«Η έλευση του ξένου»

liana_1

Δός μοι τοῦτον τὸν ξένον (…)
ὃς ὡς ξένος οὐκ ἔχει
τὴν κεφαλὴν ποῦ κλίνῃ.
Γεώργιος Ακροπολίτης (13ος αιώνας), Στιχηρόν Μ. Παρασκευής

4 Απριλίου: ένα χρόνο μετά. Σε μια εποχή κρίσης και ριζικών ανακατατάξεων, με καυτά πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα να ταλανίζουν όχι μόνο τη χώρα μας, αλλά και όλο τον κόσμο, εμείς, χωρίς να είμαστε έξω απ’ όλα αυτά, έχουμε το προνόμιο να υπηρετούμε, μέσα από το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, τον ευαίσθητο χώρο του πολιτισμού, έναν χώρο κομβικής σημασίας για την παιδεία, την καλλιέργεια και τη διαμόρφωση της σύγχρονης ταυτότητας. Με αυτά τα λόγια ξεκίνησε την ομιλία του ανακοινώνοντας το πρόγραμμα του φετινού Φεστιβάλ , ο καλλιτεχνικός διευθυντής του, Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος δίνοντας συγχρόνως το στίγμα του Φεστιβάλ: Φέτος, με το μεταναστευτικό πρόβλημα να δοκιμάζει την ταυτότητα της δυτικής κοινωνίας, η θεματική που διατρέχει το πρόγραμμα της Επιδαύρου, αλλά και του Λυκείου είναι «Η έλευση του ξένου».
Με στόχο, το 2017 να είναι μια χρονιά «εγκαινίων» σε νέους θεσμούς και συνεργασίες και με την ελπίδα αυτοί οι νέοι θεσμοί να μπολιάσουν την ελληνική καλλιτεχνική πραγματικότητα και να εδραιωθούν, προκειμένου να δώσουν τους καρπούς τους στο μέλλον, το πρόγραμμα μάς κατέπληξε ευχάριστα για τον πλουραλισμό, τις καινοτόμες ιδέες, τη φαντασία του, τη διαφάνεια αλλά και τον απόλυτο σεβασμό στο κοινό.

Πρώτα – πρώτα εγκαινιάζεται το Λύκειο Επιδαύρου, ένα διεθνές θερινό σχολείο για το αρχαίο δράμα, το οποίο θα απευθύνεται σε σπουδαστές και σπουδάστριες δραματικών σχολών και νέους ηθοποιούς από όλο τον κόσμο, με στόχο τη σύνδεση της καλλιτεχνικής διαδικασίας με την εκπαίδευση και το διάλογο στο χώρο των παραστατικών τεχνών. Το Λύκειο Επιδαύρου έρχεται να καλύψει το κενό ενός διεθνούς κέντρου έρευνας πάνω στο αρχαίο δράμα στον τόπο που γεννήθηκε· και να οδηγήσει σε μια αναγκαία σήμερα ανανέωση της ματιάς πάνω στην αρχαία τραγωδία και κωμωδία· καθώς και να οικοδομήσει μια νέα συνάντηση της παράδοσης με το σήμερα, του αρχαίου με το σύγχρονο πολιτισμό.
Το Λύκειο Επιδαύρου θα είναι, όμως, και μια πηγή πνευματικής και οικονομικής ανάπτυξης για ολόκληρη την περιοχή, σε συνδυασμό με το πρόγραμμα των παραστάσεων που θα φιλοξενούνται στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου και στη Μικρή Επίδαυρο. Αυτό που συνδέει τις παραστάσεις των δύο αυτών αρχαίων θεάτρων με τα μαθήματα και τις άλλες εκδηλώσεις του Λυκείου είναι ότι θα έχουν κάθε χρόνο μια κοινή θεματική. Φέτος, με το μεταναστευτικό πρόβλημα η θεματική που διατρέχει το πρόγραμμα της Επιδαύρου, αλλά και του Λυκείου είναι «Η έλευση του ξένου».

Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου

Στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου κυριαρχεί η θεματική «Η έλευση του ξένου», όπως αποτυπώνεται σε κείμενα της αρχαιότητας, αλλά και όπως καθρεφτίζεται στο διάλογο ανάμεσα στο αρχαίο δράμα και το ιστορικό παρόν. Η ανησυχία, εξάλλου, για το μεταναστευτικό και την προσφυγική κρίση διαποτίζει με ποικίλους τρόπους το συνολικό πρόγραμμα του Φεστιβάλ, καθώς προσφέρει ιδανική αφετηρία για τον επαναπροσδιορισμό της έννοιας των συνόρων και των ορίων: τόσο γεωγραφικών, πολιτισμικών, έμφυλων και φυλετικών, όσο και αισθητικών, ηθικών και ιδεολογικών.
Στα δύο θέατρα της Επιδαύρου έχουμε δύο συμπαραγωγές με ΔΗΠΕΘΕ: της Λάρισας και των Ιωαννίνων. Συνολικά οι παραστάσεις: Τσέζαρις Γκραουζίνις, «Επτά επί Θήβας», Σταύρος Τσακίρης, «Οιδίπους επί Κολωνώ», Έκτορας Λυγίζος, «Βάκχες», Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης, «Ειρήνη», Κατερίνα Ευαγγελάτου, «Άλκηστη», Μαριάννα Κάλμπαρη, «Μήδεια», Άρης Μπινιάρης, «Πέρσες».
Στη Μικρή Επίδαυρο θα υπάρχει ένα πιο εναλλακτικό βλέμμα πάνω στο αρχαίο δράμα, φιλοξενώντας, μεταξύ άλλων, και μια παραγωγή του Φεστιβάλ της Αβινιόν, «Προμηθέας Δεσμώτης» – «Ικέτιδες», σε σκηνοθεσία Ολιβιέ Πι. Επίσης: Δημήτρης Καραντζάς, «Μήδεια», Ιώ Βουλγαράκη, «Άφιξις», Παντελής Δεντάκης, «Κύκλωπας».
Το πρόγραμμα των Επιδαυρίων θα συμπληρωθεί με θεατρικά δρώμενα που θα φιλοξενηθούν στη Μικρή Επίδαυρο και σε άλλους αρχαιολογικούς χώρους στο πλαίσιο των μαθημάτων του Λυκείου, και θα κλείσει με μια μεγάλη γιορτή στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, το Σάββατο 19 Αυγούστου, με τον τίτλο «Εδώ είν’ αλώνι για χορό!» με τραγούδια και χορούς απ’ όλη την Πελοπόννησο. Η καλλιτεχνική δημιουργία και η συνάντηση νέων ανθρώπων από διαφορετικούς πολιτισμούς με αφορμή το αρχαίο δράμα θα ζωντανέψει σε ολόκληρη την περιοχή της Αργολίδας. Ήδη το εγχείρημα υλοποιείται, σε συνεργασία με τον Δήμο Ναυπλιέων και το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.

Ηρώδειο

Το Ηρώδειο θα έχει κυρίως μουσική ταυτότητα, καθώς θα φιλοξενεί παραστάσεις λυρικού θεάτρου, ορχήστρες και συναυλίες κλασικής και σύγχρονης, βυζαντινής, παραδοσιακής και έντεχνης ελληνικής μουσικής. Θα επαναληφθεί επίσης, τιμώντας τη μνήμη του, η τελευταία παράσταση του Σπύρου Ευαγγελάτου, ο «Αμύντας» του Γεωργίου Μόρμορη. Πρόκειται να παρακολουθήσουμε: Εθνική Λυρική Σκηνή, «Μαντάμα Μπατερφλάι», «Τροβατόρε/Ο τροβαδούρος», Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, «Θωρηκτό Ποτέμκιν», Μάρτα Άργκεριχ – Θεοδοσία Ντόκου, Φιλαρμονική της Αγίας Πετρούπολης, Γιούρι Τεμιρκάνοφ, Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης, Βασίλης Βαρβαρέσος, Συμφωνική Ορχήστρα ΕΡΤ, El Sistema Greece, Βυζαντινός Χορός «Τρόπος» – Σωκράτης Σινόπουλος, Σύνολο Τούρκων τραγουδιστών – Koύντσι Εργκιουνέρ, Οι μουσικές της Κρήτης, Εστουδιαντίνα Νέας Ιωνίας, Μαρία Φαραντούρη – Τζιχάν Τούρκογλου – Μαρία ντελ Μαρ Μπονέτ, Θάνος Μικρούτσικος, Αφιέρωμα στον Μανώλη Ρασούλη, 180 χρόνια Πανεπιστήμιο – 180 χρόνια τραγούδια, Καμεράτα – Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής, «Σουίνυ Τοντ»
Γιαν Τίρσεν, «Solo in Concert, «Ιμανύ».

«Άνοιγμα στην πόλη»

Το «Άνοιγμα στην πόλη», ο δεύτερος σημαντικός θεσμός εντός του Φεστιβάλ που εγκαινιάζεται φέτος, με δράσεις σε μη θεατρικούς χώρους, δραματουργίες site specific, ποιητικές και μουσικές παραστάσεις, αλλά και ακτιβιστικές παρεμβάσεις σε ευαίσθητες περιοχές της πόλης, είναι εκ μέρους του Φεστιβάλ μια σημαντική απάντηση στην εσωστρέφεια που τείνει να κατακλύσει τη δημόσια σφαίρα. Μια απάντηση στο φόβο απέναντι στο διαφορετικό, στη μονολιθικότητα, στις ρατσιστικές συμπεριφορές.
Με το «Άνοιγμα στην πόλη», που υλοποιείται με την υποστήριξη του Athens Culture Net και του Δήμου Αθηναίων, απλώνεται στον Πειραιά και τις εργατικές γειτονιές του σε σύμπραξη με το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, και φτάνει ως την Ελευσίνα με τη συνεργασία της Ελευσίνας 2021 Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης. Το Φεστιβάλ γίνεται αυτό που μπορεί και πρέπει πραγματικά να είναι ένα φεστιβάλ για την πόλη του, ένας πυλώνας πρωτότυπης δημιουργίας που ενεργοποιεί καλλιτεχνικά τους ίδιους τους κατοίκους, μια καλλιτεχνική πλατφόρμα αμφισβήτησης και ανατροπής προκατασκευασμένων αντιλήψεων, και ταυτόχρονα μια γιορτή.
Στην Πειραιώς 260, δίνοντας έμφαση στη διαφορετικότητα, και στη νεανική δημιουργία, το φετινό πρόγραμμα ξεχωρίζει με την πληθωρική ενέργεια του νεανικού κοινού, χωρίς να παραγκωνίζεται η μοναδικότητα του καλλιτέχνη και το φίλτρο της καλλιτεχνικής επιμέλειας, το ρόλο έχει η συλλογικότητα και η αυτοδιαχείριση. Αυτός είναι ο λόγος που θεσμοθετείται από φέτος μια προφεστιβαλική περίοδο, από τις 22 έως τις 28 Μαΐου, κατά τη διάρκεια της οποίας θα φιλοξενηθούν δύο αυτοδιαχειριζόμενες πλατφόρμες: το δημοφιλές Βοb Festival, που προσφέρει βήμα πειραματισμού σε νεοσύστατες θεατρικές ομάδες, και την κουίρ πλατφόρμα Sound Acts, που περιλαμβάνει ένα σύνολο από περφόρμανς σχετικά με την έμφυλη, φυλετική και σωματική ταυτότητα.
Ο προβληματισμός, όμως, γύρω από την έννοια της ετερότητας και του διαφορετικού εγγράφεται δυναμικά και στο κύριο πρόγραμμά – τόσο όσον αφορά το θέατρο, όσο και τις παραστάσεις χορού που θα παρακολουθήσουμε στην Πειραιώς 260. Εδώ προτεραιότητα έχει η υποστήριξη της εγχώριας δημιουργίας, ιδιαίτερα στις μέρες μας, αλλά και η σύσταση στο ελληνικό κοινό δυνατών έργων και ονομάτων της σύγχρονης διεθνούς σκηνής. Το ξένο ρεπερτόριο φέτος θα περιλάβει, λόγου χάριν, ένα πολύπλευρο αφιέρωμα στη Φόλκσμπίνε, με τη μετάκληση τριών σημαντικών και συμπληρωματικών μεταξύ τους παραστάσεων. Αφορμή για το αφιέρωμα είναι η λήξη της θητείας του Φρανκ Κάστορφ, που είναι καλλιτεχνικός διευθυντής του ιστορικού αυτού θεάτρου τα τελευταία 25 χρόνια. Στον κήπο της Πειραιώς 260 θα ακούσουμε:
Νίκος Ξυδάκης, «Αθάνατη Αφροδίτη», Τακίμ, Γιατί, «Γλυκό μου sweet heart», Ανδριάνα Μπάμπαλη Quartet, «Από τη Δύση ως την Άπω Ανατολή», Κώστας Βόμβολος, «Homesickness Blues», Nίνα Λοτσάρη – Opera Chaotique, «Καμπαρέ Τρούμπα», String Demons, «The Athens Demon Concert».

Διεθνείς συμπαραγωγές

Το Φεστιβάλ συμμετέχει σε διεθνείς συμπαραγωγές καλλιτεχνών όπως ο Ρομέο Καστελούτσι, ο Χόφες Σέχτερ, η Μαρλίν Μοντέιρο Φρέιτας, αλλά και ο Ευριπίδης Λασκαρίδης, η Κατερίνα Ανδρέου και οι blitz. Ακολουθείται ταυτόχρονα μια πολιτική συνεργασιών σε ευρύτατο εθνικό φάσμα με θέατρα, φορείς και κάθε είδους συλλογικότητες. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η συνεργασία με το Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, όπου θα πραγματοποιηθούν για πρώτη φορά συναυλίες στον Κήπο της Πειραιώς 260 με απευθείας ραδιοφωνική μετάδοση και μια φιλόδοξη ραδιοφωνική παράσταση –παρουσία κοινού– ενός νέου ελληνικού έργου.
Με τη μετεγκατάσταση της Λυρικής Σκηνής στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, το Φεστιβάλ Αθηνών μπαίνει για δύο μήνες (Ιούνιο και Ιούλιο) στο θέατρο Ολύμπια της οδού Ακαδημίας, μεταφέροντας εκεί σειρά μουσικών κυρίως εκδηλώσεων. Επίσης, χτίζονται γέφυρες με την περιφέρεια, ώστε να εξασφαλισθεί μεγαλύτερη διάρκεια στις παραστάσεις, ενώ εντάσσονται στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ αξιόλογες πρωτοβουλίες της περιφέρειας. Το Φεστιβάλ συμμετέχει, ακόμη, στο πιλοτικό δίκτυο ελληνικών φεστιβάλ που οργανώνει το υπουργείο Πολιτισμού.
Η εξωστρέφεια, ως συστηματική και οργανωμένη στάση του Φεστιβάλ, εκφράζεται μέσα από συντονισμένες ενέργειες που έχουν ήδη ξεκινήσει. Σε αυτό το πλαίσιο θα φιλοξενηθεί στην Αθήνα η συνάντηση του ευρωπαϊκού δικτύου χορού [DNA] (Departures and Arrivals), εταίρος του οποίου είναι το Φεστιβάλ. Επιπλέον βρίσκεται
σε εξέλιξη, με την υποστήριξη πάλι του υπουργείου Πολιτισμού, η πρόσκληση ξένων διευθυντών φεστιβάλ και υπευθύνων καλλιτεχνικού προγραμματισμού, να επισκεφθούν το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου και να παρακολουθήσουν παραστάσεις.
Όλα αυτά με τη στήριξη των υπουργείων Πολιτισμού και Τουρισμού του ΕΟΤ, του Δήμου Αθηναίων και του Δικτύου Πολιτισμού Athens Culture Net, της Εθνικής Τράπεζας, της Περιφέρειας Αττικής, του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, του Εθνικού Θεάτρου,του Μεγάρου Μουσικής, του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά, του ΔΗΠΕΘΕ Ιωαννίνων και του ΔΗΠΕΘΕ Λάρισας,
της «Ελευσίνα 2021 Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης», του Γαλλικού Ινστιτούτου, της ΕΡΤ και του Τρίτου Προγράμματος, του Δήμου Επιδαύρου, της Περιφέρειας Πελοποννήσου, της Αντιπεριφέρειας Αργολίδας, της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αργολίδας, του Δήμου Ναυπλιέων και αρκετών άλλων υποστηρικτών.