Γιώργος Κατρούγκαλος: Η Νέα Δημοκρατία κυβερνά αντιφατικά

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΚΑΤΡΟΥΓΚΑΛΟ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΛΟΓΟ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΗ ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ

Η Νέα Δημοκρατία κυβερνά αντιφατικά

** Προσπαθεί να εξυπηρετήσει μεγάλα συμφέροντα, αλλά και να διατηρήσει τη ρητορική της επικοινωνίας με τη μεσαία τάξη

** Η άρνηση της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω φύλου ή σεξουαλικού προσανατολισμού αποτελεί υπεραντιδραστική θέση

Τη συνέντευξη πήρε η Ιωάννα Δρόσου

Την περασμένη εβδομάδα ολοκληρώθηκε η διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης. Τι αναδείχθηκε κατά τη διάρκειά της; Φάνηκε σαν να ήταν δύο κόσμοι που συγκρούονταν…

Πράγματι η αναθεώρηση ανέδειξε τις βαθιές πολιτικές και ιδεολογικές διαφορές που έχουμε με τη Νέα Δημοκρατία. Εκφράζουμε δύο ριζικά διαφορετικές κοσμοθεωρίες που εκπροσωπούν αντιτιθέμενα κοινωνικά συμφέροντα. Και γι’ αυτό το λόγο η αναθεώρηση είχε περιορισμένο αποτύπωμα, λόγω της αδυναμίας συμφιλίωσης αυτών των αλληλοαποκλειόμενων οπτικών. Η Νέα Δημοκρατία είχε εισηγηθεί δεκάδες προτάσεις που συνταγματοποιούσαν το νεοφιλελευθερισμό, όπως την κατοχύρωση του «ανόθευτου ανταγωνισμού» ως συνταγματική αρχή στο άρθρο 106, να έχει συνταγματική περιωπή ο «χρυσός κανόνας» για τα ελλείμματα, κ.λ.π. Οι δεκάδες, επίσης, δικές μας προτάσεις είχαν την αντίθετη λογική, να κατοχυρωθούν πληρέστερα τα κοινωνικά δικαιώματα, να μην ιδιωτικοποηθούν τα βασικά αγαθά και τα δίκτυα, κ.λπ. Η επικράτηση της ΝΔ στις εκλογές δεν κατέστησε δυνατό να έχουμε μια πιο εκτεταμένη και κυρίως μια πιο ριζοσπαστική, προοδευτική αναθεώρηση, όπως ήταν η επιδίωξή μας.

Ορθώς εκκινήσαμε τη διαδικασία αναθεώρησης

Τη συνταγματική αναθεώρηση ξεκίνησε ο ΣΥΡΙΖΑ το 2016. Εκ του αποτελέσματος, θεωρείς ότι ορθώς έκανε; Ασκείται κριτική και εντός του ΣΥΡΙΖΑ πως ήταν λάθος και ενδεχομένως έδειξε την αλαζονεία της σιγουριάς επανεκλογής στην κυβέρνηση, ώστε να ολοκληρώσει ο ΣΥΡΙΖΑ τη διαδικασία.

Θεωρώ αβάσιμη αυτή την κριτική. Η άποψή μου και τότε και τώρα είναι ότι ορθώς εκκινήσαμε τη διαδικασία αναθεώρησης, αφενός για να κατοχυρώσουμε συνταγματικά ώριμες μεταρρυθμίσεις, διδάγματα από την κρίση, και αφετέρου για να έχουμε την πρωτοβουλία των κινήσεων. Εάν δεν είχαμε προχωρήσει εμείς, αυτό που θα γινόταν είναι ότι θα ξεκινούσε τώρα μια αναθεώρηση με πρωτοβουλία της ΝΔ, που θα είχε σχεδόν δεδομένες τις 180 ψήφους που χρειάζονται για την αυξημένη πλειοψηφία, εφόσον αυτό είναι το σημερινό άθροισμα βουλευτών ΝΔ και ΚΙΝΑΛ. Μάλιστα, τα πιο ακραία στοιχεία υπέρ της στρατηγικής συνεργασίας αυτών των κομμάτων είχαν προτείνει τη ματαίωση της τρέχουσας αναθεώρησης, ώστε να ξεκινούσαν νέα αναθεώρηση με τους δικούς τους όρους. Γι’ αυτό έχω ξαναπεί ότι η ορθή εκτίμηση του αναθεωρητικού εγχειρήματος δεν πρέπει να περιοριστεί μόνο στα λίγα θετικά που ενσωμάτωσε η αναθεώρηση, αλλά και στα όσα απέτρεψε, τουλάχιστον για μια δεκαετία.

Έγινε, ωστόσο, μια –ίσως συμβολική- προσπάθεια συνταγματοποίησης του νεοφιλελευθερισμού με το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα.

Σωστά δεν την ψηφίσαμε αυτή την πρόταση, καθώς η δική μας ήταν πληρέστερη. Να είμαστε όμως προσεκτικοί στην κριτική που ασκούμε από εδώ και πέρα στη ρύθμιση που ψηφίστηκε. Εφόσον αποτελεί πλέον ισχύον σύνταγμα, θα πρέπει να την ερμηνεύουμε με τέτοιο τρόπο που να μην ταυτίζεται με τη νεοφιλελεύθερη στόχευση που πράγματι είχαν οι εμπνευστές της. Πρέπει πάντα να έχουμε στο μυαλό μας ότι όχι μόνον η θέσπιση του συντάγματος, αλλά και η ερμηνεία του αποτελεί πεδίο σύγκρουσης ιδεών και συμφερόντων Η γραμματική διατύπωση της νέας ρύθμισης επιτρέπει και την κοινωνική της ερμηνεία: αναφέρεται, όπως και η δική μας, συνολικά σε «αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης» και κυρίως κάνει λόγο για «σύστημα», όχι για επίδομα ελάχιστου εισοδήματος. Άρα σαφώς και δεν προσδιορίζει το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα ως μοναδικό επίδομα, που θα αντικαταστήσει όλα τα άλλα επιδόματα και εν γένει την κοινωνική πολιτική, όπως ευαγγελίζεται η νεοφιλελεύθερη λογική. Ο εφαρμοστής και ο ερμηνευτής του Συντάγματος πρέπει να αξιοποιήσει τα δεδομένα αυτά, ώστε να καταλήγει σε ανάλογο κανονιστικό συμπέρασμα με αυτό που περιγράφαμε στην ορθότερη και πιο αναλυτική πρότασή μας.

Δύο είναι τα άρθρα που κατά την αναθεώρηση απασχόλησαν ιδιαίτερα. Το ένα είναι η εκλογή του προέδρου της Δημοκρατίας, που φαίνεται πως το σύνταγμα πάει βήματα πίσω, αλλοιώνοντας ακόμα και το πολίτευμα, ενδεχομένως, και το δεύτερο είναι το άρθρο 86, το οποίο μας πήγε ένα βήμα μπροστά. Βέβαια, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ πρότεινε ως αναθεωρητέα την εκλογή του πτΔ, με μια πρόταση περί εκλογής του ακόμα και από το λαό, που επίσης αλλοίωνε το χαρακτήρα του θεσμού. Να δούμε πώς αποτιμάς αυτά τα δύο σημεία;

Ωμή εργαλειοποίηση του Συντάγματος απετέλεσε η μεθόδευση της ΝΔ στην προτείνουσα Βουλή, όπου υποστήριξαν την πρότασή μας, με την οποία διαφωνούσαν, αν και ήταν όμοια με την δική τους του 2014, για να υπερψηφίσουν στην Αναθεωρητική την εντελώς διαφορετική σημερινή δική τους. Πέραν τούτου, είναι και επί της ουσίας ιδιαίτερα αρνητική η τελική διατύπωση, διότι και εκφυλίζει τον θεσμό του ΠτΔ και τον καθιστά κομματικό βραχίονα της εκάστοτε πλειοψηφίας. Μάλιστα, στην ακραία εκδοχή που μπορεί να εκλεγεί και με σχετική πλειοψηφία θα έχουμε έναν πρόεδρο που έχει αποδοκιμαστεί από την απόλυτη πλειοψηφία του κοινοβουλίου. Όσον αφορά το άρθρο 86, προφανώς ούτε η ΝΔ ούτε το ΚΙΝΑΛ μπορούσαν να αντέξουν την κατακραυγή που θα συνεπαγόταν η προσπάθεια να κουκουλώνονται όλες οι αμαρτίες του πολιτικού συστήματος, γι’ αυτό υπερψήφισαν την αναθεώρηση του. Άρα για το μέλλον, τουλάχιστον, δεν θα έχουμε σύντομες παραγραφές. Αρνήθηκαν, όμως, το αυτονόητο και για το παρελθόν, που θα εξασφάλιζε ότι, όποιος έχει βάλει «το δάχτυλο στο μέλι», θα τιμωρηθεί. Αρνήθηκαν την υπερψήφιση σχετικής ερμηνευτικής δήλωσης, αν και κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί σοβαρά ότι η δωροληψία συμπεριλαμβάνεται στα καθήκοντα του υπουργού.

Η αντίφαση νεοφιλελευθερισμού και νεοσυντηρητισμού

Ποιο είναι το προφίλ της κυβέρνησης; Στη συνταγματική αναθεώρηση δεν ψήφισαν καν την ισότητα άσχετα με την ταυτότητα φύλου και το σεξουαλικό προσανατολισμό, κάτι που υποστηρίζει ακόμα και ο φιλελευθερισμός.

Η άρνηση της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω φύλου ή σεξουαλικού προσανατολισμού δεν αποτελεί απλώς νεοσυντηρητική αλλά υπεραντιδραστική θέση, σε πλήρη αναντιστοιχία με την κοινωνική συνείδηση και τη σύγχρονη πραγματικότητα. Μαρτυρά, προφανώς, ισχυρές αντιστάσεις ακροδεξιού χαρακτήρα στο εσωτερικό της ΝΔ. Η εκτίμησή μου είναι ότι η κυβερνητική παράταξη έχει υιοθετήσει ένα φαινομενικά αντιφατικό συνδυασμό νεοφιλελεύθερων και νεοσυντηρητικών απόψεων, προσπαθώντας να εξυπηρετήσει μεγάλα συμφέροντα, το υπερσυντηρητικό τμήμα του ακροατηρίου της που ψήφιζε στο παρελθόν Χρυσή Αυγή, αλλά και σε ένα βαθμό να διατηρήσει τη ρητορική της επικοινωνίας με τη μεσαία τάξη. Όσο, όμως, θα φαίνονται τα αποτελέσματα της πολιτικής αυτής, τόσο θα είναι ολοφάνερο ότι η πολιτική αυτή δεν ευνοεί καθόλου τη μεσαία τάξη, αλλά μόνο τους λίγους και ισχυρούς.

Σε σχέση με το ασφαλιστικό, η ΝΔ έλεγε προεκλογικά πως θα καταργηθεί και βλέπουμε ότι –προς το παρόν- δεν επιχειρείται κάτι τέτοιο, παρότι αποδομείται σιγά σιγά. Ποιους στοχεύουν οι αλλαγές;

Προσπαθούν να ικανοποιήσουν δύο βασικούς στόχους: Ο πρώτος είναι να ιδιωτικοποιήσουν την επικουρική ασφάλιση, προσφέροντας ένα μεγάλο δώρο στις ασφαλιστικές εταιρείες, υπονομεύοντας όμως ταυτόχρονα τόσο το μέλλον της επικουρικής ασφάλισης για τους μελλοντικούς συνταξιούχους-νυν εργαζομένους, όσο και τη δυνατότητα χρηματοδότησης των ήδη καταβαλλόμενων επικουρικών συντάξεων. Η δεύτερη προσπάθεια είναι να αναστρέψουν την εύνοια του συστήματος, που για εμάς ήταν υπέρ των πολλών χαμηλού εισοδήματος, και να την προσανατολίσουν υπέρ των λιγότερων και πλέον εύπορων. Επομένως, φεύγουν από τον κανόνα που όριζε ότι οι εισφορές είναι ανάλογες με το εισόδημα, καθορίζουν αυθαίρετα ασφαλιστικές κλάσεις, οι οποίες θα εξακολουθήσουν βέβαια να συνδέονται με τη σύνταξη, με τον τρόπο που προέβλεπε ο νόμος, καθώς δεν μπορούν να ανατρέψουν την αρχή της ανταποδοτικότητας. Έτσι, αυξάνουν πολύ τη χαμηλότερη κλίμακα, αναγκάζοντας σχεδόν το 80% των εργαζομένων ελεύθερων επαγγελματιών να πληρώσουν περισσότερα χρήματα, για να μειώσουν πάρα πολύ τις εισφορές στους λίγους που έχουν ανώτερα εισοδήματα.

Protest march of student associations against the abolition of university asylum, in Athens, Nov. 21, 2019. / Κινητοποίηση φοιτητικών συλλόγων και συλλογικοτήτων ενάντια στην κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου, Αθήνα, 21 Νοεμβρίου, 2019

Προϋπόθεση η κοινωνική ηγεμονία

Μέχρι στιγμής, παρότι είναι πολύ νωρίς, δείχνει η κυβέρνηση δημοσκοπικά να έχει αποδοχή από τον κόσμο. Πώς θα μπορέσει ο ΣΥΡΙΖΑ να δημιουργήσει ρήγματα;

Είναι ακόμα νέα η κυβέρνηση, λογικό είναι να απολαμβάνει ανοχή. Δεν πρέπει να κρεμόμαστε από τα δημοσκοπικά ευρήματα, ούτε να είμαστε ανυπόμονοι για την άμεση ανατροπή των εκλογικών συσχετισμών. Άλλα πρέπει να κοιτάμε, στα οποία είμαστε πολύ αδύναμοι. Τι κάνουμε στο εργατικό κίνημα, στην αυτοδιοίκηση… Η εκλογική μας εμβέλεια είναι πολλαπλάσια της παρουσίας μας εκεί, ακόμα και τώρα που είμαστε σε σχετική υποχώρηση. Γι’ αυτό έχει σημασία η οργανωτική μας ανασυγκρότηση και η προσπάθεια να συστήσουμε ευρείες κοινωνικές συμμαχίες σε αυτούς τους χώρους. Από την επιτυχία μας στο εγχείρημα αυτό θα κριθεί και η μελλοντική εκλογική ανατροπή.

Ένα από τα μειονεκτήματα της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ ήταν το γεγονός ότι δεν γινόταν γνωστό στην κοινωνία όσα –μικρά ή μεγάλα- έκανε προς όφελος των πολλών, που είπες και πριν. Τώρα, με την κυβέρνηση της ΝΔ, βλέπουμε στον συστημικό Τύπο να μην περνά καμία είδηση. Επομένως, πρέπει να είναι βασικό μέλημα του ΣΥΡΙΖΑ να συναντηθεί με την κοινωνία, αλλά το ζήτημα είναι πώς θα το καταφέρει.

Πάντοτε τα συστημικά Μέσα θα είναι εναντίον των θέσεων μας. Θα έπρεπε να ανησυχούμε αν μας υποστήριζαν. Το 2011 και το 2012 δεν κατάφεραν να πετύχουν το στόχο της αποσιώπησης των θέσεων μας, γιατί το κίνημα είχε μαζική παρουσία στο δρόμο και στις πλατείες και πρόβαλε, έστω και θολά και αυθόρμητα τις ιδέες που υποστηρίζουμε και εμείς, της ισότητας, της κοινωνικής δικαιοσύνης. Η προϋπόθεση για να επιστρέψουμε στην κυβερνητική εξουσία είναι να διεκδικήσουμε με αποτελεσματικότητα την κοινωνική ηγεμονία.

Την οποία πώς πιστεύεις ότι πρέπει να τη διεκδικήσει;

Εύκολο να το διατυπώσεις, δύσκολο να το πραγματοποιήσεις. Οι ιδέες μας προωθούν συμφέροντα των πολλών και είναι από τη σωστή μεριά της ιστορίας. Πρέπει όμως να μην τις προβάλλουμε απλώς θεωρητικά και αυτάρεσκα, αλλά να τις εξειδικεύουμε στην πράξη και να αναλαμβάνουμε την ευθύνη της υλοποίησής τους. Όπως κάναμε και το 2012 και το 2015. Οι ιδέες της Αριστεράς έχουν μπολιάσει την κοινωνία μας από την εποχή του ΕΑΜ, που ήταν πλειοψηφικές. Όσα ακολούθησαν μετά, διώξεις, αστυνομικό και κομματικό κράτος, δικτατορία, συντήρησαν το ηθικό πλεονέκτημα της Αριστεράς. Δεν φτάνει αυτό, ποτέ δεν έφτανε. Η λύση θα δοθεί από την Αριστερά, αλλά όχι μόνον από αυτήν. Η στρατηγική μας θέση ήταν και παραμένει σωστή: Χρειαζόμαστε μεγάλες κοινωνικές συμμαχίες στην Ελλάδα και την Ευρώπη, που να μεταφράζονται σε μεγάλα πολιτικά μέτωπα και ευρείες κοινωνικές συμμαχίες.