ΚΑΤΑΛΟΝΙΑ: Αίνιγμα με δύσκολη λύση

katalonia

Του Στίβεν Φόρτι*

Η καταλανική πολιτική κατάσταση είναι όλο και πιο μπερδεμένη. Πρόκειται πλέον για ένα πραγματικό αίνιγμα που η λύση του είναι όλο και δυσκολότερη. Την περασμένη Τρίτη, ο πρόεδρος του καταλανικού κοινοβουλίου, Ρότζερ Τόρεντ, ανέβαλε επ’ αόριστον τη συνεδρίαση που θα εξέλεγε τον νέο πρόεδρο της Generalitat. Τα αυτονομιστικά κόμματα, που κατέχουν την απόλυτη πλειοψηφία στη Βουλή της Βαρκελώνης, συμφώνησαν στην πρόταση ως υποψηφίου του Κάρλες Πουτζντεμόντ, πρώην προέδρου που δραπέτευσε στο Βέλγιο, μετά την επιτροπεία της περιφέρειας, που αποφασίστηκε από τη Μαδρίτη την 27η Οκτωβρίου 2017.

Ρωγμή στους αυτονομιστές

Η απόφαση του Τόρεντ αλλάζει εντελώς την κατάσταση. Πρώτον, είναι αναγκαία για να κερδηθεί χρόνος και να αποφευχθούν ποινικές συνέπειες: πριν από μια εβδομάδα, το Συνταγματικό Δικαστήριο προειδοποίησε την καταλανική Βουλή ότι ο Πουτζντεμόντ, για τον οποίο εκκρεμεί ένταλμα σύλληψης για τα αδικήματα της εξέγερσης, στάσης και απιστίας, δεν μπορεί να εκλεγεί εξ αποστάσεως, όπως πρότειναν οι αυτονομιστές. Αν ο Τόρεντ και το προεδρικό γραφείο είχαν προτείνει την εκλογή του Πουτζντεμόντ θα είχαν οδηγηθεί σε αποκλεισμό. Με πέντε ηγετικά στελέχη αυτοεξόριστα στις Βρυξέλλες, με τέσσερα σε φυλακή της Μαδρίτης και μια άλλη ντουζίνα βουλευτές σε διάφορες δίκες, ο Τόρεντ αποφάσισε να κάνει πίσω για να καταλάβει πώς θα μπορούσε να χειριστεί την κατάσταση, τηρώντας την ισπανική νομιμότητα.
Δεύτερον, μ’ αυτή την απόφαση ο Τόρεντ, βουλευτής της Ρεπουμπλικανικής Αριστεράς της Καταλονίας (Erc), ξεφεύγει από τη σκληρή γραμμή του Πουτζντεμόντ και δημιουργεί κρίση στο εσωτερικό του αυτονομισμού. Αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι ο αυτονομισμός δεν είναι καθόλου ένα μονολιθικό μπλοκ: οι εντάσεις μεταξύ των διαφόρων κομμάτων υπήρχαν πάντα. Τώρα η ρωγμή είναι εμφανής. Από τη μια πλευρά, ο αυτοεξόριστος στις Βρυξέλλες πρώην πρόεδρος και οι πιστοί του οπαδοί, που συγκεντρώνονται όλοι στη λίστα των Junts per Catalunya, μαζί με τους αντικαπιταλιστές της Cup, σπρώχνουν για μια σύγκρουση με τη Μαδρίτη, επιμένοντας στη μονομερή οδό. Αυτό που θέλουν είναι να θέσουν υπό πίεση το ισπανικό κράτος, προκαλώντας μια διεθνή μεσολάβηση. Από την άλλη το Erc και διάφορα τμήματα του Ευρωπαϊκού Δημοκρατικού Καταλανικού Κόμματος (Pdecat), ενός κόμματος του οποίου μέλος είναι ο ίδιος ο Πουτζντεμόντ, αλλά με το οποίο ο πρώην πρόεδρος είναι τώρα στα μαχαίρια, τείνουν προς έναν κάποιο ρεαλισμό, έπειτα από την αποτυχία του περασμένου Οκτωβρίου.

Τρία πιθανά σενάρια

Μπαίνουμε τώρα σε μια νεκρή περίοδο εν αναμονή των αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου, που έδωσε χρόνο μέχρι την επόμενη εβδομάδα για την υποβολή των υπομνημάτων των διαδίκων. Δύσκολα θα μάθουμε κάτι πριν από τα μέσα του Φεβρουαρίου. Μέχρι τότε θα υπάρξει μεγάλη σπέκουλα, οι εντάσεις μεταξύ Erc και της ομάδας του Πουτζντεμόντ θα είναι σε κρεσέντο και δεν μπορούμε να αποκλείσουμε νέες απρόβλεπτες εξελίξεις.
Σε κάθε περίπτωση, και λαμβάνοντας υπόψη ότι είναι πρακτικά βέβαιο πως το Συνταγματικό Δικαστήριο θα επιβεβαιώσει την προειδοποίησή του, απαγορεύοντας ουσιαστικά την εκλογή του Πουτζντεμόντ, τα πιθανά σενάρια είναι τρία. Το πρώτο είναι η ρεαλιστική οδός: ο Τόρεντ και το Erc κατορθώνουν να πείσουν τον Πουτζντεμόντ να αποσυρθεί και προτείνουν έναν εναλλακτικό υποψήφιο. Κυκλοφορεί το όνομα της Έλσα Αρτάντι, νέας οικονομολόγου που είναι κοντά στον πρώην πρόεδρο. Θα αρχίσει έτσι η νέα νομοθετική περίοδος, πιθανά με στοιχεία πραγματισμού, και θα βάλει τέλος στην επιτροπεία της περιφέρειας, εφόσον η δικαστική εξουσία θα εξακολουθήσει να παίζει ένα ρόλο κλειδί: τον Οκτώβριο θα πρέπει να γίνει γνωστή η απόφαση που πιθανά θα αποκλείσει από δημόσια αξιώματα και θα καταδικάσει σε αρκετά χρόνια φυλάκισης διάφορους αυτονομιστές ηγέτες.
Η δεύτερη είναι η αυτοκτονική οδός: ο Πουτζντεμόντ κερδίζει στην αναμέτρηση με το Erc και επιβάλλει μια νέα συνεδρίαση ανάληψης καθηκόντων, στην οποία εκλέγεται πρόεδρος, αψηφώντας τις αποφάσεις του ισπανικού Ανώτατου Δικαστηρίου, που θα κρίνει αμέσως άκυρη την εκλογή του. Ο πρωθυπουργός Μαριάνο Ραχόι θα διατηρήσει την επιτροπεία της περιφέρειας και όλοι οι αυτονομιστές βουλευτές θα καταλήξουν να δικαστούν. Η πολιτική θα ανατεθεί στα δικαστήρια. Η τρίτη οδός είναι η οδός του πολιτικού αδιεξόδου: οι αυτονομιστικοί σχηματισμοί δεν κατορθώνουν να συμφωνήσουν στο όνομα ενός εναλλακτικού υποψηφίου, γιατί ο Πουτζντεμόντ δεν υποχωρεί, και έτσι οδηγούμαστε σε νέες εκλογές, που θα πρέπει να διεξαχθούν την άνοιξη.
Είναι φανερό ότι όλα εξαρτώνται από τους αυτονομιστές. Αυτοί μπορούν να ξαναφέρουν μια κάποια πολιτική κανονικότητα στην Καταλονία ή να οδηγήσουν το δημοκρατικό σύστημα σε παράλυση. Ό, τι και να γίνει, πάντως, η καταλανική κρίση θα διαρκέσει ακόμη πολύ. Χρειάζεται ρεαλισμός, πραγματισμός και πολιτικός διάλογος, ιδιότητες που λείπουν εδώ και πάρα πολύ καιρό και από τις δύο πλευρές.

Μετάφραση: Τόνια Τσίτσοβιτς

* Ερευνητής στο Ινστιτούτο Σύγχρονης Ιστορίας του Νέου πανεπιστημίου της Λισαβόνας και καθηγητή στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης. Συγγραφέα, μαζί με τον Giacomo Russo Spena, του βιβλίου Ada Colau, la città in comune (Alegre, 2016). Επιμελητής, μαζί με τους Enric Ucelay-Da Cal e Arnau Gonzàlez i Vilalta, του βιβλίου El proceso separatista en Cataluña. Análisis de un pasado reciente (2006-2017) (Comares, 2017).