Η Μέρκελ και το Βίζεγκραντ – Μια περίπλοκη σχέση

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η γερμανίδα καγκελάριος ταξίδεψε την Πέμπτη στη Μπρατισλάβα για να συναντήσει τους ηγέτες των χωρών του Βίζεγκραντ ή αλλιώς τα «άτακτα παιδιά» της Ευρώπης, Σλοβακία, Ουγγαρία, Τσεχία και Πολωνία. Οι νοσταλγικές αναφορές στην εποχή του ψυχρού πολέμου, που τελείωσε πριν από τρεις ολόκληρες δεκαετίες δε μπόρεσαν να κρύψουν την προβληματική σχέση των δημοκρατιών της Κεντροανατολικής Ευρώπης όχι μόνο με την ΕΕ, αλλά με τις δημοκρατικές αξίες συνολικότερα. Για την Ανγκέλα Μέρκελ όμως η συμμετοχή σε αυτή τη συνάντηση ήταν «αναγκαστική» αφού τα γερμανικά συμφέροντα στη συγκεκριμένη περιοχή είναι τεράστια.

Του Δημήτρη Σμυρναίου

Αν ήταν μια σύντομη περιγραφή της σχέσης από αυτές που ζητούν τα έτοιμα κουτάκια στις ιστοσελίδες των κοινωνικών δικτύων τότε η Ανγκέλα Μέρκελ θα έκανε κλικ στο «είναι περίπλοκο». Μιλάμε βεβαίως για τη σχέση όχι μόνο της ίδιας αλλά και της πατρίδας της ως ηγέτιδας δύναμης της ΕΕ με τις χώρες του Βίζεγκραντ, τις τέσσερεις κεντροανατολικές «νεαρές» δημοκρατίες Ουγγαρία, Πολωνία, Σλοβακία και Τσεχία. Μια σχέση που ήρθε στην επιφάνεια με αφορμή την απόφαση της καγκελαρίου να πάρει μέρος στη συνάντηση κορυφής των τεσσάρων «ατάκτων» στην Μπρατισλάβα την περασμένη Πέμπτη.
Το γεγονός ότι ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Στέφαν Ζάιμπερτ, την ώρα που ξεκινούσαν οι συνομιλίες, δεν βρήκε να τουιτάρει κάτι πιο πρόσφατο από τις …ευχαριστίες του για τη συμβολή αυτών των χωρών στη γερμανική ενοποίηση χάρις στη στάση τους το 1989 δείχνει ότι μάλλον τα επόμενα χρόνια δεν έχουν να επιδείξουν κάτι που θα περάσει με χρυσά γράμματα στα βιβλία της ιστορίας.
Οι χώρες αυτές ξεπέρασαν… το παρελθόν τους χάρις στη γερμανική βοήθεια με τη μορφή γενναίων επενδύσεων, που έγιναν φυσικά με αντάλλαγμα το φτηνό εργατικό δυναμικό. Στο μεταξύ όμως και το βιοτικό επίπεδο εκεί έχει ανέβει όπως και οι απαιτήσεις των εργαζόμενων, με πιο πρόσφατο παράδειγμα την απεργία διαρκείας των εργατών στο εργοστάσιο της Audi στην ουγγρική πόλη Γκυέρ, που ανάγκασε τη διοίκηση της εταιρίας να παραχωρήσει γενναίες αυξήσεις και να αναλογίζεται σε ποιά τριτοκοσμική χώρα θα πρέπει να μεταφέρει σταδιακά τις δραστηριότητές της.

Ψώνισαν φτηνά

Η γερμανική παρουσία είναι ορατή για τον επισκέπτη της Πράγας, της Βουδαπέστης ή της Βαρσοβίας και φυσικά και της Μπρατισλάβας. Όμως, όσο δουλικά και αν συμπεριφέρθηκαν κάποιες κυβερνήσεις αυτών των χωρών ειδικά τα πρώτα χρόνια, για να χαρίσουν -κατά το μοντέλο της Ανατολικής Γερμανίας- ολόκληρες βιομηχανίες στο γερμανικό κεφάλαιο μέσω ιδιωτικοποιήσεων-εξπρές, σε πολιτικό επίπεδο το Βερολίνο φάνηκε κάποια στιγμή να χάνει τον έλεγχο.
Και στις τέσσερις αυτές χώρες ο λαϊκισμός καλπάζει, εθνικιστές έχουν ανέβει στην εξουσία, οι μετανάστες αντιμετωπίζονται σαν «μιάσματα» και ο όρος αλληλεγγύη αναφέρεται μόνο όταν οι πολιτικοί τους ζητούν μεγαλύτερες επιδοτήσεις από τα ευρωπαϊκά προγράμματα. Το χάσμα με τις γερμανικές επιθυμίες κατέληξε αγεφύρωτο με τη μεγάλη κρίση του μεταναστευτικού, όταν και οι τέσσερις του Βίζεγκραντ αγνόησαν επιδεικτικά τις ευρωπαϊκές αποφάσεις για το θέμα των ποσοστώσεων στη μετεγκατάσταση προσφύγων και η κυρία Μέρκελ από ένα σημείο και μετά προτίμησε να κάνει τη στρουθοκάμηλο που δεν βλέπει καν το πρόβλημα.
Το μεταναστευτικό ήταν και τώρα στα επίσημα θέματα της ατζέντας, αλλά κανείς δεν προσδοκούσε ότι μια καγκελάριος σε διαδικασία σταδιακής αποχώρησης θα μπορούσε να πείσει τους συνομιλητές της για αλλαγή στάσης. Και γενικότερα η τάση ήταν να αποφευχθούν όσα δυσάρεστα ζητήματα θα μπορούσαν να προκαλέσουν ένα διπλωματικό επεισόδιο, όπως οι συνεχιζόμενες καταγγελίες για παραβιάσεις του κράτους δικαίου σε Ουγγαρία και Πολωνία. Άλλωστε, ειδικά ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας στο παρελθόν είχε μιλήσει με ιδιαίτερα προσβλητικό τρόπο για την καγκελάριο την οποία κατηγορεί ότι «προσκάλεσε» τους αλλόθρησκους να έρθουν στην Ευρώπη. Ανάλογες δηλώσεις για τη Μέρκελ έχει κάνει και ο Τσέχος μεγαλοεπιχειρηματίας και ταλαντούχος λαϊκιστής Αντρέι Μπάμπις, που τυγχάνει και πρωθυπουργός της χώρας. Είναι λοιπόν βέβαιο ότι η γερμανίδα καγκελάριος κάθε άλλο παρά άνετα πρέπει να ένιωθε τις ώρες, που υποχρεώθηκε να βρεθεί στο ίδιο δωμάτιο με τους παραπάνω κυρίους. Αλλά όσο σκληροί και αν είναι στα λόγια οι 4 του Βίζεγκραντ γνωρίζουν πολύ καλά ότι η συνεργασία τους με τη μεγάλη γειτονική χώρα είναι χρήσιμη και σχεδόν υποχρεωτική. Είναι ενδεικτικό ότι τα μέσα των χωρών τους ειδικά εκείνα της Ουγγαρίας που θεωρούνται και περισσότερο ελεγχόμενα από την κυβέρνηση της Βουδαπέστης, επιστράτευσαν σχεδόν διθυραμβικούς τόνους για να περιγράψουν τη συνάντηση, χρησιμοποιώντας και φράσεις περί ιστορικού ραντεβού και νέα τάξη πραγμάτων στην Ευρώπη.

Εσωτερικές διχόνοιες

Πρέπει βεβαίως να σημειωθεί ότι οι «4» έχουν ουσιαστικές διαφωνίες μεταξύ τους σε αρκετά θέματα. Ένα τέτοιο σημαντικό αφορά και τη σχέση με τη Ρωσία. Ενώ η Πολωνία για παράδειγμα αντιμετωπίζει με μεγάλη καχυποψία έως και εχθρότητα το μεγάλο της γείτονα, η Ουγγαρία του Όρμπαν είχε δείξει ιδιαίτερα πρόθυμη να αποτελέσει ένα στρατηγικό σύμμαχο του Βλάντιμιρ Πούτιν στην Κεντρική Ευρώπη. Επίσης, το θέμα της κατασκευής του μεγάλου αγωγού North Stream 2 τον οποίο και προωθεί η Γερμανία προκαλεί ανησυχίες σε αρκετές πρωτεύουσες της περιοχής με πρώτη και πιο επικριτική τη Βαρσοβία. Η κυρία Μέρκελ περιορίστηκε να διαβεβαιώσει ότι έχει σαφή επίγνωση ότι η πατρίδα της θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να αποφύγει την ενεργειακή της εξάρτηση από τη Μόσχα. Και βεβαίως το ίδιο ισχύει για την ΕΕ συνολικά. Αλλά πιθανώς ο προκάτοχός της Γκέρχαρντ Σρέντερ και στενός συνεργάτης του Ρώσου προέδρου μάλλον το βλέπει διαφορετικά. Και σε κάθε περίπτωση οι γερμανικές ελίτ δεν θα λάβουν τις αποφάσεις τους λαμβάνοντας υπόψιν τις όποιες ευαισθησίες κάποιων μικρών ανατολικοευρωπαϊκών κρατών. Απλά χρειάζεται να τους δείξουν ότι δεν αδιαφορούν τελείως για αυτά.

Ένα ιστορικό λάθος

Το Βίζεγκραντ θα παραμένει ένα σύμβολο για το πόσο κοντόφθαλμα αντιμετώπισαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες, αλλά και οι τεχνοκράτες των Βρυξελλών το ζήτημα της διεύρυνσης με χώρες που στερούνταν όχι μόνο δημοκρατικών παραδόσεων αλλά κυρίως της θέλησης να συμβάλουν στην υλοποίηση της ιδέας για μια πραγματικά ενωμένη Ευρώπη των πολιτών. Θα συνεχίζει να αποτελεί την αιώνια μετά θάνατον δικαίωση της Μάργκαρετ Θάτσερ η οποία στο σατανικό της μυαλό είχε δει πολύ μακρύτερα από τους υπόλοιπους ηγέτες, όταν συνελάμβανε την ιδέα μιας άρον-άρον διεύρυνσης που θα μετέτρεπε σταδιακά την ΕΕ σε ένα χαοτικό και φλύαρο γκρουπούσκουλο. Όσο για την Μέρκελ η ιστορία έχει και άλλους σημαντικότερους ανοιχτούς λογαριασμούς μαζί της για να ασχοληθεί να της καταλογίσει τώρα ανικανότητα στην προσπάθεια να μετατρέψει τους ατίθασους, κοντόφθαλμους πολιτικάντηδες της Ανατολικής Ευρώπης σε πραγματικά «Ευρωπαίους».