Η «Ψήφος του Λαού» και το Brexit

A placard is displayed as EU supporters, calling on the government to give Britons a vote on the final Brexit deal, participate in the 'People's Vote' march in central London, Britain June 23, 2018. REUTERS/Henry Nicholls

Της Μαρίνας Πρεντουλή*

Πριν μερικές μέρες ο πρωθυπουργός, Αλέξης Τσίπρας, επισκέφτηκε το Λονδίνο για να συναντηθεί με τη βρετανίδα ομόλογό του, Τερέζα Μέι, και τον αρχηγό της αντιπολίτευσης Τζέρεμυ Κόρμπιν. Με φόντο τον αναβρασμό που επικρατεί, καθώς οι διαπραγματεύσεις για την αποχώρηση της Βρετανίας από την ΕΕ συνεχίζονται χωρίς να σημειώνεται πρόοδος και χωρίς ξεκάθαρη κατεύθυνση από την πλευρά της βρετανικής κυβέρνησης, ο έλληνας πρωθυπουργός φρόντισε μεταξύ άλλων να κάνει και επαφές με επενδυτές στο Σίτι του Λονδίνου.
Το παράδοξο είναι ότι ενώ μερίδα της ελληνικής αριστεράς θα θεωρήσει τέτοιες κινήσεις ως επισφράγιση της νίκης των αγορών και του νεοφιλελεύθερου αφηγήματος, και στη βρετανική πολιτική σκηνή το Σίτι κάνει την γνωριμία του με τους Εργατικούς. Πριν μερικές μέρες, σύμφωνα με άρθρο της βρετανικής εφημερίδας «Independent», ο υπουργός οικονομικών της σκιώδους κυβέρνησης Τζων Μακντόνελ πίνει το τσάι του με επιχειρηματίες του Σίτι. Το επερχόμενο καταστροφικό Brexit της κυβέρνησης κάνει ακόμα και το σοσιαλιστή Κόρμπιν, μια δελεαστική πρόταση. Κάτι που ξέρουμε δυστυχώς από την ελληνική εμπειρία είναι ότι οι αγορές και οι επιχειρήσεις μισούν την αστάθεια και η έλλειψη πλάνου από την κυβέρνηση των Συντηρητικών (που σε ένα βαθμό οφείλεται στη διαμάχη μεταξύ σκληροπυρηνικών ευροσκεπτικιστών και νεοφιλελεύθερων ευρωπαϊστών, οι τελευταίοι εκ των οποίων ανησυχούν —και όχι αβάσιμα— για τις οικονομικές συνέπειες του Brexit) δεν βοηθά.
Υπάρχει φυσικά και ο Μπόρις Τζόνσον, ένας από τους πρωτεργάτες του Brexit που ούτε λίγο ούτε πολύ είπε σε διάφορες επενδυτικές επιχειρήσεις που αποχωρούν από την Βρετανία, να πάνε από εκεί που ήρθαν. Ο Μπόρις είναι ένας κυνικός δεξιός πολιτικός που αδιαφορεί για τις συνέπειες αυτών που λέει. Κανείς δεν έχει ακόμα ξεχάσει το προπαγανδιστικό κόκκινο πούλμαν του με την αναγραφή «Στέλνουμε στην Ευρωπαϊκή Ένωση 350 εκατομμύρια την εβδομάδα, ας τα χρησιμοποιήσουμε για το Εθνικό Σύστημα Υγείας», ένα επιχείρημα υπέρ της εξόδου από την ΕΕ που ήταν όχι μόνο παραπλανητικό αλλά και εξοργιστικό αν λάβει κανείς υπόψη του τις συνεχείς περικοπές και ιδιωτικοποιήσεις της υγείας από την κυβέρνηση. Γι’ αυτό και το Σάββατο 30 Ιουνίου οργανώνεται στο Λονδίνο μεγάλη συγκέντρωση για τα 70 χρόνια του ΕΣΥ. Ο φαινομενικά ανόητος αλλά καθ’ όλα επικίνδυνος Μπόρις, ίσως κατά λάθος να διευκολύνει μια σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση.

Πολυσυλλεκτικά εναντίον του Brexit

Βέβαια, οι πιέσεις σε σχέση με το Brexit έχουν διχάσει όχι μόνο τους Συντηρητικούς, αλλά και τους Εργατικούς και γενικότερα ολόκληρη τη βρετανική κοινωνία. Στις 23 Ιουνίου, στην επέτειο των δυο χρόνια από το δημοψήφισμα, διοργανώθηκε πορεία 100,000 διαδηλωτών υπέρ της Ευρωπαϊκής Ένωσης με συμμετοχές από όλο το πολίτικο φάσμα, που ζητούσε να τεθεί η τελική συμφωνία στην κρίση του λαού. Οι δημοσκοπήσεις, όσο μπορεί να τις εμπιστευτεί κανείς, υποδηλώνουν μικρή στροφή προς την παραμονή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία φαίνεται τώρα να συγκεντρώνει το 51%.
Για το κομμάτι της δεξιάς που είναι κατά της εξόδου, η κοινή αγορά είναι ένα θατσερικό αρχιτεκτόνημα, για κάποιους Εργατικούς ψηφοφόρους (το 87% των μελών του Εργατικού Κόμματος ψήφισε υπέρ της παραμονής) ο κίνδυνος για τα εργατικά και ανθρωπινά δικαιώματα που αν και βάλλονται στην νεοφιλελεύθερη ΕΕ, κινδυνεύουν να καταργηθούν από την κυβέρνηση της Μει· για μερίδα της αριστεράς, ο κίνδυνος του φασισμού και η πιθανότητα, έστω και ωχρή, να αλλάξει η ευρωπαϊκή συγκυρία με την εκλογή του Κόρμπιν. Αυτοί και πολλοί άλλοι λόγοι οδήγησαν στο ετερογενές μέτωπο κατά του Brexit.

Χωρίς σαφή θέση

Προς το παρόν η ηγεσία των Εργατικών δεν έχει διευκρινίσει την θέση της, ίσως σκεπτόμενη ότι δεν έχει λόγο να πάρει θέση όσο η μπάλα είναι στο γήπεδο των Συντηρητικών και η έλλειψη στρατηγικής οδηγεί την κυβέρνηση σε συνεχή φθορά. Από τους Εργατικούς το μόνο που έχουμε είναι το τεστ των έξι προτάσεων του Κέιρ Στάρμερ, προτάσεων που αν δεν ικανοποιηθούν θα οδηγήσουν θεωρητικά στην καταψήφιση από την κοινοβουλευτική ομάδα των Εργατικών της όποιας πρότασης φέρει η πρωθυπουργός. Μεταξύ άλλων το τεστ καθορίζει ότι η όποια πρόταση έρθει στο κοινοβούλιο πρέπει να προβλέπει ακριβώς τα ίδια πλεονεκτήματα τα οποία έχει τώρα η Βρετανία σαν μέλος της Κοινής Αγοράς και της Τελωνιακής Ένωσης. Κάτι τέτοιο βέβαια είναι δύσκολο μιας και θα καταρρίπτει τα πλεονεκτήματα των κρατών που είναι μέλη.
Από άποψη χρονοδιαγράμματος, τα χρονικά όρια στενεύουν για τους Συντηρητικούς. Χωρίς καμία ουσιαστική πρόταση και με πολλά ζητήματα (όπως τα σύνορα της Β. Ιρλανδίας) ανοιχτά, φαίνεται πολύ δύσκολο να επιτευχθεί συμφωνία τον Οκτώβριο, όπως αναμενόταν. Ας μην ξεχνάμε ότι τον Μάρτιο του 2019 η Βρετανία παύει να είναι μέλος της ΕΕ και αν δεν υπάρξει συμφωνία, η χώρα μπαίνει στην μεταβατική περίοδο (έχοντας όλες τις υποχρεώσεις μέλους αλλά όχι λόγο/ψηφο στα θέματα της ΕΕ) μέχρι τον Δεκέμβριο του 2020, όταν η αποχώρηση οριστικοποιείται.
Γύρω λοιπόν στον Οκτώβριο/Νοέμβριο θα παιχτούν πολλά. Η Μέι μπορεί να αλλάξει στάση σε σχέση με την αποχώρηση ή ακόμα και να καταρρεύσει η όποια συμφωνία. Εδώ να σημειώσω ότι  ενώ η Μέι είχε υποσχεθεί στο κοινοβούλιο την δυνατότητα «ουσιαστικής ψήφου», έγκαιρης ώστε να μπλοκάρει την αποχώρηση από την ΕΕ, το σχετικό νομοσχέδιο καταψηφίστηκε στις 20 Ιουνίου και αυτή η ουσιαστική ανάμιξη του κοινοβουλίου είναι στην διακριτική ευχέρεια της κυβέρνησης.
Για πολλούς Εργατικούς (και άλλους) η απάντηση είναι ένα δημοψήφισμα για την πρόταση που θα παρουσιάσει, καλώς εχόντων των πραγμάτων, η Μέι. Η σχετική καμπανιά που υποκίνησε και την μεγάλη πορεία που προανέφερα ονομάζεται «η Ψήφος του Λαού» και αν και είναι υπό την ηγεσία αντιπάλων του Κόρμπιν, έχει συσπειρώσει και την αριστερά. Βέβαια, προϋποθέτει ότι το Εργατικό κόμμα θα πάρει ανοιχτά θέση κατά του Brexit, και ο Κόρμπιν θα υιοθετήσει ένα πειστικό αφήγημα για το πώς οι δεσμεύσεις του θα βγάλουν τη χώρα από πολιτικά και οικονομικά αδιέξοδα, που αντιθέτως θα ενισχυθούν με την πιθανή έξοδο. Το δράμα του Brexit πάντως θα εντατικοποιηθεί τους επόμενους 6 μήνες.

* Επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών και Πολιτικής Επικοινωνίας