Ιστορίες μιας μακρινής ζωής δίπλα μας

chiang_istories_tis_zwis_sou

Τεντ Τσιανγκ “Ιστορίες της ζωής σου και άλλες ιστορίες”
(μτφ. Δημήτρης Αρβανίτης, εκδ. Κέδρος, 2016)

 

«Θυμάμαι μια φορά που θα πηγαίνουμε με το αυτοκίνητο στο εμπορικό κέντρο για να αγοράσουμε ρούχα για σένα. Θα είσαι δεκατριών». «Θυμάμαι όταν θα είσαι ενός μηνός και θα σηκωθώ σκουντουφλώντας από το κρεβάτι για να σε ταΐσω». «Θυμάμαι» συνταγμένο με χρόνο μέλλοντα… Θυμάμαι το μέλλον. Αν δεν είναι απλώς κάποιο κενό λεκτικό παιχνίδι, τι αίσθηση για τον χρόνο έχει άραγε αυτός ή αυτή που μιλάει; Αυτό που στα μάτια του κοινού ανθρώπου είναι μια στρέβλωση του χρόνου, είναι πάντα και για όλους έτσι; Είναι πάντα γραμμική η αντίληψη για τον χρόνο;

 

Η περυσινή πετυχημένη κινηματογραφική ταινία του Ντενί Βιλνέβ Η άφιξη βασίστηκε στο διήγημα του Τεντ Τσιανγκ με τίτλο «Η ιστορία της ζωής σου», το οποίο περιλαμβάνεται στη συλλογή Ιστορίες της ζωής σου και άλλες ιστορίες. Στο διήγημα αυτό, μια γλωσσολόγος που πασχίζει να αποκρυπτογραφήσει τη γλώσσα των εξωγήινων που έχουν έρθει στη Γη, όχι μόνο ανακαλύπτει τη διπλή γλώσσα που χρησιμοποιούν, αλλά βλέπει να αλλάζει και η δική της αίσθηση για την πραγματικότητα, καθώς έρχεται σε επαφή με μια άλλη αντίληψη για την ίδια την έννοια και την αίσθηση του χρόνου. Η νέα δομή της πραγματικότητας φτάνει στα όριά της όταν κάποιος γνωρίζει το μέλλον, μαθαίνει τη συμφορά και τον πόνο που τον περιμένει, ωστόσο επιλέγει να το ζήσει, σε μια άσκηση της ελεύθερης βούλησης που δοκιμάζει προκαταβολικά τα όρια της οδύνης.

Oκτώ διηγήματα, άνισα σε έκταση

Στη συλλογή αυτή περιλαμβάνονται οκτώ διηγήματα, άνισα σε έκταση (κυμαίνονται από τέσσερις έως 67 σελίδες), που κατατάσσονται στον χώρο της επιστημονικής φαντασίας, έχοντας όμως μια ιδιαιτερότητα που, χωρίς αμφιβολία, αποτελεί μια νέα ματιά στο είδος. Ο Τσιανγκ παίζει διαρκώς με τα όρια ανάμεσα στην επιστημονική φαντασία, τον ορθολογισμό της επιστήμης, τη μεταφυσική. Πολλές ιστορίες του, επιστημονικής φαντασίας πάντα, αναφέρονται και διαδραματίζονται στο παρελθόν. Το στεγνό, σχεδόν ρεπορταζιακό μερικές φορές, ύφος του καταλήγει σε κείμενα δυνατά που ενσωματώνουν σύνθετες φιλοσοφικές περιπλανήσεις, κριτική ματιά, αναζητήσεις για τη γλώσσα, τις δυνατότητες, τα όρια και τις εκδοχές της, κείμενα που αποτυπώνουν κόσμους εξωπραγματικούς που φαντάζουν ξαφνικά τρομακτικά πιθανοί.
Στον «Πύργο της Βαβυλώνας», οι άνθρωποι οικοδομούν έναν πύργο τόσο ψηλό που σιγά-σιγά φτάνει στον ουρανό. Κάπου εκεί, μάλιστα, φαίνεται πως ζει και κάποιος θεός, που στοιχειώνει τους ανθρώπους αλλά, βεβαίως, δεν εμφανίζεται ποτέ. Όποιος ανεβαίνει τον πύργο χωρίς βάρη, θέλει έναν μήνα για να περπατήσει μέχρι την κορυφή. Για όσους κουβαλάνε τούβλα για το χτίσιμο, τέσσερις μήνες παίρνει το ανέβασμα. Και κάποτε φτάνει η μεγάλη στιγμή: οι χτίστες αγγίζουν τον ουράνιο θόλο, που είναι φτιαγμένος από γρανίτη, και τότε καλούνται να ανέβουν οι μεταλλωρύχοι για να τον σκάψουν και να τον διαπεράσουν. Η τυφλή πίστη ανακατεύεται με το πάθος για ανακάλυψη, αλλά η συγκλονιστική έκπληξη που τους περιμένει όταν καταφέρνουν να διαπεράσουν τον ουράνιο θόλο δεν επιφυλάσσει τίποτε άλλο παρά μια αίσθηση ματαίωσης και ματαιότητας.
Στο «Κατάλαβε», ένα καινούργιο φάρμακο δοκιμάζεται σε έναν ασθενή με νεκρό εγκέφαλο μετά από παρατεταμένη ανοξία λόγω πνιγμού. «Ήταν η πρώτη φορά που το νοσοκομείο δοκίμαζε το νέο φάρμακο σε κάποιον με τόσο εκτεταμένη εγκεφαλική βλάβη. Δούλεψε;» αναρωτιέται ο ίδιος ο ασθενής, με μια ερώτηση βγαλμένη από κάποια σελίδα του Φίλιπ Ντικ. Η χορήγηση του φαρμάκου οδηγεί σε διαρκώς ισχυρότερες, σχεδόν υπερφυσικές δυνάμεις, τόσο στη νοημοσύνη όσο και στο σώμα, μέχρι την αναπόφευκτη τελική σύγκρουση, που –προφανώς!– δεν θα μπορούσε να είναι με κάποιον απλό άνθρωπο.
Το εξαιρετικό «Κόλαση είναι η απουσία του Θεού» ξεχωρίζει στη συλλογή. Εδώ, οι εμφανίσεις των αγγέλων στη Γη είναι μια καθημερινή πραγματικότητα, με αποτελέσματα τουλάχιστον αντιφατικά, γεγονός που δημιουργεί και ποικίλες αντιδράσεις από τους ανθρώπους: όταν εμφανίζονται οι άγγελοι φέρνουν μεν την καταστροφή, με φωτιές, ζημιές και συνήθως θύματα, αλλά κάνουν και θαύματα, θεραπείες κ.λπ. Στο τέλος της επίσκεψης ακολουθεί ο ισολογισμός, μετριούνται τα συν και τα πλην: «από τα οχτώ θύματα της ημέρας, τρεις ψυχές έγιναν δεκτές στον Παράδεισο και πέντε όχι. Εξήντα δύο έλαβαν ιατρική περίθαλψη για τραύματα από ελαφρά διάσειση μέχρι ρήξη τυμπάνου και εγκαύματα που χρειάζονταν δερματικά μοσχεύματα. Οι συνολικές υλικές ζημιές εκτιμήθηκαν στα 8,1 εκατομμύρια δολάρια, που λόγω του αιτίου δεν καλύπτονταν από καμία ιδιωτική ασφάλεια. Δεκάδες ήταν οι νέοι ένθερμοι πιστοί μετά τη θεία επίσκεψη, είτε από ευγνωμοσύνη είτε από φόβο», γράφει ο Τσιανγκ σε ένα διήγημα που επικρίθηκε από κάποιους ως αντιχριστιανική προπαγάνδα.
Ο «εμφανισιακός ρατσισμός» είναι «το βαθύτερο κοινωνικό πρόβλημα», σύμφωνα με κάποιους από τους πρωταγωνιστές του τελευταίου διηγήματος της συλλογής, με τίτλο «Σ’ αρέσει αυτό που βλέπεις; (Ντοκιμαντέρ)». «Η ομορφιά είναι ένα παθητικό χάρισμα. Ακόμα κι όταν το καλλιεργούν αυτό, στην πραγματικότητα καλλιεργούν την παθητικότητα», κι έτσι, αναπτύσσεται μια μέθοδος για να αντιμετωπιστούν οι «διακρίσεις που βασίζονται στην εμφάνιση», η οποία όμως γίνεται αντικείμενο διαμάχης, συγκρούσεων, ψηφοφοριών…

Πιο πολλά τα βραβεία από τα διηγήματα

Ο –αρκετά ολιγογράφος– πενηντάχρονος συγγραφέας έχει καταφέρει να γνωρίσει ευρύτατη αποδοχή για τη δουλειά του και να μαζέψει βραβεία που ο αριθμός τους υπερβαίνει μάλλον τον αριθμό των διηγημάτων του, μεταξύ των οποίων και τα σπουδαιότερα βραβεία επιστημονικής φαντασίας (π.χ. έχει πάρει τέσσερα βραβεία Νέμπιουλα και τέσσερα Χιούγκο). Ο ίδιος αρνήθηκε την υποψηφιότητα για ένα ακόμη βραβείο Χιούγκο επειδή θεώρησε πως το συγκεκριμένο διήγημα ήθελε κι άλλη δουλειά.
Ο ίδιος ο Τσιανγκ υπερασπίζεται την επιλογή του να μην είναι συγγραφέας που ζει από αυτό (εργάζεται στον χώρο της πληροφορικής), λέγοντας ότι γράφει όποτε θεωρεί πως έχει κάτι να πει, κάποια ιδέα να αναπτύξει. Τον έχουν αποκαλέσει συγγραφέα μιας «ουμανιστικής» επιστημονικής φαντασίας, ενώ ο δημοσιογράφος του New Yorker που συνομιλεί μαζί του γράφει πως ο Τσιανγκ «μοιάζει σχεδόν να θεωρεί τα διηγήματά του ερευνητικά πρότζεκτ».

Κώστας Αθανασίου