Για τους πολλούς, όχι για τους λίγους

Στο πλαίσιο του ετήσιου συνεδρίου των Εργατικών της Αγγλίας, 23 – 26 Σεπτεμβρίου στο Λίβερπουλ, ο βουλευτής και σκιώδης υπουργός Οικονομικών Τζον Μακ Ντόνελ μίλησε για το πρόγραμμα και τις κατευθύνσεις της επόμενης κυβέρνησης των Εργατικών στην Οικονομία. Με σύνθημα «Για τους πολλούς, όχι για τους λίγους», υπερθεμάτισε για τις επανακρατικοποιήσεις και τις εναλλακτικές μορφές ιδιοκτησίας. Δημοσιεύουμε ένα τμήμα της ομιλίας του. Ολόκληρο το μανιφέστο των Εργατικών μπορείτε να το βρείτε ανά τομέα στο: labour.org.uk/manifesto

Οι θεωρητικές παραδόσεις της βρετανικής αριστεράς έχουν βαθιές ρίζες, αγκαλιάζοντας ένα εύρος από το Μαρξ έως τον Κόουλ και το συντεχνιακό σοσιαλισμό και από τη φεμινιστική οικονομία έως το ριζοσπαστικό τοπικισμό. Εάν θέλουμε ένα κίνημα που θα παράξει μια βιώσιμη εναλλακτική, χρειάζεται να μάθουμε πώς θα συνθέσουμε αυτές συνιστώσες μαζί ώστε να πλέξουν ένα συνεκτικό, λαϊκό, δημοκρατικό νέο αφήγημα για την οικονομία μας. […]
Για να μπορέσει η κυβέρνηση των Εργατικών να είναι πραγματικά μεταρρυθμιστική, θα χρειαστούμε έναν ξεκάθαρο κανόνα για τη συνολική μακροοικονομική μας στάση. Σε ένα όλο και περισσότερο ασταθή οικονομικό σύμπαν, στο οποίο ισχυρές δυνάμεις απειλούν με εμπορικούς πολέμους, θα είναι ζωτική η διατήρηση μακροοικονομικής σταθερότητας στην πορεία μας να επαναδομήσουμε τη βρετανική οικονομία. Υποστηρίζουμε ένα φορολογικό κανόνα με τον οποίο μια προοδευτική κυβέρνηση μπορεί να διατηρεί το χρέος και το έλλειμμα βιώσιμα. Πρόκειται για τον Κανόνα Δημοσιονομικής Αξιοπιστίας των Εργατικών (Labour’s Fiscal Credibility Rule) που σχεδιάστηκε με τη συνδρομή κορυφαίων οικονομολόγων, μεταξύ των οποίων και ο Τζόζεφ Στίγκλιτς, και ο οποίος παρέχει το στιβαρό πλαίσιο που χρειαζόμαστε.

Νέες μορφές ιδιοκτησίας

Ορισμένα από τα χειρότερα παραδείγματα κοντόφθαλμου σχεδιασμού υπήρξαν στις εξαρτημένες και ιδιωτικοποιημένες δημόσιες υπηρεσίες μας. Η Carillion (σμτ: Βρετανικός πολυεθνικός κολοσσός που υποχρεώθηκε σε εκκαθάριση τον Ιανουάριο του 2018. Απασχολούσε 43.000 ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, μεταξύ των οποίων 20.000 στην Αγγλία. Είχε ιστορία 200 ετών και ήταν μία από τις πολλές ιδιωτικές εταιρείες που λειτουργούν ως πάροχοι δημόσιων υπηρεσιών στην Αγγλία. Παρόλο που η κυβέρνηση των Συντηρητικών δεσμεύθηκε να στηρίζει τους εργαζομένους και να διασφαλίσει ότι εκτελούνται οι σχετικές συμβάσεις, δεν προχώρησε σε διάσωση της εταιρείας όπως έκανε με μεγάλες τράπεζες κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης.), η οποία σιγά-σιγά αποσπούσε όλο και περισσότερες παροχές από τις δημόσιες υπηρεσίες μας, πριν από τη θεαματική της έκρηξη στις αρχές του 2018, κατέβαλλε όλο και υψηλότερα μερίσματα τα τελευταία δεκαέξι χρόνια. Είναι ένα λαμπρό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η κοντόφθαλμη σκέψη δηλητηριάζει την πραγματική οικονομία.
Αντί αυτού του σχεδιασμού χρειαζόμαστε νέες μορφές οικονομικής οργάνωσης, αντλώντας παραδείγματα από τις καλύτερες παραδόσεις του εργατικού κινήματος. Σε κάθε περίπτωση που μετοχές ή περιουσιακά στοιχεία θα επιστραφούν σε δημόσια ιδιοκτησία, θα τεθούν υπό δημοκρατική δημόσια διαχείριση, αντί να αναπαράγουμε το παλιό μοντέλο του Μόρισον. Όπως κατέδειξε ο Κεν Λόουτς στο εξαιρετικό ντοκιμαντέρ του «Το πνεύμα του ’45» («The Spirit of ’45», 2013, έγχρ., 94΄), αυτό το μοντέλο πολύ συχνά δημιουργεί απόμακρες γραφειοκρατικές ιεραρχίες, που βρίσκονται τόσο εκτός της πραγματικότητας των εργατών και του Δημοσίου, όσο και ο κάθε μονολιθικός ιδιωτικός τομέας.
Επιπλέον, η δημοκρατική οικονομική διαχείριση χρειάζεται να προχωρήσει πέρα από το δημόσιο τομέα. Όταν εγκαθίστανται νέες επιχειρήσεις με χρήση νέων τεχνολογιών ή παλαιότερες εταιρείες αλλάζουν χέρια, μπορούν να αναπτύσσουν νέα μοντέλα επιχειρηματικής οργάνωσης, αξιοποιώντας την πλούσια παράδοση του συνεταιριστικού κινήματος. Να συγκρουστούμε με την ιδέα ότι η κυριότητα των οικονομικών περιουσιακών στοιχείων μας πρέπει να παραμείνει μόνο σε ιδιωτικά χέρια και ότι ο έλεγχος των πόρων αυτών πρέπει να ασκείται μόνο από ένα μικρό αριθμό ανθρώπων. Μπορούμε να οικοδομήσουμε τα θεμέλια μιας νέας, πιο δημοκρατικής και πιο δίκαιης κοινωνίας, όπως στοιχειοθετείται και στο εκλογικό μανιφέστο του 2017.
Η επόμενη κυβέρνηση των Εργατικών θα επιβλέπει μια άνθηση τέτοιων εναλλακτικών μοντέλων ιδιοκτησίας, από επιχειρήσεις που θα ανήκουν στους εργαζόμενούς τους μέχρι τοπικούς ενεργειακούς συνεταιρισμούς. Ήδη τα τοπικά συμβούλια των Εργατικών δεν περιμένουν τις επόμενες εκλογές. Σφυροκοπημένα από τη λιτότητα, αναγκάζονται να σκέφτονται δημιουργικά ώστε να προστατεύσουν τις τοπικές οικονομίες και τις δημόσιες υπηρεσίες. Στο Πρέστον του Λανκασάιρ ηγούνται μιας τέτοιας προσέγγισης και, ακολουθώντας το παράδειγμα των αμερικανικών τοπικών συμβουλίων, το νέο Κέντρο Κοινοτικής Ευημερίας (Community Wealth Building Unit) λειτουργεί και βοηθά και άλλα τοπικά συμβούλια να ακολουθήσουν.
Το θεωρητικό υπόβαθρο για όλα αυτά είναι κρίσιμο. Η Δεξιά επί δεκαετίες προετοίμαζε την «επανάσταση της Θάτσερ», διαχέοντας ακαδημαϊκούς, πολιτικούς και άλλους στην κοινωνία για να αναπτύξουν τις ιδέες τους και καλλιεργώντας το έδαφος να δεχτεί τους σπόρους του νεοφιλελευθερισμού.

Να εμπνεύσουμε τους ανθρώπους

Αντίθετα, εμείς δεν έχουμε δεκαετίες για να προετοιμάσουμε το έδαφος. Η κρίση της λιτότητας και η περιβαλλοντική κρίση, αλλά και η ανάδυση της ψηφιακής οικονομίας, μας έχουν ωθήσει σε ένα ταχύτερο ρυθμό αλλαγών. Δεν γνωρίζουμε ούτε καν πόσο η παρούσα κυβέρνηση θα μείνει στην εξουσία ή πώς θα διαχειριστεί το Brexit. Οι δυνατότητες που δημιουργούνται είναι τεράστιες και έχουμε την ικανότητα να απαντήσουμε στις μεγάλες προκλήσεις. Να δημιουργήσουμε όχι μόνο μια χώρα, αλλά έναν κόσμο που να δουλεύει για τους πολλούς και όχι για τους λίγους. Δεν στοχεύουμε σε τίποτα λιγότερο από τη δημιουργία μιας κοινωνίας ριζικά πιο δίκαιης, πιο δημοκρατικής και πιο βιώσιμης, στην οποία ο πλούτος της κοινωνίας θα μοιράζεται σε όλους. Το ιστορικό όνομα αυτής της κοινωνίας είναι σοσιαλισμός.
Για να καταφέρουμε αυτό το στόχο, χρειάζεται να εμπνεύσουμε στους ανθρώπους την εναλλακτική και απέναντι στο καταρρέον οικοδόμημα του νεοφιλελευθερισμού αλλά και στον ξενοφοβικό εθνικισμό, που κάποιοι προωθούν ως αντικατάσταση. Δεν υπάρχουν εγγυήσεις, αλλά, σαράντα χρόνια μετά τον Έρικ Χομπσμπάουμ που έγραψε ότι «η πορεία προς τα εμπρός της εργατιάς σταμάτησε», έχουμε μια εκπληκτική δυνατότητα να βάλουμε την οικονομία σε νέο και καλύτερο δρόμο. Για χρόνια υποστηρίζουμε ότι ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός, σήμερα είναι και ορατός. Για να τον κάνουμε πραγματικότητα, χρειάζεται να κερδίσουμε το επιχείρημα ότι μπορούμε να φτάσουμε εκεί και να εμπνεύσουμε στους ανθρώπους πως μπορούμε να το κάνουμε όλοι μαζί.

Ολόκληρη η ομιλία δημοσιεύτηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2018, στον ιστότοπο www.versobooks.com