Η ελληνική κοινωνία στο μεταίχμιο μεταξύ αλληλεγγύης και ξενοφοβίας

ekthesi-vias

Παρουσιάστηκε την περασμένη Τρίτη η ετήσια έκθεση του Δικτύου Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας για το 2016, σε μια περίοδο που, όπως καταγράφεται και στην έκθεση, βρισκόμαστε σε μια μεταστροφή του κλίματος αλληλεγγύης υπέρ των προσφύγων και των μεταναστών.

Η μεταστροφή αυτή προκύπτει από μια σειρά γεγονότων που συνέβησαν στο προσφυγικό το 2016, ξεκινώντας από την Κοινή Δήλωση ΕΕ-Τουρκίας, γνωστή και ως Συμφωνία, που συνοδεύτηκε με μια όξυνση του δημόσιου πολιτικού λόγου στην Ευρώπη σε σχέση με τη διαχείριση των προσφύγων. Η υπoβάθμιση των δικαιωμάτων, αλλά και των υποχρεώσεων των κρατών που απορρέουν από τις διεθνείς συμβάσεις απέναντι στους πρόσφυγες και τους μετανάστες και η ακραία γλώσσα που συχνά χρησιμοποιούν ορισμένοι ηγέτες της ΕΕ, δίνουν το σήμα στην κοινωνία ότι το μεταναστευτικό αποτελεί ένα τεράστιο πρόβλημα με αρνητικές συνέπειες. «Το κύμα αλληλεγγύης να μην μετατραπεί σε κύμα ξενοφοβίας και ρατσισμού», τόνισε ο Γιώργος Τσαρμπρόπουλος, εκπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.

Μέτρα κατά της ρατσιστικής βίας

Χαιρετίζοντας την παρουσίαση της έκθεσης η Μαρία Γιαννακάκη, γενική γραμματέας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του υπουργείου Δικαιοσύνης, τόνισε ότι «η καταπολέμηση του ρατσισμού είναι ψηλά στην ατζέντα της κυβέρνησης και της Γενικής Γραμματείας Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, γιατί η ρατσιστική βία είναι απειλή για τη δημοκρατία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια». Αναφέρθηκε στα μέτρα που θα πάρει το επόμενο διάστημα η κυβέρνηση για την αντιμετώπιση των ρατσιστικών φαινομένων, όπως η εκπαίδευση των δικαστικών λειτουργών για το ρατσιστικό έγκλημα στα πλαίσια της Εθνικής Σχολής Δικαστών και διεθνών οργανισμών, η κατάρτιση του νομοσχεδίου για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου και η βελτίωση της κοινής βάσης δεδομένων του υπουργείου και της ΕΛΑΣ για τα ρατσιστικά εγκλήματα. «Ο ρατσισμός έχει δυστυχώς βαθιές ρίζες. Είναι χαρακτηριστικό ότι υπάρχουν νοσταλγοί ιδεολογιών και πρακτικών καταδικασμένων από την ιστορία», εκτίμησε ο Γιώργος Σταυρόπουλος, πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και επίτιμος αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας. Παράλληλα, τόνισε την ανάγκη ενημέρωσης των δικαστικών, των εισαγγελέων, αλλά και την επιμόρφωση των αστυνομικών για το ρατσιστικό φαινόμενο και πρότεινε, μεταξύ άλλων, την πραγματοποίηση συζήτησης στη Βουλή για τα αποτελέσματα της καταγραφής του Δικτύου, με την παρουσία των αρμόδιων φορέων.

Μείωση, αλλά και κίνδυνος επανεμφάνισης

Οι καταγραφές επιθέσεων το 2016 μειώθηκαν σε σχέση με αυτές του 2015. Οι αιτίες τις μείωσης αυτής είναι και τεχνικού χαρακτήρα, αλλά και λόγω τις αλλαγής των συνθηκών διαβίωσης των προσφύγων και των μεταναστών στη χώρα μας. Συγκεκριμένα, ολοκληρώθηκαν κάποια προγράμματα καταγραφής των περιστατικών, που υλοποιούσαν οργανώσεις-μέλη του Δικτύου, κρίνεται, επίσης, ότι η πλαισίωση και η στέγαση μέρους του προσφυγικού πληθυσμού σε αξιοπρεπείς συνθήκες έχει λειτουργήσει στην ουσία προληπτικά και προστατευτικά για τα θύματα. Όμως, είναι γεγονός ότι παρά τη μείωση αυτή, η εικόνα που αποτυπώνεται στην έκθεση δείχνει μια ροπή προς την επανεμφάνιση οργανωμένων ή άτυπων ομάδων και την αύξηση σοβαρών επιθέσεων με ρατσιστικό κίνητρο.
Κατά την περίοδο Ιανουαρίου-Δεκεμβρίου 2016 το Δίκτυο κατέγραψε, μέσω συνεντεύξεων με τα θύματα, 95 περιστατικά ρατσιστικής βίας, με περισσότερα από 130 θύματα. Σε 31 περιστατικά στοχοποιήθηκαν μετανάστες-τριες ή πρόσφυγες και σε ένα περιστατικό στοχοποιήθηκε το προσωπικό οργάνωσης και το κτίριο που προοριζόταν για τη φιλοξενία προσφύγων. Καταγράφηκε ακόμα ένα περιστατικό κατά δημοσιογράφου, λόγω κάλυψης του προσφυγικού. Σε 57 περιστατικά στοχοποιήθηκαν ΛΟΑΤΚΙ άτομα και άτομα που συνδέονται με κάποιο άτομο ΛΟΑΤΚΙ. Σε 5 περιστατικά στοχοποιήθηκαν ιεροί ή συμβολικοί χώροι και η εβραϊκή κοινότητα. Σε 31 περιστατικά στοχοποιήθηκαν περισσότερα του ενός θύματος, ενώ σε 54 περιστατικά η επίθεση τελέστηκε από ομάδα.

Η Συμφωνία και η αναποτελεσματικότητα ως αίτια

Τα περιστατικά κατά προσφύγων και μεταναστών αποτυπώνουν τα νέα δεδομένα στη διαχείριση του προσφυγικού ζητήματος. Καταγράφηκαν περιστατικά στα σημεία με μεγάλη συγκέντρωση προσφύγων και μεταναστών, όπως στα νησιά, και μάλιστα εκεί όπου οι συνθήκες διαβίωσής τους δεν είναι καλές. Είναι χαρακτηριστική η περιγραφή του δημοσιογράφου από τη Χίο, Γιάννη Στεβή, για το πώς άλλαξε το κλίμα στο νησί, ακριβώς μετά τη Συμφωνία ΕΕ- Τουρκίας. Οι τοπικές αρχές κατέστησαν τον ακραίο ρατσιστικό λόγο ρυθμιστή των εξελίξεων, που μαζί με την αναποτελεσματικότητα στη διαχείριση του προσφυγικού-μεταναστευτικού πληθυσμού από το κράτος, την αδιαφορία της αστυνομίας, αλλά και τη διάδωση ψευδών και κατασκευασμένων ειδήσεων από τον τοπικό τύπο, οδήγησαν στην αλλαγή στάσης της τοπικής κοινωνίας από την αλληλεγγύη στον ρατσισμό.
Σχετικά με τις επιθέσεις εναντίον ΛΟΑΤΚΙ ατόμων, οι καταγραφές μειώθηκαν, ο αριθμός τους όμως παραμένει υψηλός. Το 2016 καταγράφηκαν επιθέσεις κάθε δυνατής εμβέλειας, δηλαδή βίαια περιστατικά με δράστες αγνώστους στο θύμα, αλλά και με δράστες από το οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον του θύματος. Επίσης καταγράφηκαν περιστατικά εξύβρισης.
Τα περιστατικά που εμπλέκονται ένστολοι παρουσίασαν μείωση, όμως στη πλειοψηφία των καταγεγραμμένων περιστατικών φαίνεται ότι ένστολοι κακομεταχειρίστηκαν ασυνόδευτους ανηλίκους. Προβληματισμό προκαλεί η καταγραφή περιστατικών με δράστες δημοσίους υπαλλήλους, λόγω των ποιοτικών και όχι τόσο των ποσοτικών τους χαρακτηριστικών. Καταγράφηκε έντονη λεκτική επίθεση κατά ασυνόδευτων ανηλίκων από ιατρό μεγάλου νοσοκομείου, καθώς και προβληματική διαχείριση ατόμου ΛΟΑΤΚΙ στο πλαίσιο της στρατιωτικής θητείας. Σταθερός παραμένει ο αριθμός των καταγραφών αντισημιτικών περιστατικών, κυρίως βεβηλώσεων μνημείων και ιερών χώρων. Τέλος, η έκθεση διαπιστώνει ότι η προοδευτική βελτίωση στην αντιμετώπιση του εγκλήματος με ρατσιστικά χαρακτηριστικά είναι γεγονός, μένουν όμως αρκετά να γίνουν, ώστε να διασφαλιστεί ότι κανένα ρατσιστικό έγκλημα δεν θα αντιμετωπίζεται ως «κοινό» και ότι κανένα θύμα ρατσιστικής βίας δεν θα θυματοποιείται δευτερογενώς.

Αφροδίτη Μπαμπάση