Η ανανέωση του στόλου του ΟΑΣΑ και η υποκρισία της αντιπολίτευσης

Του Ορέστη Αθανασίου

Μέσα στη σκόνη που έχει σηκωθεί μετά το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών, υπάρχει και ένα μικρότερο νέφος: αυτό που προκαλούν οι εκπομπές καυσαερίων από το γερασμένο στόλο των λεωφορείων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, αλλά και η σκόνη που σηκώνουν η Νέα Δημοκρατία και το ΚΙΝΑΛ, που καταγγέλλουν την κυβέρνηση πως δρομολογεί διαγωνισμό για την προμήθεια νέων οχημάτων δύο ημέρες πριν τις εθνικές εκλογές της 7ης Ιουλίου.
Προς τι η βιασύνη είναι το ερώτημα που προβάλλουν, υπονοώντας πως πρόκειται για ένα ακόμη προεκλογικό τρικ της κυβέρνησης.
Ας πάρουμε την ιστορία από την αρχή, ξεκινώντας από τους αριθμούς. Από τα 2.023 λεωφορεία που διέθετε ο ΟΑΣΑ το καλοκαίρι του 2018, σήμερα διαθέτει 1.657. Αριθμός που θα μειωθεί κι άλλο, καθώς το 2020 θα αποσυρθούν 227 οχήματα (που θα έχουν συμπληρώσει 25ετία) και άλλα 163 θα αποσυρθούν έως το 2023. Με μέσο όρο ηλικίας τα 14,5 έτη και έχοντας διανύσει έως και 2.000.000 χιλιόμετρα, ο στόλος των λεωφορείων είναι όχι μόνο γερασμένος, αλλά και επιβλαβής για το περιβάλλον. Τα θερμικά λεωφορεία δεν πληρούν πλέον τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές εκπομπής καυσαερίων. Η ανάγκη αντικατάστασης των παλιών οχημάτων είναι προφανής, ενώ ταυτόχρονα επιβάλλεται η στροφή στην ηλεκτροκίνηση και στο φυσικό αέριο.

Ο σχεδιασμός

Η πρώτη ενέργεια στην κατεύθυνση ανανέωσης του στόλου έγινε τον Δεκέμβριο του 2018. Εγκρίθηκε από την περιφέρεια Αττικής χρηματοδότηση 30 εκατ. ευρώ από ευρωπαϊκά κονδύλια στον ΟΑΣΑ για την προμήθεια 92 λεωφορείων. Από αυτά, τα 12 θα ήταν ηλεκτρικά, τα πρώτα που θα κυκλοφορούσαν στην Αθήνα. Με βάση τους αριθμούς που παρατέθηκαν παραπάνω, αυτή η αγορά δεν θα έλυνε το πρόβλημα των δημόσιων συγκοινωνιών. Το υπουργείο Μεταφορών ακυρώνει το σχεδιασμό της περιφέρειας και εξαγγέλλει ένα ευρύτερο σχέδιο που προβλέπει την προμήθεια 400 λεωφορείων για την Αθήνα και 350 για τη Θεσσαλονίκη, ανάμεσά τους και ηλεκτροκίνητα. Το κόστος της αγοράς προϋπολογίστηκε σε 461 εκατ. ευρώ και περιελάμβανε το κόστος επισκευής και συντήρησης για δεκαπέντε χρόνια. Για την προμήθεια αυτή εκδήλωσαν ενδιαφέρον εταιρείες όπως η ΜΑΝ, η Solaris, η Iveco, η Σαρακάκης, η Petropoulos και άλλες. Η προθεσμία υποβολής αίτησης ενδιαφέροντος έληξε στις 11 Ιανουαρίου 2019, καθώς το υπουργείο δεν έδωσε παράταση, επιδιώκοντας να τρέξει όσο το δυνατόν ταχύτερα το διαγωνισμό. Βιασύνη που φαίνεται λογική, αφού η ολοκλήρωση της προμήθειας από τη στιγμή που θα κατακυρωθεί ο διαγωνισμός θα απαιτήσει πέντε ή παραπάνω χρόνια. Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: οι εταιρείες μπορούν να υποβάλουν προσφορά είτε για συγκεκριμένο τύπο λεωφορείων, είτε για το σύνολο. Όρος που από τη μια μπορεί να μειώσει το τίμημα (αν ο τελικός διεκδικητής ενδιαφέρεται για το σύνολο της προμήθειας), αλλά ενδέχεται να προκαλέσει προσφυγές από άλλες εταιρείες που θα υποβάλουν ευνοϊκότερη προσφορά σε μια κατηγορία, αλλά δεν θα προτιμηθούν.
Οι διαδικασίες, όμως, πάγωσαν για ένα διάστημα, μάλλον λόγω εμπλοκής στη χρηματοδότηση. Τα κονδύλια από το υπουργείο Περιβάλλοντος δεν επαρκούσαν, οπότε αναζητήθηκαν άλλοι τρόποι συγχρηματοδότησης από τα Ευρωπαϊκά Ταμεία. Η διαδικασία υποβολής και έγκρισης της χρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι χρονοβόρα και έχει πολλά στάδια. Το αποτέλεσμα ήταν πως μετά το τέλος της διαβούλευσης στις 11 Ιανουαρίου, η διαδικασία δεν προχώρησε έως τις 8 Μαΐου. Στη σχετική ανακοίνωση που εκδόθηκε τότε, αναφερόταν πως η προμήθεια των λεωφορείων «χρηματοδοτείται από πιστώσεις του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων», καθώς και ότι «δεν υφίσταται ανάληψη νομικών δεσμεύσεων μέχρι την οριστική ένταξη του έργου σε Επιχειρησιακό Πρόγραμμα 2014-2020». Ουσιαστικά αυτή η διατύπωση σήμαινε πως για να μην κολλήσει το πρόγραμμα, προκηρύσσεται ο διαγωνισμός με την πεποίθηση ότι στην πορεία θα δοθεί η έγκριση της χρηματοδότησης. Στις 24 Μαΐου, με νέο δελτίο Τύπου, το υπουργείο ανακοινώνει ότι στάλθηκε στην ΕΕ η προκήρυξη του διαγωνισμού, σημειώνοντας ότι η έναρξη της υποβολής των προσφορών ήταν την ίδια ημέρα, ενώ η λήξη ορίστηκε για την 1η Ιουλίου και η αποσφράγιση των φακέλων των προσφορών για τις 5 Ιουλίου.

Η εκμετάλλευση

Εδώ εστιάζεται η κριτική της αντιπολίτευσης, που ενώ μέχρι τότε κατηγορούσε την ηγεσία του υπουργείου πως καθυστερεί το διαγωνισμό, αλλάζει τροπάρι και πλέον μέμφεται την κυβέρνηση πως τον προκηρύσσει δύο μέρες πριν τις ευρωεκλογές. Περιττό να προστεθεί πως μετά το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών η κατηγορία εμπλουτίζεται: τώρα η κυβέρνηση κατηγορείται πως θέλει να ολοκληρώσει το διαγωνισμό πριν τις εθνικές εκλογές, κάτι που όχι μόνο δεν νομιμοποιείται να το κάνει και ότι στην ουσία πρόκειται για μια ακόμη προεκλογική εξαγγελία άνευ περιεχομένου, αφού «λεφτά δεν υπάρχουν».
Όσον αφορά το αν έχει διασφαλιστεί η χρηματοδότηση, πράγματι, η πρώτη ανακοίνωση του υπουργείου ήταν ασαφής. Ανέφερε πως η προκήρυξη στάλθηκε στην ΕΕ χωρίς να διευκρινίζεται ο αποδέκτης και το αίτημα που τη συνόδευε. Σε δεύτερη ανακοίνωση λίγες μέρες αργότερα παρέχονται κάποιες επιπλέον πληροφορίες: το έργο θα ενταχθεί στο ΕΣΠΑ της περιόδου 2014-2020, αλλά στην αναθεώρηση που προβλέπεται προς το τέλος του 2019. Επιπλέον, αναφέρεται πως εκκρεμεί η απάντηση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων για τη χορήγηση δανείου, ώστε να καλυφθεί μέρος των 461 εκατ. ευρώ. Στην ανακοίνωση προστίθεται ότι ζητήθηκε η συνεργασία με τους JASPERS (κοινό σχήμα Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης για την παροχή τεχνικής βοήθειας), προκειμένου να συνδράμουν στη διαδικασία χρηματοδότησης. Αναφέρεται, επίσης, ότι υπάρχει θετική αξιολόγηση για τα Τεύχη Δημοπράτησης και γι’ αυτό προκηρύχθηκε ο διαγωνισμός. «Κανένας διαγωνισμός και πολύ περισσότερο ένας διεθνής διαγωνισμός, δεν μπορεί να προκηρυχθεί, εάν δεν έχουν εξασφαλιστεί οι απαιτούμενοι πόροι», διαβεβαιώνει το υπουργείο. «Ίσως κάποιοι επιθυμούν να μην πραγματοποιηθεί ο διαγωνισμός, με ό,τι αυτό θα σημαίνει στην καθημερινότητα των πολιτών και την ποιότητα της ζωής σε Αττική και Θεσσαλονίκη, αλλά και στοχεύοντας στην εκποίηση της δημόσιας περιουσίας», κατέληγε η ανακοίνωση.
Διαβεβαιώσεις που έχουν πολιτικό παρά τεχνικό χαρακτήρα και εκφράζουν απλώς αισιοδοξία ότι θα εξασφαλιστεί χρηματοδότηση. Επιπρόσθετα, πρέπει να επισημανθεί πως κανείς δεν μπορεί να προεξοφλήσει την τελική στάση των εταιρειών. Θα καταθέσουν προσφορά στις 5 Ιουλίου; Υπάρχει το ενδεχόμενο να ζητήσουν παράταση της προθεσμίας για να διερευνήσουν σενάρια συμπράξεων, ώστε να συγκροτηθεί σχήμα που θα διεκδικήσει την προμήθεια όλων των τύπων οχημάτων.

Σημεία που χρήζουν προσοχής

Είναι προφανές πως η αγορά νέων λεωφορείων είναι απαραίτητη και ορθά το υπουργείο επέλεξε τη διενέργεια συνολικού διαγωνισμού ακυρώνοντας το σχέδιο της περιφέρειας. Επίσης είναι απόλυτα κατανοητό γιατί επιλέχθηκε η διαδικασία της προκήρυξης του διαγωνισμού από το υπουργείο και όχι από τον ΟΑΣΑ και τον ΟΑΣΘ. Από κει και πέρα, υπάρχουν σημεία που είναι συζητήσιμα (όπως αν έπρεπε να ζητηθεί μεγαλύτερος αριθμός ηλεκτροκίνητων οχημάτων, αντί της πετρελαιοκίνησης που φαίνεται να προτιμά ο ΟΑΣΑ) και αν έγιναν όλοι οι απαιτούμενοι χειρισμοί για να εξευρεθούν οι αναγκαίοι πόροι.
Νέα Δημοκρατία και ΚΙΝΑΛ, που στην αρχή κατηγορούσαν την κυβέρνηση ότι αναγγέλλει έργα για τα οποία δεν έχει βρει χρηματοδότηση και μετά ότι επιδεικνύει βιασύνη να ολοκληρώσει το διαγωνισμό δύο μέρες πριν τις εκλογές, λειτουργούν στη λογική μονά κερδίζω, ζυγά χάνεις. Το αντίθετο από αυτό που ισχυρίζονται συνέβη. Τη βιασύνη που επέδειξε η κυβέρνηση στην αρχή της χρονιάς, διαδέχθηκε μια περίοδος αμηχανίας, προφανώς λόγω διαπραγματεύσεων με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη χρηματοδότηση, θέμα που μάλλον δεν έχει λυθεί ακόμη. Η προκήρυξη του διαγωνισμού για τις 5 Ιουλίου έγινε πριν τις ευρωεκλογές και συνεπώς δεν επηρεάστηκε από το αποτέλεσμά τους. Τώρα όλα τα σενάρια όσον αφορά την προμήθεια των νέων λεωφορείων είναι ανοικτά. Οι συγκοινωνίες της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης αναπόφευκτα μπαίνουν και αυτές στη ζυγαριά των εκλογών.