημοσκόπησης της Prorata, που διεξήχθη το Δεκέμβρη.
Παρά, όμως, και τις εξαγγελίες παλαιότερων κυβερνήσεων σχετικά με την ενοποίηση, μέχρι σήμερα παρέμενε ουσιαστικά είτε σε επίπεδο συζήτησης, είτε σε ένα συμβολικό επίπεδο συγχώνευσης. «Αυτή η καθυστέρηση χρόνων οφείλεται, από τη μία πλευρά, στη λειτουργία, την αδυναμία και τους μακρούς χρόνους που κινείται η ελληνική γραφειοκρατία, και από την άλλη, σίγουρα οφείλεται και στο γεγονός ότι ο τρόπος με τον οποίο έχει δομηθεί το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα ευνοούσε τον κατακερματισμό και εκεί υπεισέρχονταν και οι πελατειακοί λόγοι. Προφανώς ταμεία που ήταν ευνοημένα από αυτή την πολυδιάσταση, δεν θα ήθελαν ένα ενιαίο φορέα που θα έβαζε χέρι σε αυτά τα προνόμια», εξηγεί στην Εποχή τους λόγους ο Γιώργος Πετρόπουλος, μέλος της εκτελεστικής επιτροπής της ΑΔΕΔΥ.
Η υπουργός Έφη Αχτσιόγλου, δήλωσε κατά τη συνέντευξη τύπου πως ο ΕΦΚΑ δεν αποτελεί μια επανάληψη αυτού του είδους πολιτικών, αλλά ότι «η δημιουργία του ΕΦΚΑ αποτελεί μία πραγματική ενοποίηση των ασφαλιστικών ταμείων, σε αντίθεση με προηγούμενες παρεμβάσεις που ισοδυναμούσαν με κατ’ όνομα συγχωνεύσεις, ενώ, στην πράξη, περιορίστηκαν σε απλή μεταφορά των επιμέρους ταμείων κάτω από οργανισμούς-ομπρέλες. Ο ΕΦΚΑ δημιουργήθηκε εξ αρχής με δικές του δομές προσαρμοσμένες στις αρχές της ίσης μεταχείρισης και της αποτελεσματικής εξυπηρέτησης των πολιτών. Η οργανωτική ενοποίηση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με μια ουσιαστική ενοποίηση, με την εφαρμογή ενιαίων κανόνων εισφορών και παροχών για όλους βάσει των αρχών της ισονομίας και της κοινωνικής δικαιοσύνη».

Θετική ανταπόκριση και επιφυλάξεις

Θετικά υποδέχονται τον ΕΦΚΑ οι δύο μεγάλες εργασιακές ενώσεις, ΑΔΕΔΥ και ΓΣΕΕ, αν και διατηρούν τις επιφυλάξεις τους σχετικά με το μεταβατικό στάδιο και κατά πόσο μπορεί να περιπλέξει τελικά τις υπηρεσίες, αντί να τις κάνει πιο αξιόπιστες και γρήγορες, αλλά και πόσο διάστημα θα χρειαστεί μέχρις ότου ξεκινήσει κανονικά η πλήρης λειτουργία του νέου φορέα.
«Κατά τη γνώμη μας είναι θετική η κατεύθυνση της ενοποίησης των ασφαλιστικών ταμείων. Από καιρό η ΑΔΕΔΥ μιλούσε για αυτήν και για τον εξορθολογισμό των δομών του ασφαλιστικού συστήματος. Η επιφύλαξη, όμως, που έχουμε αφορά το κατά πόσο ο ΕΦΚΑ θα μπορέσει να λειτουργήσει τόσο σύντομα, όσο τουλάχιστον εξαγγέλλει η κυβέρνηση. Έχουμε παραδείγματα από άλλες χώρες που σε αντίστοιχη περίπτωση χρειάστηκαν πολλά χρόνια για να μπορέσει το ενοποιημένο σύστημα να λειτουργήσει με αποτελεσματικότητα και να παρέχει το επίπεδο της ασφαλιστικής κάλυψης που επιθυμούν οι εργαζόμενοι», τονίζει ο Γιώργος Πετρόπουλος από την ΑΔΕΔΥ.
Η γρηγορότερη απόδοση των συντάξεων, στο σημείο που όντως επιτευχθεί, προφανώς αποτελεί ένα πολύ θετικό στοιχείο, ιδίως όταν υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις που για τη λήψη της επικουρικής δικαιούχοι περιμένουν μέχρι και πέντε χρόνια. Αντίστοιχα, όπως αναφέρει ο συνδικαλιστής του δημοσίου, υπάρχουν χώρες της Σκανδιναβίας που η σύνταξη αποδίδεται την ίδια μέρα με το τέλος του εργασιακού βίου των πολιτών. Αυτό, βέβαια, όπως εξηγεί ο ίδιος δεν οφείλεται μόνο στη λογική που είναι δομημένο το σύστημα εξυπηρέτησης του ασφαλιστικού. «Η μία πλευρά του προβλήματος της καθυστέρησης των συντάξεων σχετίζεται με τη γραφειοκρατία και τις διαφορετικές μεθόδους που ακολουθεί το κάθε ταμείο στην καταμέτρηση του εργασιακού βίου και των ενσήμων για την απόδοση της σύνταξης. Η άλλη πλευρά αφορά τη δυνατότητα που έχει το ίδιο το ασφαλιστικό σύστημα να παρέχει αξιοπρεπείς συντάξεις. Ειδικά σε μια περίοδο κρίσης, με τα μεγάλα ποσοστά ανεργίας, εισφοροδιαφυγής και μαύρης εργασίας. Άρα με ένα πιο εύχρηστο σύστημα και με τους απαραίτητους ελεγκτικούς μηχανισμούς μπορούν να επιλυθούν κάποιες πλευρές του προβλήματος και όχι όλο».

 

Τα μεγάλα προβλήματα παραμένουν

 

Ðñþôç óõíåäñßáóç ôçò ÅðéôñïðÞò ãéá åíïðïßçóç Áóöáëéóôéêþí Ôáìåßùí êýñéáò áóöÜëéóçò õðü ôçí ðñïåäñßá ôïõ õðïõñãïý Ã. Âñïýôóç, óôï õð. Åñãáóßáò, ôçí Ôñßôç 29 Éáíïõáñßïõ 2013.  Ç ïéêïíïìéêÞ êáé ëïãéóôéêÞ åíïðïßçóç ôùí ôïìÝùí áóöÜëéóçò áöïñÜ ôá õðÜñ÷ïíôá ôáìåßá êýñéáò áóöÜëéóçò (ÉÊÁ, ÏÃÁ, ÍÁÔ, ÏÁÅÅ, ÅÔÁÁ êáé ÅÔÁÐ ÌÌÅ).   (EUROKINISSI/ÊÙÓÔÁÓ ÊÁÔÙÌÅÑÇÓ)

Οσο θετικό βήμα και αν αποτελεί η δημιουργία του ΕΦΚΑ, το κυριότερο ζήτημα παραμένει το ύψος των συντάξεων που θα λάβουν στο τέλος οι πολίτες, όπως και οι εισφορές που καλούνται να πληρώσουν σήμερα οι εργαζόμενοι.
«Οι ενστάσεις που διατυπώθηκαν την περίοδο που ψηφιζόταν το ασφαλιστικό νομοσχέδιο εννοείται πως παραμένουν. Όσον αφορά, δηλαδή, τον τρόπο και το ύψος της φορολόγησης των εργαζομένων, ειδικά στο δημόσιο τομέα. Από 1/1/17 έχουμε αύξηση των εισφορών των δημοσίων υπαλλήλων, γεγονός που σε αυτές τις συνθήκες, μετά και από όλες αυτές τις μειώσεις του μισθού μας, αντιμετωπίζεται αρνητικά προφανώς από τους εργαζόμενους, καθώς μπορεί να σημαίνει ακόμα και 80 ευρώ το μήνα λιγότερα», καταλήγει ο Γιώργος Πετρόπουλος.
Αντίστοιχα και οι εργαζόμενοι του ιδιωτικού τομέα, παρά την θετική υποδοχή, θέτουν πρώτιστα το ζήτημα των εργασιακών προβλημάτων που επικρατούν και που αν δεν λυθούν, δεν πρόκειται να εξυγιανθεί και ουσιαστικά το ασφαλιστικό σύστημα.
«Ο ΕΦΚΑ έχει σίγουρα θετικές πτυχές, αλλά είναι πάρα πολύ νωρίς για να κρίνουμε όντως το νέο φορέα. Το βασικότερο ζήτημα, όμως, είναι ότι δεν μπορεί να υπάρξει λύση στο ασφαλιστικό πρόβλημα αν δεν επανέλθουν τα εργασιακά σε μία κανονικότητα. Αν δεν επανέλθουν, δηλαδή, οι συλλογικές συμβάσεις, αν δεν σταματήσουν οι εργοδότες να απασχολούν ανθρώπους στα χαρτιά για δύο και τρεις ώρες, ενώ στην πραγματικότητα είναι οχτάωροι εργαζόμενοι και όλα αυτά τα φαινόμενα εκμετάλλευσης των εργαζομένων. Αν οι πραγματικές εισφορές δεν αποτελέσουν τον κυριότερο πόρο του ασφαλιστικού συστήματος, αυτό δεν πρόκειται να καταστεί όντως λειτουργικό», τονίζεται από τον Κώστα Κεχαγιόγλου, γενικό γραμματέα της Ομοσπονδίας Θεάματος και Ακροάματος, και μέλος της ΓΣΕΕ.
Ο ίδιος βλέπει ως σημαντικότερο παράγοντα αυτή τη στιγμή, προκειμένου να έχουμε ένα βιώσιμο ασφαλιστικό, τη μείωση της ανεργίας, καθώς και την πάταξη της μαύρης εργασίας, τα ποσοστά της οποίας αγγίζουν περίπου το 20-25% της πραγματικής οικονομίας. «Με αυτά τα ποσοστά ανέργων και μαύρης εργασίας δεν μπορούμε να έχουμε καμία ουσιαστική λύση. Χρειάζεται απαραίτητα μείωση της ανεργίας, επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων και επαναφορά όλων των εργασιακών κεκτημένων, που χάθηκαν από το νεοφιλελευθερισμό και τα μνημόνια», συνοψίζει.
Την άποψη αυτή φαίνεται να συμμερίζεται και η υπουργός Εργασίας, Έφη Αχτσιόγλου, καθώς και η ίδια δήλωσε στη συνέντευξη τύπου πως «υπάρχει μια βαριά κληρονομία πάνω από το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης που δεν περιορίζεται σε αριθμητικά δεδομένα αλλά περιλαμβάνει μια σειρά από πολιτικές επιλογές που διαμόρφωσαν αυτά τα αρνητικά δεδομένα. Κεντρικό ρόλο εδώ διαδραματίζει το νέο πλαίσιο που διαμορφώθηκε στο πεδίο των εργασιακών σχέσεων. Η επίθεση που δέχτηκε το συλλογικό εργατικό δίκαιο στα χρόνια της κρίσης και οδήγησε στην κατάρρευση του συστήματος των συλλογικών διαπραγματεύσεων αφήνει μεγάλες πληγές στα ασφαλιστικά ταμεία. Η ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων, η οποία παροξύνθηκε μέσα στην κρίση χωρίς προφανώς να αποτελεί δικό της παιδί, υπονομεύει την δυνατότητα της κοινωνικής ασφάλισης να έχει τους απαραίτητους πόρους. Ακριβώς για αυτό το λόγο η μάχη που δίνουμε σήμερα για την επαναφορά των θεσμών του συλλογικού εργατικού δικαίου, για να σταματήσει η Ελλάδα να αποτελεί εξαίρεση από το Ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο, είναι μία μάχη που θα συμβάλει ουσιαστικά και στην στήριξη της κοινωνικής ασφάλισης».

 

Τι είναι ο ΕΦΚΑ

* Ηλεκτρονική πρόσβαση σε όλες τις υπηρεσίες για τους ασφαλισμένους
* Οnline ατομικός λογαριασμός ασφαλισμένου
* Ηλεκτρονική αίτηση συνταξιοδότησης
* Πρόσβαση στις υπηρεσίες και μέσω της τηλεφωνικής γραμμής 1555 ή στα ΚΕΠ
Περισσότερες πληροφορίες στο efka.gov.gr

 

Οι αλλαγές

* Ενιαίοι κανόνες εισφορών-αποδοχών
* Ο ΝΑΤ και ο ΟΓΑ διατηρούν αυτοτελή νομική προσωπικότητα
* Οι εισφορές των ελεύθερων επαγγελματιών συνδέονται με το πραγματικό εισόδημα
* Απόδοση συντάξεων από 18 ημέρες έως 3 μήνες
* Οι εργαζόμενοι με μπλοκάκι δεν θα καταβάλουν εισφορές για ΟΑΕΔ και αν κάποιος δεν έχει έσοδα από μπλοκάκι, δεν θα πληρώνει τίποτα.
* 11 Περιφερειακά Ελεγκτικά Κέντρα Ασφάλισης, που θα ελέγχουν την ανασφάλιστη εργασία.

 

Επιμέλεια: Τζέλα Αλιπράντη