Η ζωή στον οικισμό είναι καθημερινά αγώνας για επιβίωση

roma-1

Την πραγματοποίηση τριών εκδηλώσεων προς τιμήν της κοινότητας των Ρομά ανακοίνωσε η αναπληρώτρια υπουργός Κοινωνικής Αλληλεγγύης, Θεανώ Φωτίου, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα των Ρομά στις 8 Απριλίου. Οι εκδηλώσεις θα λάβουν χώρα μέσα στο επόμενο δίμηνο από την Ειδική Γραμματεία Κοινωνικής Ένταξης των Ρομά, με τρία θέματα κλειδιά: εκδήλωση με αθλητικές και πολιτιστικές δραστηριότητες στο 7ο Δημοτικό Σχολείο Ασπροπύργου, με στόχο την ανάδειξη της σημασίας της εκπαίδευσης. Συζήτηση με θέμα την ένταξη των νέων Ρομά στην αγορά εργασίας, στο νομό Θεσσαλίας με συμμετοχή συλλογικοτήτων Ρομά και κοινωνικών φορέων της περιοχής. Και τέλος, συνάντηση στο δήμο Αμπελοκήπων-Μενεμένης με τον τοπικό Σύλλογο Γυναικών Ρομά για την ενίσχυση των γυναικείου πληθυσμού.
Η «Εποχή», με αφορμή την πρωτοβουλία, παραθέτει στοιχεία της Ειδικής Γραμματείας για το σχεδιασμό ένταξης που έχει εκπονήσει και συζητά με εκπροσώπους συλλόγων Ρομά και κοινωνικών φορέων για τις αναγκαίες παρεμβάσεις, προκειμένου να μπει τέλος στην καταπάτηση των δικαιωμάτων της κοινότητας, αλλά και στον ρατσιστικό τρόπο που αντιμετωπίζεται. Υπενθυμίζεται ότι μόλις πριν λίγο διάστημα ο βουλευτής της ΝΔ, Θανάσης Δαβάκης, καταφέρθηκε με αισχρό τρόπο εναντίον των Ρομά στο δήμο Σπάρτης, καταδεικνύοντας με τη στάση του τους πολιτικούς λόγους που τόσες δεκαετίες τα προβλήματα των Ρομά έχουν παραμείνει άλυτα.

«Το κυριότερο πρόβλημα για τους Ρομά είναι το στεγαστικό. Είμαστε στον 21ο αιώνα και πολλοί άνθρωποι ζουν ακόμα σε καταλύματα, με τελείως ακατάλληλες συνθήκες. Ταυτόχρονα, η έλλειψη αξιοπρεπούς στέγασης εντείνει και τα υπόλοιπα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε, όπως ανεργία και μη συμμετοχή στην εκπαίδευση. Γιατί ένα παιδί για να πάει στο σχολείο, πρέπει να είναι καθαρό, να έχει χώρο να διαβάσει κοκ», εξηγεί ο Φώτης Κουτροπάνος, πρόεδρος του Συλλόγου Αθίγγανων Δυτικής Στερεάς Ελλάδας και Πατρών.
Το στεγαστικό ζήτημα αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους που έθεσε η Ειδική Γραμματεία όταν ιδρύθηκε (Ιανουάριος 2017) για την επόμενη τριετία. Προς το παρόν έχει ολοκληρώσει την χαρτογράφηση των οικισμών Ρομά στη χώρα, βάσει της οποίας εντοπίζονται 371 οικισμούς, με πληθυσμό 110.007 κατοίκους. Από αυτούς, οι 74 είναι ως άκρως ακατάλληλοι, καθώς πρόκειται για καταυλισμούς με παραπήγματα και σκηνές, χωρίς τις κατάλληλες υποδομές διαβίωσης (νερό, αποχέτευση, ρεύμα κτλ). Οι 181 είναι μικτού τύπου, δηλαδή συνυπάρχουν σπίτια με σκηνές και κοντέινερ, με μερική παροχή υποδομών. Οι υπόλοιποι 116 οικισμοί αποτελούνται από σπίτια και λυόμενες κατοικίες, σε γειτονιές όμως που είναι και πάλι υποβαθμισμένες και κοινωνικά αποκλεισμένες, σύμφωνα με τα στοιχεία της Γραμματείας.
«Η ζωή στον οικισμό είναι καθημερινά αγώνας για επιβίωση. Τα προβλήματα ξεκινούν από το να έχεις μια κανονική κατοικία με υποδομές, καθώς στο Δροσερό δεν υπάρχουν, μέχρι την ένταξη του οικισμού στο σχέδιο πόλης και την κτήση από τους κατοίκους τίτλων ιδιοκτησίας για τις οικίες και τα οικόπεδα, στα οποία διαβιούν. Έχουν γίνει προσπάθειες για τα ζητήματα αυτά από το Σύλλογο που απευθύνθηκε και στον Συνήγορο του Πολίτη, από τον οποίο έγιναν ενέργειες, ωστόσο, οι διαδικασίες δεν έχουν ολοκληρωθεί και οι κάτοικοι είναι μετέωροι, μολονότι καλούνται να πληρώσουν ΕΝΦΙΑ και πρόστιμα για ανέγερση αυθαιρέτων», περιγράφει η Σαμπιχά Σουλεϊμάν, πρόεδρος του Πολιτιστικού Μορφωτικού Συλλόγου Ρομά Γυναικών Δροσερού Ξάνθης «Η Ελπίδα».

Όχι σε νέα γκετοποίηση

Η Ειδική Γραμματεία έχει ζητήσει από τους δήμους να καταθέσουν ολοκληρωμένα σχέδια δράσης, με στόχο τη σταδιακή μετεγκατάσταση των Ρομά. Μέχρι σήμερα στο αίτημα της Γραμματείας έχουν ανταποκριθεί 40 δήμοι. Ο σχεδιασμός αφορά στη βελτίωση των υποδομών των υποβαθμισμένων γειτονιών και στην καλύτερη διασύνδεσή τους με κοινωνικές υπηρεσίες και δομές, ένταξη των οικισμών στον αστικό ιστό, επιδότηση ενοικίου οικογενειών Ρομά που ζουν σε παραπήγματα και σκηνές, όπως και ανάπτυξη δημοτικών συγκροτημάτων κοινωνικής κατοικίας προσωρινού ή και μόνιμου χαρακτήρα, αν κρίνεται ότι ο χώρος είναι κατάλληλος για ανάπτυξη νέου οικιστικού ιστού. Τα μέτρα αυτά πρόκειται να προκηρυχθούν από τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα (ΠΕΠ) εντός του 2018.
«Για τις μετεγκαταστάσεις έχουν βγει σχετικές αποφάσεις, αλλά ακόμα δεν έχουν γίνει ενέργειες υλοποίησης. Εκτός από το ότι θα πρέπει να γίνουν πιο γρήγορα, ζητούμενο είναι να μην δημιουργηθούν γκέτο. Οι δημιουργία νέων οικισμών που περιγράφεται σε ορισμένες αποφάσεις, αν πρόκειται να είναι μόνο για Ρομά, δεν θα έχουν καλό αποτέλεσμα. Χωρίς τη συνύπαρξη Ρομά και Μπαλαμών σε γειτονιές δεν θα αλλάξει τίποτα, καμία νοοτροπία, ούτε των Ρομά, ούτε αυτών που έχουν ρατσιστικές συμπεριφορές», υπογραμμίζει ο πρόεδρος του Συλλόγου Αθίγγανων.
Προς το παρόν, πρόσφατα υπήρξε εγκριτική ΚΥΑ στο αίτημα του δήμου Δελφών για σχετική μετεγκατάσταση του πληθυσμού Ρομά στην περιοχή της Άμφισσας και αναμένεται η υλοποίησή της. Παράλληλα, πιλοτικά προγράμματα έχουν σχεδιαστεί και για την περιφέρεια της Αττικής, όπου συγκεντρώνεται το 30% του πληθυσμού των Ρομά στη χώρα. Πιο συγκεκριμένα στην περιοχή Βλυχό των Μεγάρων, αναμένεται η παροχή προκάτ σπιτιών και κατασκευή υποδομών στον οικισμό, στον Ασπρόπυργο η δημιουργία Κοινωνικού Πολύκεντρου (υπηρεσίες υγείας, υγιεινής, εγγραμματισμού, διαμεσολάβησης κτλ) και αναβάθμιση του σχολείου (βιβλιοθήκη, αίθουσα καλλιτεχνικών). Και για τις δύο περιοχές, όπως και για το Νομισματοκοπείο Χαλανδρίου, έχει ολοκληρωθεί ο σχεδιασμός για την επιδότηση ενοικίου οικογενειών για τη μετεγκατάστασή τους, που θα ξεκινήσει εντός του 2018, σύμφωνα με την Ειδική Γραμματεία.
Σημαντικός παράγοντας επιτυχίας αυτών των προγραμμάτων είναι να έχουν μία ολιστική προσέγγιση, με πολλές παράλληλες δράσεις στήριξης, όπως σημειώνει η Όλγα Θεοδωρικάκου από τη ΜΚΟ Κλίμακα, που δραστηριοποιείται δεκαετίες στην ένταξη των Ρομά. «Οι πρωτοβουλίες της Ειδικής Γραμματείας βρίσκονται στη σωστή κατεύθυνση, αν και είναι πολύ νωρίς για να αξιολογήσουμε ουσιαστικά τα αποτελέσματά τους. Διαχρονικά οι Ρομά έχουν πέσει συχνά θύματα πολιτικής εκμετάλλευσης. Είχαν λάβει πολλές υποσχέσεις και δαπανήθηκαν πολλοί χρηματικοί και ανθρώπινοι πόροι, που όμως δεν είχαν αποτέλεσμα, γιατί συντηρούσαν μία ταυτότητα εξάρτησης της ομάδας, λόγω της επιδοματικής λογικής που ακολουθούταν. Θυμόμαστε τα περίφημα δάνεια που είχαν δοθεί και ακόμα πληρώνονται, χωρίς να καταλήξουν ποτέ στην ασφαλή ένταξη των Ρομά. Για αυτό το λόγο όποια μέτρα εξαγγέλλονται, πρέπει να έχουν μία ολιστική προσέγγιση και η Ειδική Γραμματεία να λειτουργήσει συντονιστικά, καθώς απαιτείται η συμμετοχή πολλών φορέων για την πραγματική ένταξη των Ρομά», τονίζει η υπεύθυνη έργων και στρατηγικής της ΜΚΟ.
Συμπληρώνει δε πως απαραίτητο στοιχείο είναι η συμμετοχή των ίδιων των Ρομά. «Στο παρελθόν δεν δινόταν αυτή η ευκαιρία. Τώρα πια και από την πολιτεία, αλλά και χάριν στους ίδιους τους Ρομά, που είναι πολύ πιο ώριμοι στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους, έχει αλλάξει αυτή η νοοτροπία και συμμετέχουν στις αποφάσεις που τους αφορούν».
Παράδειγμα του πιο ενεργού ρόλου που αποκτούν οι Ρομά στα προγράμματα για την κοινωνική τους ένταξη, αποτελεί η προώθηση εργασίας τους σε αυτά, όπως με την απασχόλησή τους ως κοινωνικοί διαμεσολαβητές Ρομά. Τον Φεβρουάριο θεσπίστηκε η διαδικασία απόδειξης της διαλέκτου Ρομανί και αναμένεται η θεσμοθέτηση της πιστοποίησης του επαγγέλματος. Επίσης, έχουν προγραμματιστεί αρκετά πιλοτικά προγράμματα είτε συμβουλευτικής για την απασχόληση, είτε επιδότησης απασχόλησης. Συγκεκριμένα, προωθείται ιδιαίτερα η στήριξη της ηλικιακής ομάδας 20-39 ετών, με δύο προγράμματα επιδότησης, ένα για θέση εργασίας στον ιδιωτικό τομέα (για 18 μήνες, ύψους 1.000 ευρώ μηνιαίως) και δεύτερο για χρηματοδοτική στήριξη έναρξης επιχειρήσεως με 15.000 ευρώ (ατομική) ή 20.000 ευρώ (συλλογική). Στηρίζεται ακόμα το εμπόριο σε λαϊκές αγορές, με μοριοδότηση για τη χορήγηση αδειών και θεσμοθέτηση της δυνατότητας οργάνωσης εμποροπανηγύρεων σε συνεργασία με τους δήμους, βάσει των στοιχείων της Ειδικής Γραμματείας.

Οι δυσκολίες στην εργασία των Ρομά

Παρόλα αυτά, η υλοποίηση αυτών των μέτρων συναντά διάφορες δυσκολίες, όπως υπογραμμίζεται από την Σαμπιχά Σουλεϊμάν. «Οι κάτοικοι στο Δροσερό στη συντριπτική πλειοψηφία τους είναι άνεργοι και προσπαθούν να επιβιώσουν με κάθε τρόπο, αφού δεν έχουν πρόσβαση σε τυπικές θέσεις εργασίας. Σε αυτές άλλωστε δεν θα μπορούσαν να προσληφθούν, γιατί πέρα από την ρατσιστική νοοτροπία ότι “δεν προσλαμβάνω τσιγγάνους γιατί…”, οι κάτοικοι δεν έχουν τις απαιτούμενες γνώσεις (π.χ. είναι αναλφάβητοι) και συνεπώς δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για να βρουν μια τυπική θέση εργασίας. Είναι παράξενο όμως ότι όταν μεταναστεύουν στη Γερμανία αυτό γίνεται. Γιατί δεν μπορεί να γίνει και εδώ; Εξ αιτίας αυτών των συνθηκών, οι κάτοικοι ακολουθούν τον παραδοσιακό τρόπο εργασίας. Καταφεύγουν στο πλανόδιο εμπόριο, ως μικροπωλητές. Αλλά ούτε αυτό το επάγγελμα μπορούν να ασκήσουν νόμιμα, διότι δεν έχουν τα χαρτιά που απαιτούνται, π.χ. δεν έχουν έγγραφα ταυτότητας, δεν έχουν τη δυνατότητα να καταβάλλουν τις ιδιαίτερα υψηλές ασφαλιστικές εισφορές που απαιτούνται για την άδεια κοκ. Ένας μικροπωλητής λουλουδιών θεωρείται ως ελεύθερος επαγγελματίας όπως ο έμπορος! Στα χέρια της κυβέρνησης (του αρμόδιου υπουργού και γενικού γραμματέα), καθώς και της Ειδικής Γραμματείας για τους Ρομά, έχει περιέλθει επεξεργασμένη πρόταση για τη θεσμοθέτηση “άδειας πλανόδιου μικροπωλητή”. Όμως δεν προχωράνε στη θεσμοθέτηση αυτής, επικαλούμενοι νομικό πρόβλημα».

Κοινά σχολεία για όλα τα παιδιά

roma-2

Μία από τις βασικές προϋποθέσεις για την εύρεση εργασίας αλλά και εν γένει της ένταξης, όπως αναδεικνύεται, αποτελεί η εκπαίδευση, τόσο των παιδιών, όσο και των ενηλίκων. Στο πεδίο αυτό έχουν γίνει αρκετά βήματα, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις είναι μετέωρα.
«Τα παιδιά που πάνε στα σχολεία στο Δροσερό -που δεν είναι κατάλληλο το κτίριο στο οποίο στεγάζονται- δεν μαθαίνουν όπως τα άλλα παιδιά. Το κράτος ή η ΕΕ ξοδεύουν εκατομμύρια ευρώ για την εκπαίδευση των Ρομά και τα παιδιά είναι είτε έξω από τα σχολεία (πρώτον διότι δεν υπάρχουν σχολεία και δεύτερον γιατί πλην της περιορισμένης χρήσης των σχολικών διαμεσολαβητών να ενημερώνουν τους γονείς, δεν γίνεται ουσιαστική θεσμική προσπάθεια για την ένταξή τους στη σχολική διαδικασία), είτε η παρακολούθηση τους είναι σχεδόν εικονική. Επιπλέον, τα σχολεία που υπάρχουν στο Δροσερό δεν επαρκούν για όλα τα παιδιά και τις σχολικές βαθμίδες. Το θέμα της κοινωνικής συνοχής και ένταξης είναι επίσης σημαντικό για τα σχολεία που πρέπει να φτιαχτούν, εντός του σχεδίου πόλης της Ξάνθης. Θα πρέπει να είναι σε χώρο που να επιτρέπει τη φοίτηση όλων των παιδιών χωρίς φυλετικό διαχωρισμό», τονίζει η πρόεδρος της «Ελπίδας».
Η ύπαρξη μονοπολιτιστικών σχολείων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα στην εκπαίδευση των Ρομά. «Τα μονοπολιτισμικά σχολεία, που είναι τα περισσότερα, είναι μεγάλο λάθος. Η ένταξη και η καταπολέμηση του ρατσισμού δεν μπορούν να προωθηθούν με αυτόν τον τρόπο. Οι τοπικές κοινωνίες και οι φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης πρέπει να αναλάβουν σχετική δράση. Να υπάρξει ενημέρωση και εκδηλώσεις και να σταματήσει ο εξοστρακισμός των Ρομά από την κοινωνία», επισημαίνεται και από την υπεύθυνη της Κλίμακας.
Αυτή τη στιγμή, βάσει των στοιχείων της Ειδικής Γραμματείας, για το πεδίο της εκπαίδευσης προωθείται η μαθησιακή και συνοδευτική κοινωνική στήριξη των παιδιών Ρομά, οι άμεσες δράσεις για την κοινωνική στήριξη σχολικών μονάδων με παιδιά Ρομά σε περιοχές προτεραιότητας (42 σχολεία σε όλη την Ελλάδα) και προτείνεται η διεύρυνση της παροχής ψυχοκοινωνικής στήριξης σε όλα τα σχολεία με παιδιά Ρομά από το σχολικό έτος 2018-2019. Επίσης, έχουν σχεδιαστεί δράσεις για τον εγγραμματισμό εφήβων ηλικίας 13-18 ετών.
Βασικό κομμάτι, όμως, για τον Φώτη Κουτροπάνο, που φαίνεται να μην έχει συμπεριληφθεί προς το παρόν στο σχεδιασμό, αποτελεί και η δημιουργία περισσότερων σχολείων δεύτερης ευκαιρίας, όπου θα μπορούν να φοιτούν και οι ενήλικες Ρομά, καθώς παρουσιάζεται μεγάλο ενδιαφέρον από τους ίδιους και δυστυχώς σε κάποιες περιοχές, όπως π.χ. στη Ναύπακτο, δεν υπάρχει αυτή η δυνατότητα. Ταυτόχρονα, χρειάζεται προσοχή και στον τρόπο που υλοποιούνται κάποιες δράσεις, όπως με την ψυχοκοινωνική στήριξη των παιδιών Ρομά ή των σεμιναρίων για γονείς Ρομά, για να μην καλλιεργείται η στερεοτυπική εικόνα πως πρόκειται για κάποια προβληματική ομάδα, αλλά αυτά τα θετικά μέτρα να αφορούν όλα τα παιδιά και τους γονείς, ανεξαρτήτως κοινότητας.

Επιμόρφωση όλης της κοινωνίας

Άλλωστε, η ένταξη είναι μια διαδικασία που αφορά όλες τις κοινότητες που συνυπάρχουν, δεν πρέπει να γίνεται με όρους κυριαρχίας, όπου μόνο η μία πλευρά θα προσπαθεί να προσεγγίσει την άλλη. Προκειμένου, λοιπόν, να επιτευχθεί η ένταξη των Ρομά, πρέπει να αναληφθούν δράσεις επιμόρφωσης και της υπόλοιπης κοινωνίας, ώστε να αρθούν τα ρατσιστικά πρότυπα και στερεότυπα.
«Δυστυχώς δεν υπάρχει, ακόμα τουλάχιστον, μία προσέγγιση που να βοηθάει τις τοπικές κοινωνίες να αντιληφθούν πόσο χρήσιμο θα ήταν για την κοινωνία να αλλάξει η κατάσταση των Ρομά στην Ελλάδα και ότι η εξασφάλιση των δικαιωμάτων όλων, είναι επίσης προς όφελος όλων. Αυτό το ρόλο πρέπει να τον αναλάβει η αυτοδιοίκηση που μέχρι τώρα δεν έχει κάνει τίποτα. Το αντίθετο, μάλιστα, γιατί πολλές φορές οι Ρομά έχουν χρησιμοποιηθεί σαν αποδιοπομπαίοι τράγοι», καταλήγει η Όλγα Θεοδωρικάκου.

 

Γυναίκες Ρομά: Διπλά αποκλεισμένες

roma-3

Μία από τις εκδηλώσεις της Ειδικής Γραμματείας θα γίνει προς τιμήν των γυναικών Ρομά, που είναι διπλά αποκλεισμένες από την κοινωνία λόγω φυλής και φύλου. «Το θέμα της οικογενειακής βίας, και το συναφές με αυτό θέμα των γάμων ανηλίκων είναι μια μεγάλη ανοιχτή πληγή, κυρίως για τις γυναίκες και τα παιδιά στον οικισμό, αλλά και απ’ ότι ξέρω σε όλους τους καταυλισμούς Ρομά στη χώρα. Τι κάνει για αυτό η πολιτεία; Τι κάνει για αυτό η Ειδική Γραμματέας; Γνωρίζει ότι υπάρχουν γυναίκες που πάνε να καταγγείλουν την κακοποίησή τους και η αστυνομία τους λέει ότι δεν μπορούν να κάνουν κάτι γιατί δεν έχουν ταυτότητα; Τα προβλήματα αυτά είναι σύνθετα, δύσκολα, αλλά θα πρέπει να γίνουν μακροπρόθεσμες ενέργειες, πρακτικά και όχι με λόγια, για να διευθετηθούν. Σήμερα φαίνεται ότι τα προβλήματα αυτά δεν έχουν τελειωμό», περιγράφεται από τη Σαμπιχά Σουλεϊμάν για την κατάσταση των γυναικών Ρομά στη χώρα.
Η Γενική Γραμματεία Ισότητας Φύλων, βάσει των στοιχείων της Ειδικής Γραμματείας, έχει αναλάβει δράσεις που αφορούν στην καταγραφή και διερεύνηση των αναγκών των γυναικών Ρομά, χορήγηση voucher για τη φιλοξενία παιδιών Ρομά σε βρεφονηπιακούς σταθμούς, ενδυνάμωση των γυναικών Ρομά για ζητήματα ενδοοικογενειακής βίας, ενίσχυση δραστηριοτήτων ευαισθητοποίησης στην εκπαίδευση, με στόχο να ενθαρρυνθούν τα κορίτσια και τα αγόρια να αντιστέκονται στους πρώιμους γάμους κ.ά. Ενώ στο επιχειρησιακό πρόγραμμα της Γραμματείας Ισότητας περιλαμβάνεται η εκπόνηση μελέτης για την κατάσταση των γυναικών Ρομά, διοργάνωση επιμορφωτικών ημερίδων, δημιουργία δικτύου γυναικών Ρομά και επιμορφώσεις στελεχών παροχής υπηρεσιών σε γυναίκες Ρομά.
Από την άλλη, «όσον αφορά τις πολιτικές για τη βελτίωση της κατάστασης των γυναικών Ρομά, αυτές δεν τις βλέπω. Οι τσιγγάνες, ιδίως αυτές που ζουν σε καταυλισμούς, είναι απολύτως αποκλεισμένες. Αυτές υφίστανται δεινά που οι άλλες γυναίκες, όσο και να μην είναι ισότιμες των ανδρών, δεν βιώνουν. Για αυτό και πρέπει να υπάρξει ειδική μεταχείριση, ειδικά μέτρα για τις γυναίκες αυτές -όχι τα γενικά που αναφέρονται και που ενδεχομένως αναφέρονται στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στο γενικό πληθυσμό (και σε αυτές συμπεριλαμβάνω και τις μετανάστριες ή γυναίκες πρόσφυγες)», σημειώνεται από την Σαμπιχά Σουλεϊμάν, αναδεικνύοντας την ανάγκη οι δράσεις να διευρυνθούν και να αφορούν όλους τους καταυλισμούς των Ρομά.
Τζέλα Αλιπράντη