Κινηματογράφος

«Ο ΚΥΡΙΟΣ ΒΕΡΝΤΟΥ» ΚΑΙ «Ο ΚΟΜΦΟΡΜΙΣΤΑΣ»
Η αέναη γοητεία του φασισμού

«Ο κύριος Βερντού»

Του Στράτου Κερσανίδη

Τρεις μέρες πριν από την κρίσιμη εκλογική μάχη από το αποτέλεσμα της οποίας θα κριθεί εάν ο ελληνικός λαός θα επιλέξει τη συνέχιση μιας πορείας προς την πρόοδο ή την επαναφορά στις πιο σκοτεινές σελίδες του πρόσφατου αλλά και του πιο μακρινού παρελθόντος, ήρθαν δύο ταινίες από το παρελθόν για μας θυμίσουν πως ο αγώνας είναι διαρκής και πως η λαϊκιστική εκδοχή της δεξιάς, δηλαδή ο φασισμός και οι παραφυάδες του, εξακολουθούν να γητεύουν ένα σημαντικό κομμάτι του πληθυσμού.
Το 1947, προβλήθηκε «Ο κύριος Βερντού» (Monsieur Verdoux) του Τσάρλι Τσάπλιν. Ταινία εμφανώς επικριτική για την πολιτική η οποία οδήγησε στην τραγωδία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η οποία συνδέει την άνοδο του φασισμού και του ναζισμού με την οικονομική εξαθλίωση μεγάλου μέρους του πληθυσμού.
Ο κύριος Βερντού είναι ένας άνδρας ο οποίος εργαζόταν ως διευθυντικό στέλεχος σε τράπεζα. Επί 30 χρόνια εργαζόταν ενσυνείδητα προσφέροντας τις υπηρεσίες ώστε η τράπεζα να αυξάνει τα κέρδη της. Όταν όμως άρχισε να εμφανίζεται η οικονομική κρίση, ήταν από τους πρώτους που απολύθηκε. Άνεργος, χωρίς προοπτικές και με μια ανάπηρη γυναίκα και ένα παιδί να συντηρήσει, ο Ανρί Βερντού αποφασίζει να χρησιμοποιήσει την ευφυΐα του. Προφασιζόμενος συνεχή ταξίδια για δουλειές, στήνει μια ολόκληρη εγκληματική επιχείρηση. Ανακαλύπτει πλούσιες, τις παντρεύεται, απομυζά τις περιουσίες τους και επενδύει τα χρήματα στο χρηματιστήριο. Προηγουμένως βέβαια έχει φροντίσει να τις δολοφονήσει και να εξαφανίσει τα πτώματά τους! Βέβαια κάποια στιγμή η εγκληματική του δράση αποκαλύπτεται και ο κύριος Βερντού συλλαμβάνεται και καταδικάζεται.
Απολογούμενος στη δίκη του, δεν υπερασπίζεται τον εαυτό του ούτε τα εγκλήματά του. Με λίγα πικρά λόγια απευθύνεται προς την κοινωνία, τη δικαιοσύνη, το κράτος λέγοντας: «Ένας φόνος κάνει κάποιον δολοφόνο ενώ χιλιάδες φόνοι σε κάνουν ήρωα. Οι αριθμοί είναι που μπορούν να σε κάνουν Άγιο!» Λίγα λεπτά πριν οι θεατές βλέπουν στις οθόνες τον Μουσολίνι, τον Χίτλερ και εικόνες πολέμου.
Ελεύθερη μεταφορά του μύθου του Κυανοπώγωνα και βασισμένη σε μια ιδέα του Όρσον Ουέλς, η ταινία είναι μια γλυκόπικρη αστυνομική ταινία, με στοιχεία χιούμορ, αλλά και με ξεκάθαρη πολιτική θέση. Αξεπέραστη η ερμηνεία του Τσάρλι Τσάπλιν ο οποίος έκανε και τη μουσική.
Δεν είναι καθόλου τυχαίο που την προβολή τους αθάνατου αυτού αριστουργήματος του Τσάπλιν ακολούθησαν αρνητικές κριτικές. Να μην ξεχνάμε πως βρισκόμαστε στην εποχή που αρχίζει να εμφανίζεται ο Ψυχρός Πόλεμος, οπότε ο Τσάπλιν με μεγάλη ευκολία χαρακτηρίστηκε κομμουνιστής, ενώ η ταινία απέτυχε εισπρακτικά.
Κι από το 1947 πάμε στο 1970 και στην ταινία «Ο κομφορμίστας» του Μπερνάντο Μπερτολούτσι.
Έχουν περάσει περίπου 26 χρόνια από το τέλος του πολέμου αλλά το φάντασμα του φασισμού εξακολουθεί να στοιχειώνει την Ιταλία. Ο Μπερτολούτσι σε μια ανασκόπηση της Ιστορίας προσπαθεί να διερευνήσει πώς γίνεται κάποιος φασίστας και πώς λειτουργεί ως τέτοιος.
Ο Μαρτσέλο ζει εντελώς συμβατικά, εκκλησιάζεται τακτικά και είναι παντρεμένος με μια γυναίκα μικροαστικής καταγωγής και νοοτροπίας. Ο ίδιος εργάζεται για το καθεστώς του Μουσολίνι, είναι υπάκουος και προσπαθεί να μη διαταράσσεται η καθημερινότητά του. Έτσι όταν το αφεντικό του του αναθέτει να εκτελέσει τον πρώην καθηγητή και μέντορά του, ο οποίος ζει στο Παρίσι, ο Μαρτσέλο θα υπακούσει.
Ο μεγάλος ιταλός δημιουργός μεταφέρει στον κινηματογράφο το ομώνυμο μυθιστόρημα του πολύ σημαντικού συγγραφέα Αλμπέρτο Μοράβια, μια λογοτεχνική και κινηματογραφική σπουδή επάνω στο φασισμό και τα ερείσματά του. Τι μας λέει η ταινία; Πως ο φασισμός έχει λαϊκή βάση είναι εν τέλει ένα λαϊκό κίνημα γι’ αυτό και μπορεί να πάρει τόσο τρομακτικές διαστάσεις. Εκείνοι που το στηρίζουν είναι καθημερινοί άνθρωποι της διπλανής πόρτας, κομφορμιστές, βολεμένοι, έτοιμοι να κάνουν οτιδήποτε προκειμένου να επιβιώσουν, έστω και χάνοντας τη αξιοπρέπειά τους.
Τσάρλι Τσάπλιν και Μπερνάντο Μπερτολούτσι έστω και από πολύ μακριά, παρεμβαίνουν με τον τρόπο τους στις ελληνικές εθνικές εκλογές. Μιλούν με σαφήνεια για την οικονομική κρίση αλλά και την κρίση αξιών που οδηγεί στην κοινωνική κατάπτωση. Μιλούν για τη μεσαία τάξη, τον ατομισμό, τον κομφορμισμό και την αδιαφορία, που σε συνδυασμό με τις κοινωνικές συνθήκες οδηγούν στο φασισμό. Μιλούν για την ανθρώπινη απελπισία και τα αδιέξοδα θέλοντας όμως να αφυπνίσουν και να δείξουν πως υπάρχει διέξοδος, πάντα υπάρχει αρκεί να την αναζητήσουμε.

strakersan@gmail.com
kersanidis.wordpress.com

 

ΟΙ ΝΕΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ

«Γκλόρια»

«Γκλόρια» (Gloria Bell) του Σεμπάστιαν Λέλιο: Ο Σεμπάστιαν Λέλιο, από τη Χιλή, βραβεύτηκε το 2013 στο Βερολίνο και το Σαν Σεμπάστιαν, με την ταινία «Γκλόρια». Έξι χρόνια μετά γυρίζει το αγγλόφωνο ριμέικ της δικής του ταινίας με πρωταγωνίστρια την Τζούλιαν Μουρ. Η Γκλόρια, μια διαζευγμένη γυναίκα η οποία εργάζεται σε γραφείο, τα βράδια μεταμορφώνεται καθώς πηγαίνει σε διάφορα κλαμπ και χορεύει. Ένα από αυτά τα βράδια γνωρίζει τον Άρνολντ και τον ερωτεύεται κεραυνοβόλα.

«ΜακΚουίν» (McQueen) των Ιάν Μπανότ και Πίτερ Ετένγκουϊ: Ντοκιμαντέρ για τη ζωή και την καριέρα του διάσημου σχεδιαστή μόδας Αλεξάντερ ΜακΚουίν. Συνεντεύξεις, αρχεία, εικόνες, μουσική συνθέτουν το πορτρέτο αυτής της σημαντικής προσωπικότητας που σημάδεψε το χώρο της μόδας, μέχρι τον πρόωρο θάνατό του.

«70 πεντακοσάρικα» (70 binladens) του Κόλντο Σέρα: Οι κοινωνικές υπηρεσίες έχουν αναλάβει την επιμέλεια της Άλμπα, κόρης της Ράκελ, μιας γυναίκας από το Μπιλμπάο. Η Ράκελ βρίσκει μια άκρη ώστε να πάρει πίσω την κόρη της αλλά γι’ αυτό πρέπει να πληρώσει 35.000 ευρώ μέσα σε 24 ώρες. Έτσι επισκέπτεται τον Ελίας, διευθυντή σε υποκατάστημα τράπεζας, ο οποίος παίρνει την έγκριση από την προϊσταμένη του την Κριστίνα. Ενώ η συναλλαγή είναι έτοιμη να ολοκληρωθεί δυο ληστές, ο Γιόναν και η Λόλα εισβάλλουν στην τράπεζα και κρατούν ομήρους τον Ελιάς, την Κριστίνα, την Ράκελ και άλλους. Τώρα η Ράκελ έχει να αντιμετωπίσει μια νέα κατάσταση και προσπαθεί να ξεγελάσει τους ληστές ώστε να πάρει πίσω την κόρη της. Πολύ έξυπνη ταινία με σασπένς και συνεχείς ανατροπές.

«Διακοπές στη Βενετία» (Venise n’ est pas en Italie): του Ιβάν Καλμπεράκ: Ο Εμίλ είναι 14 ετών και ενώ προσπαθεί να ζήσει μια φυσιολογική ζωή δεν τα καταφέρνει εξαιτίας της αλλοπρόσαλλης οικογένειάς του. Ζει σε ένα παλιό τροχόσπιτο μαζί με τον αδελφό τους και τους εκκεντρικούς γονείς του. Μια ευκαιρία να ξεφύγει είναι όταν η Πολίν, η κοπέλα με την οποία είναι ερωτευμένος στο σχολείο, τον προσκαλεί για μια συναυλία στη Βενετία. Το λέει στους γονείς του και ο πατέρας του έχει μια φαεινή ιδέα: να κάνουν όλοι μαζί ένα ευχάριστο οικογενειακό ταξίδι στη Βενετία με το τροχόσπιτο. Ξεκαρδιστική κωμωδία.

«Διακοπές στην Ίμπιζα» (Ibiza) του Αρνό Λεμόρτ: Ο Φιλίπ θέλει να κερδίσει την εύνοια των παιδιών της αγαπημένης του Καρόλ, από τον πρώτο γάμο. Έτσι υπόσχεται στον μεγαλύτερο γιο της πως αν γράψει καλά στις εξετάσεις, θα είναι εκείνος που θα επιλέξει τον τόπο των διακοπών. Κι ο τόπος αυτός είναι η Ίμπιζα, το πολύβουο τουριστικό ιταλικό νησί, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με την ηρεμία και την ησυχία που προτιμά ο Φιλίπ στις διακοπές του. Κωμωδία.

«Spider-Man: Μακριά από τον τόπο σου» (Spider-Man: Far from home) του Τζον Γουότς: Ο Πίτερ Πάρκερ θέλει να κάνει διακοπές. Όμως όταν ο Νικ Φιούρι χρειαστεί τη βοήθειά του, οι δυο τους θα αναλάβουν να αποκαλύψουν τι κρύβεται πίσω από τις επιθέσεις περίεργων πλασμάτων που απειλούν την Ευρώπη.

«Αγαπημένο μου ημερολόγιο» (Caro diario) του Νάνι Μορέτι: Ο Νάνι Μορέτι αυτοβιογραφείται σε αυτήν την τρυφερή και γεμάτη χιούμορ ανάλαφρη ταινία η οποία γυρίστηκε το 1993 και σημείωσε μεγάλη επιτυχία. Ο σκηνοθέτης αφηγείται τρεις ιστορίες. Στην πρώτη, καβάλα στη βέσπα του, βολτάρει στην έρημη καλοκαιρινή Ρώμη αναπολώντας το παρελθόν της γενιάς του. Στη δεύτερη, θέλοντας ηρεμία για να γράψει ένα σενάριο ταξιδεύει μέχρι το νησί Λίπαρι, το οποίο όμως έχει αλλοιωθεί από τον τουρισμό. Στην τελευταία, αφηγείται ένα πρόβλημα υγείας και τις επισκέψεις που έκανε στους γιατρούς για να βρει από τι πάσχει.

«Μια ζωή ταλαιπωρία» (Que he hecho yo para merecer esto?) του Πέδρο Αλμοδόβαρ: Το 1984 ο Αλμοδόβαρ γύρισε αυτήν τη μαύρη κωμωδία ακολουθώντας τα βήματα του μεγάλου Λουίς Μπουνιουέλ. Στην ταινία μια ισπανίδα νοικοκυρά στην προσπάθειά της να ζήσει όπως θέλει, αποφασίζει πως κάποιοι άνθρωποι πρέπει να φύγουν από τη μέση. Δηλαδή ο ταξιτζής άντρας της, οι γιοί της και η παλαβή πεθερά της. Το σχέδιό της μπαίνει σε ενέργεια. Είναι η 5η μεγάλου μήκους ταινία του σκηνοθέτη η οποία σήμαινε την απαρχή της μεγάλης διεθνούς του καριέρας καθώς η ταινία έγινε μεγάλη επιτυχία στις ΗΠΑ.

Σινεφίλ